معامله فضولی چیست و ابطال معامله فضولی چگونه انجام می شود؟

معامله فضولی  به معامله‌ای گفته می‌شود که شخصی  با مال دیگری ، بدون اینکه از او اجازه داشته باشد ، انجام می دهد.

آثار معامله فضولی

معامله فضولی قبل از تنفیذ یا رد توسط مالک باطل نیست. اما صحیح و معتبر نیز نمی باشد؛ بلکه یک عقد غیر نافذ است.

معامله فضولی

معامله فضولی

غیر نافذ بودن معامله فضولی

معامله‌ی غیرنافذ معامله‌ای است که در آن نقصی وجود داشته باشد؛ چنین معامله ای نه صحیح است و نه باطل. در معامله‌ی فضولی این نقص، عدم رضایت مالک است. رضایت مالک می‌تواند به صورت صریح یا ضمنی باشد.

اجازه در معامله فضولی

هرگاه مالک، معامله فضولی را اجازه کند، معامله کامل و نافذ شده و آثار حقوقی خواهد داشت. اجازه مالک نسبت به معامله فضولی یا با لفظ صریح مانند اینکه  معامله را قبول دارم یا اجازه دادم و یا با فعلی که دلالت بر اجازه نماید مثل اینکه مالک مورد معامله را تسلیم کرده  و یا عوض را تصرف نماید ، حاصل می شود. مطابق با ماده 249 قانون مدنی ، سکوت مالک ولو آنکه با حضور او در مجلس ، معامله انجام گردد ، اجازه محسوب نمی شود.

بیشتر بخوانید :  فسخ قرارداد پیش فروش آپارتمان

اجازه مالک باید شرایطی داشته باشد از جمله:

  1. مالک سابقا معامله را رد نکرده باشد ؛ چرا که در این صورت معامله باطل شده و اجازه بعدی بی اثر خواهد بود.
  2. اجازه باید در زمان اهلیت مالک صادر شود. در صورتی که مالک هنگام اجازه، صغیر، مجنون یا سفیه باشد، اجازه بی‌تاثیر خواهد بود.

رد معامله فضولی

رد معامله نیز مانند اجازه با لفظ صریح و یا به صورت ضمنی صورت می گیرد. بنابراین در صورتی که مالک  متوجه انجام معامله فضولی شده اما ملک خود را به شخص دیگری بفروشد در واقع به صورت ضمنی معامله فضولی را رد کرده است و معامله باطل خواهد بود.

اگر مالک اصلی معامله را رد نماید ، در این صورت می تواند با مراجعه به خریدار و یا فروشنده فضولی ،  عین مال خود و تمام منافع آن را مطالبه نموده و  اگر تلف شده باشد ، مثل یا قیمت مال را دریافت نماید.

خریدار نیز چنانچه جاهل به فضولی بودن معامله بوده باشد می تواند برای ثمن و خسارات وارده به بایع فضولی مراجعه کند اما چنانچه با علم به فضولی بودن، معامله را انجام داده باشد ، تنها می تواند ثمن معامله را از بایع فضولی مطالبه کند.

وضعیت معاملات فضولی در صورت فوت مالک

مطابق با  ماده ۲۴۷ قانون مدنی ، وضعیت عدم نفوذ معامله فضولی حتی پس از مرگ مالک اصلی  نیز باقی خواهد ماند و بر اساس ماده ۲۵۳ همان قانون  چنانچه مالک قبل از اجازه یا رد معامله فوت نماید ، اجازه یا رد، با ورثه خواهد بود و می توانند می توانند را قبول یا رد نمایند. زیرا آثار معامله مذبور در اثر فوت از بین نمی رود.

بیشتر بخوانید :  دعوای الزام به تحویل ملک

درصورتی که وراث متعدد باشند اجازه تمامی ورثه برای صحت معامله مذبور لازم است و چنانچه بعضی از ورثه معامله فوق را رد نماید و برخی دیگر آن را اجازه دهد ،  معامله نسبت به افرادی که آن را اجازه داده اند نافذ و نسبت به بقیه باطل خواهد بود.

وضعیت معاملات فضولی درصورت فوت خریدار

اگر خریدار قبل از رد یا اجازه معامله توسط  مالک فوت نماید ، مالک میتواند معامله را رد یا قبول نماید و بنابراین فوت خریدار تاثیری در وضعیت معامله مذبور نخواهد داشت ؛ چراکه خریدار قبلا با امضاء معامله آن را قبول نموده است.

زمان پیدایش آثار قانونی معامله فضولی

نسبت به منافع مالی که مورد معامله فضولی بوده است و همچنین نسبت به منافع حاصله از عوض آن، اجازه یا رد از روز عقد مؤثر خواهد بود.

مالک الزامی به رد یا تنفیذ فوری معامله فضولی  ندارد. در این شرایط ، چنانچه خریدار از تاخیر اعلام نظر مالک متضرر می شود ، می تواند معامله را فسخ نماید.

ابطال معامله فضولی ملک

اگر مالک اصلی،معامله فضولی  را تایید و تنفیذ کند ، قرارداد معتبر و اگر آن را رد نماید ، قرارداد باطل می شود.

بنابراین پس از اطلاع مالک از معامله فضولی، وی می تواند با اظهارنامه رسمی عدم رضایت خود نسبت به قرارداد را به طرفین اعلام و سپس دادخواست تایید بطلان معامله به جهت فضولی بودن را مطرح نماید.

این دعوا در دادگاهی رسیدگی میشود که ملک در حوزه قضایی آن واقع شده است.

در صورتی که ملک خسارتی دیده باشد مالک می تواند خریدار را به عنوان متصرف (ضامن عین و منفعت) طرف دعوا خسارت قرار دهد و خریداری که از فضولی بودن معامله بی اطلاع  بوده است نیز می تواند به فروشنده فضولی مراجعه نماید.

بیشتر بخوانید :  معامله معارض چیست و ابطال معامله معارض از چه طریقی امکان پذیر است؟

دعوای استرداد ثمن معامله فضولی

دعوای استرداد ثمن معاملات فضولی و خسارات حاصله از آن از سوی خریدار قابل طرح می باشد.
خریدار چه جاهل به فضولی بودن معامله باشد و چه عالم به آن ، می تواند آنچه را به عنوان ثمن به معامل فضولی داده ، مسترد نماید ؛ درصورتی که خریدار جاهل به فضولی بودن باشد، می تواند ثمن و کلیه خسارات را از بایع مطالبه کند ودر صورت عالم بودن فقط حق رجوع برای ثمن را خواهد داشت.

خسارات حاصله توسط کارشناس رسمی دادگستری مشخص و اعلام می شود. و پس از صدور رای و قطعیت آن می توان تقاضای صدور اجرائیه نمود.

خریدار جاهل به فضولی بودن  معامله ، چه خساراتی را می تواند مطالبه نماید ؟

  1. کلیه هزینه های تنظیم سند،ایاب و ذهاب،هزینه نگهداری و… ؛
  2. -تفاوت بین ثمن معامله و بدل درصورتیکه مبیع تلف شده و مشتری مثل یا قیمت آن را به مالک داده باشد.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بیش از یک دهه سابقه و با بهره گیری از وکلای پایه یک دادگستری آماده ارائه خدمات تخصصی حقوقی و مشاوره در امور و دعاوی ملکی می باشد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 5)

2 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • سلام اگر در معامله فضولی خریدار ازفضولی بودن معامله آگاهی داشته باشد. آیا باز هم در صورت باطل شدن معامله می تواند از فضول خسارت دریافت کند یا قاضی او را شریک جرم می داند؟ ممنون

    پاسخ
    • سلام خیر مطالبه خسارت تنها در صورتی امکانپذیر است که اصیل از فضولی بودن معامله بی اطلاع بوده باشد .

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست