ثمن معامله چیست

ثمن معامله چیست و شرایط پرداخت آن

ثمن معامله به پولی که خریدار در موقع معامله به فروشنده می دهد گفته می شود. یکی از موضوعات مهم در معاملات، ثمن معامله می باشد که طرفین نسبت به میزان ثمن معامله و شرایط پرداخت آن توافق نموده و این توافقات در مبایعه نامه درج می گردد. براساس قانون مدنی بیع عبارت است از تملیک عین به عوض معلوم . در قانون مدنی برخی از عقود و قراردادها معوض هستند بدین معنا که طرفین معامله، مالی را بین خود رد و بدل میکنند و در ازای آن بهایی می پردازند.

سوالی که قابل مطرح میباشد این است که ثمن معامله یعنی چه ؟ و یا منظور از ثمن معامله چیست ؟ در پاسخ به این سوال باید گفت ثمن در لغت به معنای ارزش است و در حقوق به معنای قیمت و بهای مال است. بنابراین به عوضی که بابت فروش مال ، از خریدار دریافت میشود ثمن معامله گفته میشود. و منظور از مبیع ، به عین فروخته شده گفته میشود. اثر عقد بیع، انتقال مالکیت مبیع به خریدار و انتقال مالکیت ثمن به فروشنده است. متبایعین می توانند در مورد نحوه پرداخت ثمن معامله و شرایط آن با یکدیگر توافق کنند.

زمان انتقال مالکیت ثمن به فروشنده

اصولا مالکیت مبیع و ثمن در عقد بیع در لحظه وقوع عقد بیع به طرف مقابل منتقل می شود؛ مگر در صورتی که بر خلاف این امر توافق شده باشد. بنابراین شرایط ثمن در عقد بیع ،انتقال فوری و غیر مشروط مبیع و ثمن جزء مقتضاء ذات عقد بیع نیست. به این ترتیب ممکن است پرداخت ثمن معامله به صورت نقد باشد یا نسیه یا اقساطی یا موجل همچنین بایع ( فروشنده )و مشتری ( خریدار ) می توانند پرداخت ثمن معامله را مشروط به شروطی نمایند که ضمن عقد بیع درج می شود. در صورتی که خریدار و فروشنده در مورد تاریخ و نحوه پرداخت ثمن معامله و سایر شرایط مربوط به آن توافق کرده و این توافقات را ضمن قرارداد بیاورند، طبق قرارداد عمل خواهد شد؛ اما در فرض سکوت طرفین نسبت به موارد فوق الذکر اصل بر این است که خریدار باید بدون قید و شرط و فورا ثمن معامله را بپردازد.

انواع ثمن معامله

پرداخت ثمن معامله توافقی است. یعنی پولی که خریدار در موقع معامله به فروشنده می دهد بصورت توافقی میباشد ، انواع ثمن معامله بر اساس زمان پرداخت به شرح ذیل می باشد:

  1. پرداخت نقدی ثمن معامله : چنانچه ثمن معامله در زمان انعقاد قرارداد و انتقال مالکیت پرداخت گردد نقدی محسوب می گردد. در قانون مدنی به این نوع از بیع، بیعی که مبیع و ثمن آن حال است گفته می شود.
  2. پرداخت مدت دار ثمن معامله: در این حالت خریدار میتواند پس از انعقاد قرارداد ،ثمن معامله را در تاریخ آینده که در قرارداد مشخص میشود پرداخت کند.
  3. پرداخت اقساطی ثمن معامله: در این حالت خریدار میتواند با ذکر تاریخ های مشخص در قرارداد ،پرداخت ثمن را بصورت قسط بندی به فروشنده پرداخت نماید.

نحوه پرداخت ثمن معامله

نحوه پرداخت ثمن معامله با توافق خریدار و فروشنده تعیین می گردد. پرداخت ثمن ممکن است از طریق واریز نقدی به حساب بانکی فروشنده یا شخص ثالث که فروشنده معرفی می کند واریز گردد یا به صورت چک بانکی صورت گیرد. در برخی موارد نیز پرداخت ثمن معامله با دلار تسویه می شود. هر کدام از این موارد از نظر قانونی امکان پذیر بوده و می توان در خصوص نحوه پرداخت ثمن از طرق مذکور توافق نمود.

نحوه پرداخت ثمن معامله

پرداخت ثمن معامله

الزام به پرداخت ثمن

الزام به تحویل ملک (مبیع) و الزام به پرداخت ثمن معامله ، به عنوان اصلی ترین آثار عقد بیع شناخته می شود. بنابراین اگر خریدار پول ملک را نپردازد ، فروشنده می تواند ضمن تقدیم دادخواست به خواسته مطالبه ثمن معامله ، الزام خریدار به ایفای تعهدات مبنی بر پرداخت ثمن معامله را از دادگاه بخواهد.

سوالی که مطرح می شود این است که چنانچه خریدار نسبت به تعهد خود در موعد مقرر عمل نکند می توان ثمن معامله را به نرخ روز مطالبه نمود؟

در پاسخ باید گفت فروشنده می تواند ثمن معامله را طبق مبایعه نامه یا قرارداد مطالبه نماید و مازاد بر آن قابل مطالبه نیست اما می تواند خسارت تاخیر در تادیه را از تارخ ارسال اظهارنامه یا تقدیم دادخواست مطالبه نمود. همچنین در صورت درج شرط وجه التزام تاخیر در تادیه ثمن، می تواند علاوه بر مطالبه ثمن معامله خسارت تاخیر در تادیه ثمن را طبق قرارداد مطالبه نماید.

زمان و مکان تادیه ثمن

تعیین زمان و مکان تادیه ثمن با طرفین است. ماده ۳۹۴ قانون مدنی در این باره بیان می کند: مشتری باید ثمن را در موعد و در محل و بر طبق شرایطی که در عقد بیع مقرر شده است تادیه نماید.

بنابراین در صورتی که متبایعین نسبت به این امر تعیین تکلیف کرده باشند، طبق قرارداد عمل خواهد شد. در فرض سکوت طرفین راجع به زمان و مکان تادیه ثمن، در وهله اول باید به عرف مسلم رجوع شود. دلیل رجوع به عرف این است که به نظر می رسد بایع و مشتری با سکوت خود، حکم عرف را قابل اجرا دانسته اند.

اگر در عرف نیز حکمی وجود نداشته باشد یا اصلا عرف مسلمی در این زمینه شناخته نشود، خریدار باید فورا ثمن را پرداخت نماید. محل تادیه ثمن نیز در این شرایط همان محل وقوع عقد است.

اثبات پرداخت ثمن معامله

پرداخت ثمن معامله بر عهده خریدار است؛ بنابراین اثبات پرداخت ثمن معامله نیز با خریدار است. خریدار می تواند برای اثبات پرداخت ثمن به شهادت شهود، اسناد بانکی و … استناد نماید و در صورتی که نتواند دلیلی دال بر مدعای خویش ارائه دهد، به حکم دادگاه ملزم به پرداخت ثمن خواهد شد. یکی دیگر از دلایل اثبات پرداخت ثمن، اقرار به دریافت ثمن معامله می باشد. در بسیاری از مواقع در مبایعه نامه ذکر می شود که فروشنده اقرار نمود ثمن معامله را نقدا دریافت نموده است، در این حالت فروشنده نمی تواند ادعای عدم دریافت ثمن را بنماید.

ضمانت اجرای عدم پرداخت ثمن معامله

چنانچه خریدار ثمن معامله را کلا پرداخت ننماید و یا بخشی از آن را پرداخت نکند، علاوه بر اقامه دعوا جهت الزام خریدار به تادیه ثمن، فروشنده می تواند با استناد به ماده ۳۷۷ قانون مدنی، تسلیم مبیع را منوط به پرداخت ثمن  کند و اعلام کند تا زمانی که خریدار ثمن را نپرداخته حاضر به تسلیم ملک نیست. استناد فروشنده به حق حبس منوط به این است که تسلیم ملک حال و پرداخت ثمن موجل یا مدت دار  نباشد. به عبارتی اگر تسلیم مبیع حال ولی پرداخت ثمن موجل باشد، فروشنده حق حبس ندارد. همچنین در صورت حصول شرایط اعمال خیار تاخیر ثمن، فروشنده حق فسخ عقد را نیز خواهد داشت.

شرایط اعمال خیار تاخیر ثمن

ماده ۴۰۲ قانون مدنی اشعار می دارد: هرگاه مبیع، عین خارجی و یا در حکم آن بوده و برای تادیه ثمن یا تسلیم مبیع بین متبایعین اجلی معین نشده باشد ، اگر سه روز از تاریخ بیع بگذرد و در این مدت نه بایع، مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد، بایع مختار در فسخ معامله می شود.

ماده قانونی ثمن معامله که می توان در دعوای الزام به پرداخت ثمن معامله به آن استناد نمود، ماده ۳۹۴ قانون مدنی می باشد که طبق آن مقرر گردیده : مشتری باید ثمن را در موعد و در محل و بر طبق شرایطی که در قرارداد بیع مقرر شده است، تادیه نماید. همچنین براساس ماده ۳۹۵ قانون مدنی: اگر مشتری ثمن را در موعد مقرر تادیه نکند، بایع حق خواهد داشت که برطبق مقررات راجع به خیار تاخیر ثمن، معامله را فسخ و یا از حاکم اجبار مشتری را به تادیه ثمن بخواهد.

بنابر مفاد ماده اخیر الذکر، شرایط فسخ عقد بیع به جهت خیار تاخیر ثمن عبارت است از:

  1. مبیع عین معین یا در حکم عین معین باشد؛ یعنی خیار تاخیر ثمن در عقد بیع با مبیع کلی راه ندارد.
  2. تسلیم مبیع یا تادیه ثمن موجل نباشد.
  3. تمام مبیع به مشتری تسلیم نشده باشد.
  4. تمام ثمن به فروشنده پرداخت نشده باشد؛ پرداخت بخشی از ثمن مانع ایجاد حق فسخ نمی شود.
  5. مدت سه روز از تاریخ وقوع عقد بیع گذشته باشد.

تاثیر پرداخت ثمن پس از ایجاد حق فسخ و پیش از اعمال آن

اگر مشتری بعد از گذشت سه روز و پیش از اعمال حق فسخ توسط فروشنده، ثمن را بپردازد، خیار تاخیر ثمن ساقط می شود. البته نظر مخالف نیز در این زمینه وجود دارد. مخالفین معتقدند پرداخت ثمن بعد از ایجاد حق فسخ، خللی به این حق وارد نمی کند و فروشنده همچنان می تواند عقد بیع را فسخ کند.

به نظر می رسد نظر گروه دوم با عدالت و اصل لزوم قراردادها منافات دارد. خیار تاخیر ثمن وسیله ای است که قانون گذار برای جلوگیری از ورود ضرر به فروشنده پیش بینی کرده و با پرداخت ثمن توسط خریدار، احتمال ورود ضرر از بین می رود و اصل لزوم قراردادها جاری می شود.

به نظر می رسد پرداخت تمام ثمن بعد از سه روز و پیش از فسخ قرارداد، مانع اعمال حق فسخ ناشی از خیار تاخیر ثمن خواهد بود.

واریز ثمن به حساب اشخاص ثالث به دستور فروشنده

واریز ثمن به حساب اشخاص ثالث به دستور فروشنده یکی از موضوعاتی است که در برخی  معاملات شاهد آن هستیم. طبق ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی : درصورتی که خریدار، به دستور فروشنده، ثمن قرارداد را به حساب اشخاص ثالث واریز کند، این امر به منزله پرداخت وجه به شخص فروشنده بوده و با توجه به اصل نسبی بودن قراردادها، خریدار مجاز به مراجعه به اشخاصی که وجه به حساب آنان واریز شده نیست؛ زیرا ممکن است روابط حقوقی فیمابین فروشنده و صاحبان حساب وجود داشته و فروشنده با این حواله، مبادرت به پرداخت بدهی خود کرده باشد. البته بهتر است این توافق به صورت کتبی صورت گیرد یا در مبایعه نامه درج گردد تا از بروز دعاوی آینده در این خصوص جلوگیری شود.

واریز ثمن به حساب اشخاص ثالث

واریز ثمن معامله

پرداخت ثمن معامله توسط ثالث

پرداخت ثمن توسط ثالث نیز در معاملات امکان پذیر است. در اینگونه مواقع خریدار و فروشنده توافق می نمایند که ثمن معامله توسط شخص ثالث پرداخت شود. یا چکی را که متعلق به شخص دیگری است بابت ثمن معامله به فروشنده داده می شود. در اینجا سوالی که مطرح می شود این است، اگر ثالث نسبت به پرداخت ثمن اقدام ننماید فروشنده باید علیه ثالث طرح دعوا نماید یا شخص خریدار؟

در پاسخ باید گفت چنانچه ثمن چک شخص ثالث باشد و چک در موعد مقرر پاس نشود و منجر به صدور گواهی عدم پرداخت شود، فروشنده می تواند نسبت به مطالبه وجه چک علیه صادرکننده اقدام نماید. در غیر اینصورت می تواند علیه خریدار طرح دعوا نموده و ثمن معامله را مطالبه نماید.

در برخی مواقع نیز در قرارداد شرط می شود چنانچه چکی که بابت ثمن معامله داده شده برگشت بخورد فروشنده می تواند معامله را فسخ کند در این صورت فروشنده می تواند با ارسال اظهارنامه اراده خود مبنی بر فسخ را اعلام کند یا از حق فسخ خود صرفنظر نموده و نسبت به مطالبه ثمن معامله اقدام نماید.

آیا این نوشته برایتان مفید بود؟

‫43 نظر

  • چلبی

    در قرارداد این جمله ذکر شده که (مبلغ دو میلیون و نهصد و یازده هزار ریال برابر با گواهی دارائی میباشد که تمام آن نقدا علی اقراره تسلیم فروشنده گردیده است. سند از ماخذ ارزش منطقه‌ای دارائی بمبلغ فوق اخذ گردید.)
    و در سند دفترچه‌ای شکل قدیمی هم نوشته شده که (تمامی شش دانگ سند در ازای مبلغ دو میلیون نهصد هزار ریال)
    این جملات چه معنایی دارند؟
    آیا نشان دهندهٔ مبلغی هستند که خریدار به فروشنده پرداخت کرده است؟

    خرداد ۳۱, ۱۴۰۲ در ۱۵:۱۸
    • دادپویان حامی

      این عبارات از منظر مقررات وتوجه به ارزش منطقه‌ای املاک، که باارزش عرفی ومعاملاتی متفاوت است، می باشد.
      وبیانگر مبلغ واقعی پرداختی که خیلی بیشتر از این مبالغ است، نمی باشد

      خرداد ۳۱, ۱۴۰۲ در ۱۶:۱۸
  • محمودی

    ببخشید یه سوال داشتم خدمتون درمورد فروش ملک و چک. یه واحد ویلایی داشتیم فروختیم به یک نفر مبلغ معامله مون ۶۵۰۰میلیارد بوده ۱۵۰۰اول معامله وصول شده و چک دومش ۲میلیارد برا ۱۰شهریور و چک سومشون ۳۰شهریور و تسویه کامل اما الان میگن چک دومشون جور نمیشه نمیدونم چیکار کنیم چون ماهم از ایم ور معامله دیگه ی انجام دادیم و دوتا چک دادیم برا ۱۲شهریور اگه چکشون وصول نشه چکی که ماهم داریم وصول نمیشه/ خوب الان چک شون رو باید برگشت بزنیم؟؟/ اگه فرصت خواستن چیکار کنیم؟

    شهریور ۲۷, ۱۴۰۱ در ۱۴:۲۹
    • دادپویان حامی

      سلام بهتر هست با توافق طرفين هر دو معامله اقاله شود/ خیر با توافق قرارداد رو فسخ کنید/ اگر طرف معامله دوم هم برای چک شما صبر می‌کند شماهم صبر کنید

      شهریور ۲۷, ۱۴۰۱ در ۱۵:۳۲
  • محمدی

    سلام و عرض ادب خدمت شما. میخواستم بدانم چنانچه ضمن انجام معامله ای پرداخت بخشی از ثمن معامله به توافقی که در آینده در این زمینه صورت می گیرد محول شود (بدون قید مدت) و سپس در این مورد اقدامی صورت نگیرد وضعیت معامله منعقده از نظر حقوقی چیست؟ با تشکر.

    شهریور ۷, ۱۴۰۱ در ۱۵:۱۴
    • دادپویان حامی

      سلام. به استناد ماده ۳۶۲ قانون مدنی بیع انجام یافته، نقل و انتقال صورت گرفته است و هر گاه پرداخت بخشی از ثمن موکول به توافق آتی باشد در این قرار شرط تعجیلی احراز نمی شود و فروشنده هر آتیه حق مطالبه مانده ثمن را دارد.

      شهریور ۷, ۱۴۰۱ در ۱۵:۱۶
  • مهران

    سلام. بعد از فوت پدر وکالت نامه ایی به مادرم مبنی بر انجام امور اداری انحصار وراثت و وکالت فروش تام به مادرم دادیم ( من و ۲ خواهر ) چون ایران نیستیم. ملک به ارث رسیده در حال ساخت به صورت مشارکتی با سازنده بوده . سازنده به تازگی خریداری را معرفی کرده و مادرم بدون اطلاع بنده مبایعه نامه را به همراه ۹ شریک دیگر(همسایه های سابق ملک مشارکتی) و طی شرایط پرداخت ۶۰٪ ثمن در حین عقد مبایعه نامه و ۳۰٪ ۲ ماه بعد و ۱۰٪ در حین انتقال سند در دفتر خانه به امضا رسانده و حدود ۱۰ روز میگذرد و مبلغ ۶۰٪ ثمن پرداخت نشده. و اگر در موعد مقرر( ۳ ماه بعد ) مالکین در دفتر خانه برای انتقال سند حاضر نشوند موظف به پرداخت روزانه ۵ میلیون تومان جریمه به خریدار هستند . با توجه به اینکه در مبایعه نامه اقرار به اخذ مبلغ ثمن توسط فروشندگان شده و کلیه خیارات از جمله خیار غبن به استثنای خیار تدلیس درج شده . راهی برای فسخ عقد وجود دارد ؟ راهی برای ابطال وکالت به دلیل در نظر نگرفتن غبطه و منافع موکلین وجود دارد ؟ چطور اثبات کرد که ثمن دریافت نشده ؟ متشکر .

    تیر ۱۰, ۱۴۰۱ در ۰۲:۵۹
    • دادپویان حامی

      سلام وکالتنامه و قرارداد مشارکت در ساخت باید بررسی شود
      جهت ارسال مدارک با دفتر تماس بگیرید و یا از طریق واتس آپ ارسال فرمایید

      تیر ۲۵, ۱۴۰۱ در ۱۰:۲۱
  • سعید خانلو

    سلام و ارادت و تشکر بابت سایت خوب و مفیدتان
    بنده خودرویی خریدم به مبلغ ۲۸۰ میلیون که مبلغ ۱۳۰ میلیون برای فروشنده کارت کشیدم و ۱۰۰ میلیون هم وجه نقد دادم و ۵۰ میلیون بابت خرج تعمیر ماند که بعداز تعمیر خودرو محاسبه شود چون خودرو خارجی بود حدودا ۴۰ الی ۵۰ میلیون هزینه داشت. فروشنده وکالت هم داده خورو تعویض پلاک هم شده و مجددا فروخته شده. سوال:
    آیا باتوجه به اینکه درقرارداد نوشته شده که فروشنده ثمن معامله را نقدا دریافت کرده و خودرو را تحویل داده و انتقال سند هم شده و حق فسخ هم از وی ساقط گردیده. فروشنده میتواند دعوای مطالبه ثمن معامله را کند؟ و اثبات پرداختن یا نپرداختن با کیست؟!
    با تجدید احترام و تشکر از مدیریت محترم

    بهمن ۲۶, ۱۴۰۰ در ۰۹:۰۹
    • دادپویان حامی

      سلام بله میتواند و اثبات اینکه پرداخت نشده هست با خودش هست و شما در مقام دفاع نیز می‌توانید ادله و مستندات پرداخت را به دادگاه ارائه نمایید.

      اسفند ۷, ۱۴۰۰ در ۱۰:۰۱
  • اکبرنیا

    سلام و وقت بخیر
    ملکی توسط شخص ب در بنگاه از شخص الف قولنامه میشود
    در زمان انتقال سند در دفترخانه از شخص الف میخواهد که نصف ملک خریداری شده را ( توافق شفاهی بعنوان مهریه شخص ب با همسر شخص ب) به همسر شخص ب انتقال دهد (هیچ سند پرداختی از بابت پرداخت وجهی نیز از طرف خانم همسر شخص ب به شخص ب وجود ندارد )
    شخص ب هیچ ثمنی بابت انتقال سه دانگ ملک به همسرش از همسرش دریافت نکرده
    بعد از گذشت ۶ سال امکان ابطال سند وجود دارد ؟
    و یا امکان درخواست ثمن معامله وجود دارد ؟
    به نرخ روز ؟

    بهمن ۱۸, ۱۴۰۰ در ۱۲:۵۶
    • دادپویان حامی

      امکان ابطال سند وجود ندارد
      اگر جهت معامله یعنی ۳ دانگ انتقالی به همسرش که همانا پرداخت مهریه می باشد را اعلام نکرده باشد و کسی نتواند این جهت را ثابت کند تحت شرایطی نه چندان آسان امکان دریافت ثمن به قیمت روز معامله وجود دارد.

      بهمن ۲۳, ۱۴۰۰ در ۱۰:۳۹
  • تمجیدی

    با سلام و روز بخیر نیاز به مشاوره حقوقی ملکی دارم اگه امکانش هست تشکر..
    من چند سال پیش یک زمین خریدم که همسرم تو بنگاه بجای من فروختنش ولی قولنامه رو فرستادن خونه من امضا کردم ولی متاسفانه پول‌شو ایشون تحویل گرفتن که قرار بود برام اتومبیل بخرن ولی محقق نشده، خواستم بدونم چون پول به من تحویل نشده میتونم ادعای فسخ معامله بکنم یا باید چکارکنم که پولمو خودم تحویل بگیرم یا زمینمو؟ ممنون اگه راهنمایی کنید

    بهمن ۲, ۱۴۰۰ در ۱۲:۳۵
    • مدیریت

      سلام بله امکان دریافت پول و خسارات متعلقه تحت شرایطی وجود دارد

      بهمن ۲, ۱۴۰۰ در ۱۳:۱۶
  • arya

    با سلام و احترام
    در خصوص طرح دعوای الزام به تسلیم و تحویل مبیع(آپارتمان مسکونی)علاوه بر مطالبه وجه التزام نسبت به تاخیر یا عدم انجام تعهدات آیا با گذشت حدود سه سال از عدم تسلیم مبیع و با درنظر گرفتن تورم و نرخ بانک مرکزی میتوان اجرت المثل دوران تتصرف رو مطالبه کرد؟

    آذر ۱۲, ۱۴۰۰ در ۲۱:۴۴
    • مدیریت

      سلام خیر

      آذر ۱۵, ۱۴۰۰ در ۰۹:۲۱
  • انسان

    با سلام و خسته نباشید.بنده یک قطعه زمینی فروخته ام و فی المجلس بعد از انعقاد معامله تقاضای فسخ نمودم ولی مشاور املاک نگذاشت که معامله فسخ شود و خریدار پول را بجای اینکه به من بدهد به پسرم داده و من از پسرم میخاهم که پولم را بدهد نمیدهد و قولنامه را نیز مشاور املاک به من نداده و هر چقدر میخاهم میگوید نمیدهم.حال من چیکار کنم بدبخت شده ام.لطفا مرا راهنمایی کنید

    آبان ۱۱, ۱۴۰۰ در ۱۵:۰۹
    • مدیریت

      تنفیذ فسخ خیار مجلس را به استناد شهادت شهود اگر دارید از دادگاه بخواهید
      از مشاور املاک در بازرسی اتحادیه املاک به علت عدم همکاری و همچنین عدم تحویل قولنامه شکایت کنید
      دعوایی مبنی بر مطالبه وجه ثمن علیه پسر خودتان و یا خریدار هرگز مطرح نکنید .

      آبان ۱۵, ۱۴۰۰ در ۰۹:۴۶

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    یک × یک =