افزایش خواسته چیست؟ شرایط و مهلت قانونی و نحوه درخواست

افزایش خواسته یکی از موضوعات مهم در آیین دادرسی مدنی است که به خواهان اجازه می‌دهد در صورت رعایت شرایط قانونی، خواسته خود را پس از تقدیم دادخواست افزایش دهد.

در این مقاله، بررسی می‌کنیم که افزایش خواسته چیست، ماده قانونی افزایش خواسته چه شرایطی را مقرر کرده است، افزایش خواسته در جلسه اول دادرسی چگونه انجام می‌شود و این موضوع چه تفاوتی با افزایش بهای خواسته دارد.

افزایش خواسته چیست؟

افزایش خواسته به معنای بیشتر کردن خواسته‌ای است که خواهان در دادخواست اولیه مطرح کرده است. افزایش خواسته یکی از اختیاراتی است که قانون گذار به خواهان اعطا نموده تا در شرایطی بتواند خواسته اولیه خود را که در دادخواست قید کرده است، افزایش دهد و این امر در ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی به صورت قانونی بیان شده است. بدین صورت که برای مثال خواسته صد میلیون تومانی به خواسته ۱۲۰ میلیون تومان افزایش پیدا نماید.

شرایط افزایش خواسته با توجه به قانون آیین دادرسی مدنی

اگرچه قانونگذار افزایش خواسته را برای خواهان مجاز اعلام نموده است اما شرایطی را نیز برای وی در نظر گرفته است که در صورت فقدان هر کدام از شرایط، افزایش خواسته مجاز نخواهد بود.

افزایش خواسته باید تا پایان اولین جلسه دادرسی مطرح شود: افزایش خواسته الزاما بایستی تا اولین جلسه دادرسی باشد و چنانچه خارج از این مهلت عنوان گردد بدان ترتیب اثر داده نمی‌شود.

مثال: اگر خواهان در دادخواست اولیه مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان مطالبه کرده باشد، اما در جریان اولین جلسه دادرسی تصمیم بگیرد مبلغ مطالبه را به ۱۲۰ میلیون تومان افزایش دهد، باید درخواست خود را پیش از پایان این جلسه اعلام کند و سایر شرایط قانونی نیز وجود داشته باشد.

ارتباط بین قسمت افزایش یافته و دعوای مطروحه: درافزایش خواسته لازم است که بین قسمت افزایش یافته با دعوای مطروحه ارتباط وجود داشته باشد.

مثال: فرد (الف) دارای دو ملک می باشد ،فرد (ب) هر دو ملک را غصب میکند. حال چنانچه فرد (الف) برعلیه غاصب جهت غصب ملک اول خود که مطلع از غصب آن می‌باشد، دادخواست ارائه دهد و اجرت‌المثل را مطالبه نمایند، فرد مزبور چنانچه متعاقباً متوجه غصب ملک دوم توسط فرد (ب) شود نمی‌تواند از افزایش خواسته استفاده نماید و اجرت المثل ملک دوم را هم به اجرت المثل ملک اول اضافه و مطالبه نماید. چراکه در این صورت بین قسمت افزایش یافته با دعوای مطروحه ارتباط وجود ندارد.

یکسان بودن منشا قسمت افزایش یافته با خواسته مطروحه: در افزایش خواسته، لازم است که منشا قسمت افزایش یافته با خواسته مطروحه در دادخواست یکسان باشد تا بتوان از افزایش خواسته استفاده نمود.

مثال: چنانچه فردی علیه دیگری دعوای اجرت المثل اقامه نماید، مجاز نمی‌باشد که علیه همان فرد دعوای خسارت وارده را هم مطرح نماید چرا که منشاء این دو دعوا یکی نمی‌باشد، منشا دعوای اول غصب و منشا دعوای دوم خسارت وارده، اتلاف می‌باشد که با توجه به شرایط فوق، افزایش خواسته درباره آن مصداق نمی‌یابد.

افزایش خواسته در دادگاه صلح

افزایش خواسته در دادگاه صلح نیز مستلزم توجه به ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی و مقررات مربوط به صلاحیت این دادگاه است. مطابق ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، رسیدگی به دعاوی مالی تا نصاب مقرر قانونی در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است. بنابراین، مبلغ خواسته و آثار افزایش آن بر صلاحیت دادگاه اهمیت دارد.

برای مثال، اگر دعوای مالی در ابتدا در محدوده صلاحیت دادگاه صلح مطرح شده باشد، اما خواهان بخواهد مبلغ خواسته را افزایش دهد، باید علاوه بر رعایت مهلت و شرایط ماده ۹۸، آثار این افزایش بر صلاحیت مرجع رسیدگی نیز بررسی شود.

در این زمینه نباید فرض کرد که افزایش خواسته در دادگاه صلح همیشه پذیرفته می‌شود یا همواره موجب خروج پرونده از صلاحیت آن خواهد شد. نتیجه به شرایط پرونده، مبلغ و ماهیت دعوا و مقررات قابل اعمال بستگی دارد.

تفاوت افزایش خواسته با افزایش بهای خواسته

افزایش خواسته و افزایش بهای خواسته دو مفهوم متفاوت در آیین دادرسی مدنی هستند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.

افزایش خواسته به معنای گسترش یا بیشتر کردن مطالبه‌ای است که خواهان در دادخواست مطرح کرده است. در این حالت، خواهان می‌خواهد میزان یا محدوده خواسته خود را افزایش دهد و برای این کار باید شرایط ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی را رعایت کند.

در مقابل، افزایش بهای خواسته توسط خواهان به افزایش ارزش مالی خواسته مربوط می‌شود. برای نمونه، ممکن است موضوع دعوا از ابتدا مشخص بوده باشد، اما ارزش مالی آن بیشتر از مبلغی باشد که در دادخواست تقویم شده است. در این وضعیت، باید مقررات مربوط به تقویم خواسته و آثار آن بر هزینه دادرسی و صلاحیت دادگاه بررسی شود.

بنابراین، تفاوت افزایش خواسته با افزایش بهای خواسته در این است که اولی به افزایش یا گسترش مطالبه مربوط می‌شود، در حالی که دومی ناظر بر ارزش‌گذاری مالی خواسته است. البته تشخیص عنوان صحیح، به ماهیت واقعی درخواست و وضعیت پرونده بستگی دارد و صرف افزایش مبلغ به‌تنهایی برای تعیین عنوان حقوقی کافی نیست.

تشریفات دادرسی در افزایش خواسته

افزایش خواسته نیازی به تشریفات دادرسی ندارد و بدون تقدیم دادخواست و تنها با اعلام آن در جلسه و یا ارسال لایحه امکان پذیر می‌باشد.

افزایش خواسته خواهان چه اثراتی بر دعوا دارد؟

افزایش خواسته باعث می‌شود اثراتی بر دعوا بار شود از جمله این اثرات:

• تعیین محدوده رسیدگی دادگاه: افزایش خواسته باعث می‌شود محدوده رسیدگی دادگاه تا حد خواسته جدید افزایش پیدا نماید و دادگاه مجاز می گردد که خوانده را تا حد مبلغ جدید افزایش یافته محکوم نماید. علاوه برتغییر در صلاحیت دادرسی در افزایش خواسته، در مواردی که خواهان یا خوانده اقدام به کاهش خواسته بنمایند، تعیین مجدد دادگاه صالح رسیدگی پابرجاست.
• تفاوت در هزینه دادرسی: افزایش خواسته سبب تفاوت در هزینه دادرسی میگردد،که هزینه دادرسی در افزایش خواسته با توجه به مبلغ جدید لحاظ میگردد.
• قابلیت شکایت از رای: از مهمترین اثرات افزایش خواسته قابلیت شکایت از رای صادره با توجه به مبلغ جدید می باشد که این امر با توجه به مبلغ خواسته جدید افزایش یافته، مشخص میگردد.

لزوم آگاهی خوانده از افزایش خواسته خواهان پیش از جلسه رسیدگی چیست؟

بدیهی است که با افزایش یافتن خواسته، خوانده‌ای که از این امر مطلع نبوده است، نتواند از خود دفاعیات قابل قبولی ارائه نماید و نیازمند فرصت برای ارائه اسناد و مدارک می‌باشد.

گاهی هم ممکن است خوانده در دعوا حضور نداشته باشد، از این رو جهت تدارک اسناد و ادله جدید برای دفاع و رعایت اصل تناظر که به معنای دادن فرصت و امکان دفاع است، دادگاه بدین جهت وقت دادرسی را تجدید می نماید تا خوانده بتواند در جهت فراهم آوردن مدارک خود برای دفاع جدید در مقابل تغییری که صورت گرفته (منظور از تغییر، افزایش خواسته است) اقدام نماید، چرا که خوانده بر اساس دادخواست اولیه که به او ابلاغ شده بود دفاعیاتی را مهیا ساخته بود و در این مرحله نیازمند دفاعیات جدید می باشد.

ذکر این نکته لازم است که چنانچه خوانده غایب باشد در اخطاریه که جهت تجدید جلسه به او ابلاغ می گردد علت تجدید جلسه قید میشود تا در صورت تمایل، اسناد و مدارک و دفاعیات خود را با آن هماهنگ گرداند.

جهت بررسی حقوقی موضوع و دریافت مشاوره تخصصی فرم درخواست مشاوره را تکمیل نمایید.

نتیجه‌گیری

افزایش خواسته یکی از اختیارات خواهان در آیین دادرسی مدنی است که استفاده از آن به رعایت شرایط قانونی بستگی دارد. مطابق ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی، خواهان باید افزایش خواسته را تا پایان اولین جلسه دادرسی اعلام کند و میان خواسته اضافه‌شده و دعوای اولیه نیز ارتباط و وحدت منشأ وجود داشته باشد.

در نهایت، پیش از درخواست افزایش خواسته، باید ماهیت مطالبه، مهلت قانونی، ارتباط و منشأ آن با دعوای اولیه و آثار احتمالی آن بر روند رسیدگی بررسی شود تا از بروز مشکلات آیین دادرسی جلوگیری شود