معامله فضولی چیست و ابطال معامله فضولی چگونه انجام می شود؟

در صورتی که شخصی برخلاف واقع، خود را مالک مالی معرفی کرده و آن را، عینا یا منفعتا بفروشد، این معامله فضولی است. رد و تایید معامله فضولی در اختیار مالک است. چنانچه مالک معامله را رد کند میتواند از دادگاه، تایید بطلان معامله را تقاضا کند.

اعتبار معامله فضولی

معامله فضولی باطل نیست؛ بلکه مالک میتواند پس از اطلاع از وقوع چنین عقدی، آن را رد یا تایید کند. اگر مالک معامله فضول را تایید کند، مثل زمانی است که فضول از ابتدا حق انعقاد این معامله را داشته است. اما اگر تصمیم به رد معامله بگیرد، عقد باطل است؛ گویی از ابدا عقدی واقع نشده است.

موارد طرح دعوای تایید بطلان معامله فضولی

هر زمان که مالک از انعقاد معامله فضولی در مورد مال خود مطلع شود و تصمیم به رد معامله داشته باشد؛ میتواند از طریق ارسال اظهارنامه یا با هر وسیله قابل استناد دیگری، عدم رضایت خود را اعلام نماید.

معامله فضولی
معامله فضولی

 

ممکن است مالک به شخصی وکالت داده باشد تا ملک را وکالتا از طرف او بفروشد یا اجاره دهد و یا هر تصرف حقوقی دیگری در ملک مذکور انجام دهد. چنانچه وکالت اعطاشده به علت حجر یا فوت مالک از بین برود و وکیل، معامله را منعقد کند؛ این معامله نیز فضولی است که نیاز به تنفیذ قائم‌مقام مالک دارد.

البته اگر مالک، وکیل را عزل کند و وکیل پیش از آن که خبر عزل به او برسد معامله کند، نیازی به تنفیذ مالک نیست. در این حالت تا قبل از رسیدن خبر عزل به وکیل، اعمال او در حدود وکالت اعطایی در حق مالک معتبر خواهد بود.

در صورتی که وکالت همچنان باقی باشد، اما وکیل از حدود اختیارات مذکور در قرارداد وکالت فراتر رود و اقدام به تصرفی کند که اختیارش را نداشته، معامله در حدودی که خارج از اذن بوده فضولی محسوب میشود.

ضمنا یکی از وظایف وکیل، رعایت مصلحت موکل است. بنابراین حتی اگر معامله در حدود وکالت باشد اما مصلحت موکل رعایت نشده باشد، باید معامله را فضولی دانست.

مالک پس از آگاهی از وقوع معامله فضولی، تکلیفی بر رد یا تایید فوری معامله ندارد و میتواند تا مدت‌ها موضوع را مسکوت باقی گذارد.

چنانچه این وضع موجب ضرر اصیل باشد، میتواند معامله را فسخ نماید اما نمیتواند الزام مالک به رد یا تایید را بخواهد.

مطالبه ضرر و زیان شخص اصیل از فضول

مطابق رای وحدت رویه شماره 733 هیئت عمومی دیوان عالی کشور، در صورتی که مشتری معامله فضولی، ثمن را در اختیار فضول قرار داده باشد و به عدم مالکیت طرف مقابل نیز جاهل باشد میتواند ضرر و زیان خود ناشی از معامله فضولی و کاهش ارزش ثمن را، پس از اثبات در دادگاه، مطالبه نماید.

نحوه طرح دعوا

مالک همیشه خواهان دعوای تایید بطلان معامله فضولی است و خوانده دعوا نیز اصیل و فضول خواهند بود. اصیل، شخصی است که طرف معامله با فضول واقع شده است. آگاهی یا جهل اصیل به عدم مالکیت شخص فضول، در حق مالک تاثیری ندارد.

البته در رجوع اصیل به فضول، میان شخص آگاه یا جاهل تفاوت وجود دارد. اصیل در هر صورت میتواند به اندازه ثمن معامله‌ به فضول رجوع کند؛ اما مطالبه ضرر و زیان فقط از سوی شخص جاهل پذیرفته میشود.

مرجع صالح به رسیدگی به دعوای تایید بطلان معامله فضولی

اگر مالی که موضوع معامله فضولی واقع شده، مال غیرمنقول باشد؛ رسیدگی به دعوا در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک میباشد.

در صورت علم مالک به عدم مالکیت خود، جرم فروش مال غیر محقق میشود که رسیدگی به آن در صلاحیت دادسرای محل وقوع جرم است.

نحوه اجرای رای

رای دادگاه در این دعوا صرفا اعلامی است و نیازی به اجرائیه ندارد.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بیش از یک دهه سابقه و با بهره گیری از وکلای پایه یک دادگستری آماده ارائه خدمات تخصصی حقوقی و مشاوره در امور و دعاوی ملکی می باشد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 2 امتیاز: 3.5)

2 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • سلام اگر در معامله فضولی خریدار ازفضولی بودن معامله آگاهی داشته باشد. آیا باز هم در صورت باطل شدن معامله می تواند از فضول خسارت دریافت کند یا قاضی او را شریک جرم می داند؟ ممنون

    پاسخ
    • سلام خیر مطالبه خسارت تنها در صورتی امکانپذیر است که اصیل از فضولی بودن معامله بی اطلاع بوده باشد .

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست