تشخیص اراضی ملی از مستثنیات

تشخیص اراضی ملی از مستثنیات ،مهم ترین و اساسی ترین مرحله تبلور مالکیت عمومی بر اراضی ملی و همچنین به نوعی زیربنای مالکیت اراضی ملی محسوب می شود.تشخیص به مجموعه اقداماتی اطلاق می شود که به منظور شناسایی ،تشخیص و تفکیک اراضی ملی موضوع ماده یک قانون ملی شدن جنگل ها از مستثنیات قانونی موضوع تبصره 3 ماده 2 قانون یاد شده توسط سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری کشور انجام و منتهی به جداسازی و ترسیم مرز دائمی بین اراضی ملی و مستثنیات اشخاص،ابطال مالکیت قبلی و اخذ سند رسمی مالکیت اراضی ملی به نام دولت می گردد.

برگ تشخیص اراضی از مستثنیات چیست؟

همانگونه که شاره نمودیم تشخیص عبارت است از مجموعه اقدامات قانونی که به منظور شناسایی ،تمیز و تفکیک اراضی ملی از مستثنیات انجام می گردد.در طی مرور زمان انسان ها در منابع طبیعی دخل و تصرف نموده اند و ماهیت آن را از طبیعی و بایر بودن خارج کرده اند .قانونگذار به چنین تصرفاتی که قبل از ملی شدن جنگل ها و مراتع واقع شده باشد ،تحت عنوان مستثنیات بر اراضی ،احترام گذاشته و آن را سبب مالکیت می داند.

تشخیص اراضی ملی از مستثنیات

تشخیص اراضی ملی از مستثنیات

برگ تشخیص توسط چه ارگانی صادر می شود؟

عمل تشخیص ،تمیز منابع ملی از مستثنیات می باشد.اما سوالی که مطرح می شود این است که عمل تشخیص بر عهده چه کسی می باشد؟

برای اولین بار در ماده 20 آئین نامه قانون ملی شدن جنگل ها مصوب 1342،تشخیص و تمیز اراضی ملی از مستثنیات بر عهده جنگلدار گذاشته شد.اما با تصویب ماده 56 قانون حاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع ،عمل تشخیص اراضی ملی از مستثنیات بر عهده وزارت منابع طبیعی قرار داده شد.پس از مدتی وزارت منابع طبیعی منحل گردید و وظیفه تشخیص بر عهده وزارت کشاورزی قرار گرفت .در این وزارتخانه ،سازمان جنگل ها و مراتع تشکیل شد که عهده دار تشخیص منابع ملی از مستثنیات اشخاص بوده است .با تصویب قانون تفکیک  وظایف وزارتخانه های جهاد سازندگی و کشاورزی تصدی منابع طبیعی جزء وظایف وزارت جهادسازندگی قرار گرفت.طبق ماده 2 قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی کشور مصوب 1371 نیز تشخیص اراضی ملی از مستثنیات بر عهده جهاد سازندگی بوده است .طبق ماده 1 آئین نامه اجرای قانون مزبور ،تشخیص بر عهده وزارت جهاد سازندگی بوده است که از طریق سازمان جنگل ها و مراتع کشور انجام می شد.در حال حاضر با تشکیل جهاد سازندگی ،عمل تشخیص به عهده این وزارتخانه می باشد که از طریق سازمان جنگل ها و مراتع اعمال قانون می نماید.

بیشتر بخوانید :  واگذاری اراضی موات

در ابتدای ملی شدن جنگل ها و مراتع،تشخیص برعهده جنگلدار بوده است اما با تغییر قوانین این امر بر عهده وزارت منابع طبیعی و وزارتخانه های بعدی قرار گرفت.البته در حال حاضر بر اساس عرف و بخشنامه های موجود،تائید برگ تشخیص بر عهده کمیته فنی و ممیزی اراضی ادارات منابع طبیعی استان ها قرار دارد که پس از تائید مدیر کل ،اجرا می گردد.

تشریفات صدور برگ تشخیص اراضی ملی

همانگونه که گفتیم تشخیص اراضی از مستثنیات ،برعهده سازمان جنگل ها و مراتع می باشد.از نظر شکلی قانونگذار تشریفاتی را برای تشخیص پیش بینی نموده که باید مورد توجه مامورین ادارات منابع طبیعی،در تشخیص اراضی ملی از مستثنیات قرار بگیرد.

1-تنظیم برگ تشخیص امکان پذیر نیست مگر اینکه مامور مجری تشخیص ،اقدامات ابتدایی را برای تنظیم آن طی نماید.در واقع به موجب اقدامات اولیه ،مامور مجری تشخیص اطلاعات فنی و لازم برای تمیز اراضی ملی از مستثنیات را کسب می کند.

2-اولین اقدام مامور مجری تشخیص ،مراجعه به محل وقوع ملک و مشاهده مستقیم آن می باشد.

3-اقدام بعدی که مامور مجری تشخیص انجام می دهد،تشکیل پرونده برای هر ملک می باشد.به طور معمول مبنا و واحد تشخیص در ادارات منابع طبیعی پلاک ثبتی است.کلیه مکاتبات ،نقشه ها ،کروکی ،برگ تشخیص و … در این پرونده بایگانی می شود.

4-پس از تشکیل پرونده ،باید وضعیت ملک از لحاظ شمول یا عدم شمول مقررات اصلاحات ارضی ،از اداره جهاد کشاورزی شهرستان استعلام گردد.در صورتی که ملک مشمول مقررات اصلاحات ارضی باشد ،نام زارعینی که زمین به آنها واگذار شده،میزان نسق زراعی هر زارع و مالکیت اشخاص ناشی از اجرای قانون اصلاحات ارضی باید در پاسخ استعلام مشخص و معین شود.

5-مامورین برای تشخیص می بایست تحقیقات  از مطلعین محلی راجع به وضعیت منطقه مورد بازدید ،حدود اربعه ملک و سابقه ایجاد اعیانی در ملک را انجام دهند.همچنین مامورین باید در گزارش بازدید خود ،تاریخ احداث مستحدثات را با ذکر دلیل بیان نمایند.

6- مراجعه مامورین به بایگانی و سوابق موجود در ادارات منابع طبیعی و تهیه گزارش از اقدام افراد به تخریب و تجاوز در اراضی ملی.

7-ترسیم نقشه ملک موضوع تشخیص .در صورتی که ملک دارای سابقه ثبتی باشد مامورین باید از نقشه ثبتی تبعیت نمایند.چنانچه ملک فاقد نقشه ثیتی باشد،مامور تشخیص ،حدود طبیعی محل را با در نظر گرفتن عوارض طبیعی ،حدود پلاک های مجاور ،استعلام از مطلعین و شورای اسلامی محل و دیگر مراجع ذیصلاح تعیین کرده و صورت جلسه می نمایند.

8-در صورتی که تهیه نقشه از منطقه مورد بازدید امکان پذیر نباشد،مامور مجری تشخیص باید کروکی ترسیم نماید.

9-تشخیص مامور دولت در برگی به نام برگ تشخیص تبلور می یابد.مامور مجری تشخیص علاوه بر اینکه گزارشی از اقدامات مقدماتی را در برگ تشخیص درج می نماید ،در پایان برگ تشخیص باید نظر و عقیده خود را بر ملی یا مستثنیات بودن کل یا قسمتی از ملک با ذکر مساحت  آن اعلام نماید.

بیشتر بخوانید :  مطالبه حق زارعانه

10-پس از صدور برگ تشخیص می بایست از طریق انتشار آگهی به اشخاص ذینفع ابلاغ گردد.شیوه ابلاغ به صورت اخطار کتبی ،آگهی در روزنامه های کثیر الانتشار مرکز و یکی از روزنامه های محلی و سایر وسایل معمول و مناسب محلی می باشد.

انواع برگ تشخیص در اراضی ملی

برگ تشخیص با توجه به تعداد مالکین و مساحت ملک،به دو نوع تقسیم می گردد:

الف)برگ تشخیص جزئی

در صورتی که مساحت ملک محدود یا مالکین ملک مشخص و معین باشند ،برگ تشخیص به نام ملک معین و یا اشخاص معینی صادر می شود.به این نوع برگ تشخیص ،برگ تشخیص جزئی گفنه می شود.

ب)برگ تشخیص کلی

چنانچه مساحت ملک موضوع تشخیص وسیع و یا تعداد مالکین نامحدود یا غیر معین باشد،برگ تشخیص به نام شخص معین صادر نمی گردد بلکه بدون نام شخص یا اشخاص خاص صادر می شود.که به آن برگ تشخیص کلی گفته می شود.

عدول از تشخیص در اراضی ملی

در برخی موارد پیش می آید که مامور منابع طبیعی ،ملکی را جزء اراضی ملی یا مستثنیات تشخیص می دهد .اما پس از مدتی به تصور آنکه تشخیص نادرست است تصمیم می گیرد از تشخیص خود عدول نماید.سوالی که مطرح می شود این است که آیا مامور مزبور حق عدول از تشخیص خود را دارد؟

در پاسخ باید گفت در هیچ کدام از قوانین مرتبط با منابع طبیعی به چنگلدار یا مامور منابع طبیعی این اختیار داده نشده است.طبق دستورالعمل چگونگی اجرای مقررات ملی شدن و تغییرات ناشی از تبدیل کروکی به نقشه در شماره 5/6807 مورخ 13/6/80 معاون وزیر و رئیس سازمان جنگل ها و مراتع نیز به صراحت قید گردیده چنانچه اجرای دستورالعمل موجب کاهش یا افزایش حدود مستثنیات و یا منایع طبیعی گردد ،اصلاح برگ تشخیص و تبدیل کروکی به نقشه اماکن پذیر نمی باشد ،بلکه حسب مورد اداره منابع طبیعی و یا مردم باید در هیات ماده واحده تعیین تکلیف اراضی اختلافی تقاضای اصلاح برگ تشخیص را بنمایند.بنابراین در صورتی که تشخیص جنگلدار به ضرر سازمان جنگل ها و مراتع و یا سایر اشخاص باشد،اشخاص متضرر و سازمان جنگل ها و مراتع می توانند در مراجع صالح به تشخیص اعتراض نمایند.

اصلاح برگ تشخیص

در برخی موارد در برگ تشخیص اشتباهاتی رخ می دهد که ناشی از سهو قلم بوده و تاثیری در ماهیت ندارد .مانند اشتباه در درج پلاک ثبتی یا حدود و ثغور ملک.

در چنین مواردی قانونگذار به مامور مجری تشخیص ،امکان اصلاح برگ تشخیص را داده است.این مورد در دستورالعمل چگونگی اجرای مقررات ملی شدن و تغییرات ناشی از تبدیل کروکی به نقشه به شماره 5/6807 مورخ 13/6/80 معاون وزیر و رئیس سازمان جنگل ها و مراتع اشاره گردیده است.

بیشتر بخوانید :  جرم بهره برداری غیرمجاز در اراضی ملی

اصلاح برگ تشخیص در دو صورت امکان پذیر می باشد:

1-در موردی که مشخصات ابعاد و حدود نقشه و کروکی با هم مطابقت دارد اما متراژ و مساحت قید شده برای کل پلاک و یا محدوده مستثنیات قانونی و منابع طبیعی با هم مغایرت داشته باشد.

2- در صورتی که به لحاظ بررسی سوابق ثبتی و نقشه برداری از محدوده پلاکی که در کروکی منضم به برگ تشخیص آمده مشخص شود که کروکی تهیه شده شامل بخشی از پلاک و یا شامل دو یا چند پلاک ثبتی بوده است اما در برگ تشخیص نام پلاک های واقع در محدوده تشخیص داده شده قید نگردیده باشد.

در چه مواردی برگ تشخیص باطل و بی اعتبار می باشد؟

همانگونه که گفته شد برای برگ تشخیص می بایست تشریفاتی رعایت شود.در برخی موارد مامورین بدون رعایت تشریفات،ملکی را ملی اعلام می کنند.سوالی که مطرح می شود این است که آیا در صورت عدم رعایت تشریفات از سوی مامورین تشخیص می توان نسبت به ابطال آن اقدام نمود؟و اینکه کدام مرجع صالح به رسیدگی به این موضوع می باشد؟

در پاسخ باید گفت عدم رعایت برخی از تشریفات،موجب بی اعتباری تشخیص می گردد .مانند عدم تفویض اختیار از سوی مقام ذیصلاح ،عدم صدور برگ تشخیص و عدم انتشار آگهی.

اما عدم رعایت برخی دیگر از تشریفات مانند تشکیل پرونده ،تحقیق از مطلعین ،سیاهه تخلفات و تجاوزات ،ترسیم نقشه و ترسیم کروکی از موجبات بی اعتباری تشخیص نمی باشد.

در صورتی که عدم رعایت تشریفات در صدور برگ تشخیص از جمله مواردی باشد که موجب بی اعتباری آن گردد کدام مرجع صالح به رسیدگی به این موضوع می باشد؟

طبق بند 2 ماده 11 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1360 و بند 2 ماده 13 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1385 ،رسیدگی به آراء و تصمیمیات کمیسیون ماده 56 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع در صلاحیت دیوان عدالت اداری بوده است.اما پس از تصویب قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 مصوب 1367 رسیدگی به اعتراضات مربوط به اجرای مقررات ملی شدن در صلاحیت کمیسیون ماده واحده قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی قرار داده شد.و طبق تبصره 2 همین قانون دیوان عدالت اداری مکلف گردید ،کلیه پرونده های موجود در مورد ماده 56 را که مختومه نشده است به کمیسیون موضوع قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی ارجاع نماید.

با تصویب قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 25/3/1392 به صراحت قید گردید که رسیدگی به آراء کمیسیون ماده 56 در صلاحیت دیوان نمی باشد.لذا شعبه ویژه منابع طبیعی در مراکز استان ها ،دادگاه ها و نیز کمیسیون ماده واحده تعیین تکلیف اراضی اختلافی ،صلاحیت رسیدگی به تمام اعتراضات و ایرادات بر عملیات تشخیص اراضی از مستثنیات را چه از لحاظ ماهوی و چه از لحاظ شکلی بر عهده دارد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: امتیاز: )

4 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • محمدحسین گلیج
    جولای 11, 2021 9:54 ب.ظ

    سلام و عرض ادب ، لطفاً بفرمایید چگونه میتوانم بدانم یه نقطه خاصی از ییلاق نوشا در شهرستان تنکابن منابع ملی هست یا نه؟بنده بومی آنجا هستم لطفاً راهنمایی بفرمایید،ممنون

    پاسخ
    • سلام میتوانید به اداره منابع طبیعی مراجعه نمایید البته چنانچه مالک نباشید به شما پاسخ داده نمی شود

      پاسخ
  • سلام ، برگ تشخیص توسط مأمور بر استناد چه معیارهایی تکمیل میشود . اراضی مستثنیات و اراضی چه تفاوتهایی با هم دارند. مثلا آزمایش خاک انجام میدهد یا خاک را مزه مزه میکند . زمین ثبتی کنار رودخانه را به استناد کدام معیار ملی تشخیص میدهد.

    پاسخ
    • سلام تشخیص مستثنیات از اراضی ملی بر اساس کارشناسان مربوطه بواسطه مشاهدات میدانی اعم از وجود نهر آب یا چاه یا دیوار و بقای درختان و زراعت و شیارهای زمین و نقشه های هوایی و عوامل دیگر صورت می‌پذیرد.
      مستثنیات ، اراضی خارج از اراضی ملی را می گویند.

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست