استرداد ثمن معامله چه شرایطی دارد؟

اصولا همزمان با وقوع عقد بیع به نحو صحیح و قانونی، خریدار مالک مبیع میشود و فروشنده مالک ثمن. این انتقال مالکیت، نتیجه بیع معتبر است و چنانچه به هر دلیلی، بیع منحل شود هریک از مبیع و ثمن باید به مالک پیش از عقد بازگردانده شوند.درصورتی که فروشنده به وظیفه خود مبنی بر استرداد ثمن به خریدار عمل نکند، خریدار میتواند با تقدیم دادخواست استرداد ثمن معامله ، الزام او را از دادگاه بخواهد.

دعوای استرداد ثمن معامله

مطابق توضیح فوق، این دعوا از سوی خریدار بیع علیه فروشنده مطرح میشود، اگر معامله منعقده میان آنها به طریقی اعتبار خود را از دست داده باشد و فروشنده از استرداد ثمن امتناع نماید.

استرداد ثمن معامله
استرداد ثمن معامله

موارد انحلال بیع

بی‌اعتباری عقد بیع ممکن است معلول هریک از عوامل ذیل باشد:

  • فسخ و استرداد ثمن

فسخ عقد ممکن است به استناد هریک از خیارات قانونی(خیار غبن، تدلیس، تاخیر ثمن و … ) یا خیار تخلف از شروط ضمن عقد باشد. بعد از فسخ قرارداد، هریک از مبیع و ثمن باید به مالک قبلی آنها مسترد شود.

فسخ قرارداد نیازمند اثبات در دادگاه از طریق تقدیم دادخواست تنفیذ فسخ میباشد.

  • اقاله و استرداد ثمن

اقاله یا تفاسخ، تصمیم ارادی طرفین عقد مبنی بر انحلال آن است؛ یعنی همان دو اراده ای که عقد را به وجود آوردند، بی اعتباری آن را اعلام مینمایند. چنانچه اقاله به صورت صحیح و قانونی واقع شود، موجب خاتمه اثر قرارداد از زمان وقوع اقاله به بعد خواهد بود که در اثر آن، عوضین عقد باید به طرفین بازگردانده شود.

وقوع اقاله به وسیله طرح دادخواست با عنوان تنفیذ اقاله، قابل اثبات نزد مرجع قضایی میباشد.

  • بطلان و استرداد ثمن

بطلان، وضعیت عقدی است که از ابتدا فاقد یکی از شرایط اساسی برای اعتبار معاملات بوده است. برای مثال، اگر طرفین ملکی را به موجب عقد بیع مورد خرید و فروش قرار دهند، در حالیکه ملک مزبور در زمان وقوع عقد به علت وقوع سیل تلف شده است، چنین بیعی باطل است؛ حتی اگر طرفین نسبت به تلف ملک جاهل باشند. همچنین معامله صغیر غیرممیز، معامله مجنون و معامله صوری نیز از جمله عقود باطل هستند.

عقود باطل تاثیری در انتقال مالکیت ندارند، بنابراین اگر مبیع یا ثمن به تصرف دیگری داده شده باشد، باید مسترد شود.

  • تلف مال پیش از قبض و استرداد ثمن

در صورتی که بعد از انعقاد عقد بیع و پیش از تسلیم، مال بدون تقصیر فروشنده تلف شود، بیع منفسخ میشود. چنانچه تلف مال در نتیجه تقصیر فروشنده باشد، خریدار میتواند به ایشان رجوع کند. زیرا بعد از وقوع بیع، فروشنده دیگر حقی بر مبیع نداشته و اتلاف مبیع مصداق اتلاف مال غیر و موجب مسئولیت مدنی بایع خواهد بود.

طرفین دعوای استرداد ثمن معامله

خواهان دعوای استرداد ثمن همیشه خریدار است و فروشنده نیز خوانده این دعوا میباشد.

مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای استرداد ثمن

دادگاه عمومی حقوقی محل اقامت خوانده، دادگاه صالح به رسیدگی به این دعوا خواهد بود.

شرایط دعوای استرداد ثمن معامله

برای آنکه دعوای استرداد ثمن به نتیجه مطلوب برسد باید بی اعتباری بیع سابق برای دادگاه محرز باشد. اگر این امر محل شک باشد، خواهان باید پیش از تقدیم دادخواست استرداد ثمن، برای اعلام بی اعتباری قرارداد طرح دعوا نماید. دعوای مزبور حسب مورد ممکن است تایید بطلان، تایید انفساخ، تنفیذ فسخ یا تنفیذ اقاله باشد.

اقامه همزمان این دو دعوا به صورت توامان و ذیل یک دادخواست بلامانع است. در این صورت دادگاه ابتدا به بی‌اعتباری بیع رسیدگی کرده و پس از آن در صورت احراز بی‌اعتباری، حکم به استرداد ثمن خواهد داد.

(رای شماره 786 مورخ 12/7/91 شعبه 7 دیوان عالی کشور)

همانطور که شعبه 10 دادگاه تجدیدنظر استان در رای شماره 729 خود مورخ 14/6/91 اشعار میدارد، چنانچه دعوای استرداد ثمن پیش از اثبات فسخ قرارداد مطرح شود، قابلیت استماع ندارد.

رای شماره 414 شعبه 81 دادگاه عمومی حقوقی تهران به تاریخ 24/5/91 نیز بر همین حکم دلالت دارد.

استرداد مبلغ ثمن از وکیل در فروش ملک

در صورتی که مالک، برای فروش ملک خود وکیل با اختیار قبض ثمن تعیین کرده باشد و وکیل مزبور ضمن فروش ملک، ثمن را دریافت کرده اما از تحویل آن به موکل امتناع نماید، موکل باید دادخواست مطالبه وجه علیه وکیل را تقدیم نماید و مورد از مصادیق دعوای استرداد ثمن نمیباشد.

استرداد مبلغ ثمن از فضول ( مستحق للغیر درآمدن مبیع)

اگر بعد از وقوع بیع، معلوم شود فروشنده بر خلاف واقع خود را مالک معرفی کرده و ملک دیگری را فروخته است، عقد غیر نافذ خواهد بود.

صحت یا بطلان چنین قراردادی منوط به اراده مالک میباشد؛ چنانچه اراده مالک بر رد معامله فضولی باشد، عقد باطل خواهد بود و اگر رضایت خود را اعلام نماید، عقد صحیح است.

فلذا در صورتی که مالک اصلی ملک، راضی به معامله مذکور نشود، گویی معامله از ابتدا منعقد نشده است. در چنین شرایطی اگر مبیع و یا ثمن تسلیم شده باشند باید مسترد شوند؛ زیرا موجب قانونی برای تصرف آنها از سوی طرفین وجود ندارد.

اگر مالک، معامله فضولی را رد کرده باشد، در باب رجوع خریدار به فروشنده فضولی دو فرض مطرح میشود. خریدار در هر صورت میتواند برای دریافت ثمن به فضول مراجعه نماید؛ اما فقط خریداری مستحق دریافت خسارات قراردادی و غرامات است که نسبت به مستحق للغیر بودن مبیع جاهل باشد.

در صورت امتناع فضول از پرداخت مبالغ مزبور، اصیل باید دادخواست مطالبه وجه علیه وی مطرح نماید و این دعوا مصداق دعوای استرداد ثمن نمیباشد.

استرداد ثمن عین معین

هرچند ثمن در اغلب اوقات به صورت وجه نقد معین میشود، اما از منظر قانونی در این مورد هیچ الزامی وجود ندارد و طرفین میتوانند یک عین معین، مثل یک ملک یا خودرو را به عنوان ثمن در عقد بیع منظور نمایند.

در صورتی که ثمن موضوع دعوا عین معین باشد و نه وجه نقد؛ در صورت انحلال بیع به یکی از اسباب فوق‌الذکر، خریدار میتواند همان عین معین را از فروشنده مطالبه نماید و فروشنده نیز موظف است عین را تسلیم کند. در صورتی که ثمن عین معین از بین رفته باشد یا نقص و عیبی در آن ایجاد شده باشد، فروشنده ضامن مثل یا بدل آن خواهد بود.

نحوه اجرای رای استرداد ثمن

اجرای این رای متوقف بر قطعیت حکم و تقاضای صدور اجرائیه از سوی محکوم‌له میباشد. در صورتی که محکوم علیه اقدام به اجرای مفاد حکم ننماید، میتوان از طریق توقیف اموال وی نسبت به اجرای رای اقدام کرد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 5 امتیاز: 5)

24 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • سلام وقتتون بخیر در خصوص استرداد ثمن معامله سوالی داشتم. بنده پس از تحویل ثمن معامله متوجه شدم که فروشنده اصلا مالک آپارتمان نبوده و ملک در اصل به نام پدر بزرگش که قول انتقالش را به وی داده بود، بوده او ملک را به صورت قولنامه ای به من فروخته. چگونه و به طرفیت چه کسی باید طرح دعوا کنم؟

    پاسخ
    • سلام .با توجه به اینکه فروشنده مالک اصلی آپارتمان نیست و مال شخص ثالث را به شما منتقل نموده معامله صحیح نیست باید دادخواست استرداد ثمن معامله را به جهت مستحق للغیر درآمدن در دادگاهی که آپارتمان در حوزه آن قرار دارد ارائه دهید.

      پاسخ
  • پیمان اشرفی
    نوامبر 23, 2020 2:09 ب.ظ

    بعد از خرید زمینی در اسلامشهر متوجه شدم ملک اصلا مسکونی نیست یعنی توی قولنامه زمین مسکونیه اما الان کاربری زراعی تشخیص داده شده چه کاری اقدامی می توانم انجام بدم. مجوز ساخت و فروش هم به من نمیدهند؟

    پاسخ
    • با سلام
      با توجه به اینکه در قولنامه زمین مسکونی می باشد اما بعد مشخص شده که زمین کاربری مسکونی نداشته بنابراین فساد در معامله رخ داده و معامله باطل و دادخواست استردادثمن معامله به علاوه خسارات و هزینه دادرسی به طرفیت فروشنده ارائه دهید

      پاسخ
  • باسلام بنده یک واحد آپارتمان را با قیمت 2 میلیار تومان خریده ام اما پس از سه هفته متوجه شدم فروشنده سرم کلاه گذاشته و با قیمت بالایی به من فروخته آیا می توانم پولم را پس بگیرم؟

    پاسخ
    • سلام
      با احراز غبن فاحش معامله بله می توانید معامله را فسخ نمایید و دادخواست استردادثمن معامله را مطرح نمایید و باتوجه به نرخ تورم و کاهش قیمت ثمن معامله خسارت وارده به شما نیز نباید بلاجبران بماند.

      پاسخ
  • سهیل رضایی تبار
    دسامبر 9, 2020 1:34 ب.ظ

    سلام روزتون بخیر.یک سوالحقوقی داشتم ما باغی به مساحت 2هزار متر در شهرستان شهریار خریدیم معامله بین من و فروشنده با مبایعه نامه دستی بوده در مبایعه نامه فروشنده حتی وکالت بلاعزل هم به من داد اما بعداز معامله متوجه شدم زمین ازبرای منابع طبیعی بوده پی گیر کار شدم نامه منابع طبیعی را گرفتم تا تقاضای فسخ معامله بدم اما فروشنده حاضر به فسخ نیست.من به او چک دادم اما دیدم قضیه این شد از پرداختش خودداری کردم و الان متاسفانه به اجراش گذاشته چه کاری انجام دهم که به پولم برسم؟

    پاسخ
    • ابتدائا اظهار نامه ای مبنی بر اعلام فسخ معامله ارسال نمایید بعد از تایید فسخ می توانید در دادگاه دادخواست تایید فسخ را درخواست نمایید.به هر حال مبایعه نامه باید بررسی گردد.

      پاسخ
  • جبار صحرایی
    دسامبر 10, 2020 11:25 ق.ظ

    سلام. باشخصی معامله سه دنگ از یک مغازه را انجام دادم حالا می خوام معامله رو فسخ کنم دعوای استرداد را مطرح کردم اما با اینکه طرفم سرم کلاه گذاشته و حق قانونی من هست که پولی که پرداختمو مطالبه کنم اما قرار رد صادر شده است چرا؟

    پاسخ
    • شما باید ابتدائا تنفیذ و تایید فسخ معامله را تقاضا کنید سپس اعاده ثمن معامله را بخواهید.مطالبه ثمن معامله ی فسخ شده منوط به تقاضای تنفیذ و تایید فسخ عقد از دادگاه است.

      پاسخ
  • سلام .بنده کالایی را از بندر لنگه خریداری کردم اما متاسفانه مال مسروقه از آب درآمد اکنون با توجه به اینکه بنده هیچ اطلاعی از این موضوع نداشتم آیا دادخواست مطالبه وجه را بدهم قابل پذیرش است؟ یا باید به خواسته صدور حکم برای ابطال معامله یا فسخ بیع و استرداد ثمن دادخواست تقدیم نمایم؟

    پاسخ
    • چنانچه پرونده کیفری تشکیل شده باشد نظر به اینکه مبیع متعلق به غیر است بنابراین عقد بیع باطل و شما باید دادخواست ابطال معامله و استرداد ثمن به دادگاه حقوقی ارائه دهید.

      پاسخ
      • استرداد ثمن معامله و اعلام بطلان معامله و مطالبه خسارت‌ دادرسی اعلام عدم حصول سازش به مرجع صلاحیتدار صادر شد
        این یعنی چی؟ ببخشید

        پاسخ
        • سلام با توجه به اینکه دعاوی مطروحه ابتدا به شورای حل اختلاف ارجاع میشود تا سازش ایجاد شود چنانچه سازشی حاصل شود برای رسیدگی به دادگاه ارجاع میشود

          پاسخ
        • سلام بنده یه قطعه باغ خریدم بعد ازبیست روز استعلام گرفتم میگن حریم رودخانه هستش بعد معامله رو فسخ کردیم الان هم فروشنده پول من رو نمیده میگه فعلا ندارم قولنامه هم خودمون نوشتیم شاهد هم دارم چک وپول که دادم مغازش کارت کشیدم چی کار بکنم میتونم از روزی که فسخ شده خسارت بگیرم

          پاسخ
          • سلام بله طبق قانون و راس وحدت رویه میتوانید خسارت ناشی از کاهش ارزش ثمن حسب نطر کارشناس رسمی دادگستری را مطرح کنید

  • امیر رهنما
    آگوست 9, 2021 12:35 ق.ظ

    با سلام
    اینجانب در سال ۱۳۷۴ به پیشنهاد برادرم مبلغ ۳ میلیون تومان دادم که برادرم مدیرعامل کارخانه ای بود برایم ۳ سهم به ارزشی که خودش گفته بود به مبلغ ۱ میلیون برایم خریداری کنه ، و بعد بنده راهی خارج از کشور شدم و مکررا در گذشته پی گیری کردم که سهم من کجاست میگفت کارخانه ضرر کرده و مدیر عامل فروخته و جای بدهی ها داده ، از قضا چون برادرم بود به ایشان اعتماد کردم ولی اخیرا متوجه شدم که اصلا سهمی ایشان خریداری نکرده و از زمان پرداخت وجه ۲۷ سال میگذرد ، ایا میتوانم با شهادت و مطلعین دادخواست ابطال معامله و درخواست استرداد ثمن را کتم با سپاس

    پاسخ
  • حسین محمدی
    آگوست 26, 2021 2:26 ب.ظ

    سلام وقت بخیربنده سال ۱۳۹۹کامیون ازقزوین خریداری نموده ام وبعدازمراجعه به تعویض پلاک متوجه غیرفابریکی بودن کامیون توسط کارشناسی شده اندکه کامیون راآگاهی توقیف نموده است لذاازفروشنده فسخ معامله واستردادثمن معامله شکایت نموده ام که فروشنده محکوم به پرداخت شده ولی مالی به نامشان معرفی نشده ودعوی اعسارداده اندآیااعسارشان قبول میشوددرضمن فروشنده باعلم براینکه کامیون ایرادداشته فروخته وکل مبلغ کامیون رانقدابه حساب فرزندش واریزشده که این ازهمان اول مشخصص هست ایشان باحساب دیگران کارمیکند…

    پاسخ
    • سلام بله ادعای اعسار که می‌توانند داشته باشند
      ولی با این وصف شکایت کلاهبرداری هم از ایشان میتوانید طرح نمایید

      پاسخ
  • باسلام آپارتمانی در سال گذشته فروختم که ثمن معامله ۷۷۰ میلیون در مبایعه نامه نوشته شده که بصورت ۷۰ میلیون نقد و مابقی یک باب مغازه در نظر گرفته شده که بعد از چندماه مغازه مستحق اللغیر در آمد، آیا امکان ابطال مبایعه نامه و استرداد آپارتمان وجود دارد ؟

    پاسخ
  • با سلام در قرارداد فی مابین من و نمایندگی خودرو سازی بابت خرید اقساطی خودرو وجه قرارداد از حساب شخصی دیگه پرداخت شد و پس از گذشت یک ماه با توجه به حق قانونی مکتوب در قرارداد انصراف خود را به دلیل شخصی اعلام کردم و زمان استرداد ثمن قرارداد شخصی که پول از حسابش واریز شده بود با قولنامه جعلی به شرکت مراجعه کرده و اعلام کرده مالک خودرو است و حواله را از من خریده و شرکت الان از استرداد ثمن قرارداد به من خودداری میکند با اینکه ثابت شد مدارک خرید ارایه شده توسط آن شخص ساختگي و جعلی بوده و در قرارداد فی مابین ذکر شده در صورت انصراف ثمن قرارداد فقط به خریدار پرداخت میشود الان من باید چکار کنم شرکت میگه از ان شخص شکایت کن نامه دادگاه بیار ایا این راه درست است؟

    پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست