ابطال رای داور – شرایط طرح دعوای ابطال رای داور – موارد ابطال رای داوری

یکی از موضوعات مهم در بحث داوری ،ابطال رای داور و قواعد مربوط به آن می باشد.این دعوا دارای پیچیدگی های حقوقی بسیاری می باشد . از این نظر قواعد مربوط به آن از مهم ترین مسایل حقوق داوری محسوب می شود. این امرسبب شده است که بحث ابطال رای داور با وجود سادگی ظاهر،به یکی ازدعاوی پیچیده تبدیل شود.

شرایط طرح دعوای ابطال رای داور

الف)خواسته دعوا

معمولا درخصوص رای داور ممکن است اقامه دعواشود. این دعوابا عنوان صدور حکم بر ابطال رای داور یاصدور حکم بربطلان رای داور ویا اعتراض به رای داورطرح میشود. در برخی مواردمشاهده میشود دادگاه ها در این خصوص سختگیری نموده و استفاده ازعناوین معینی رالازم میدانند.در واقع استعمال عبارات ابطال و بطلان رای داوری هر دو صحیح می باشد. لازم به ذکر است که در مقررات مربوطه، از هردو اصطلاح استفاده شده است. برای مثال در ماده 490 و 491 قانون،از عبارت حکم به بطلان رای داور یاد شده است. همچنین در ماده 34 قانون داوری تجاری بین المللی نیز عبارت بطلان رای آورده شده است .در حالیکه درماده 33 قانون داوری تجاری بین المللی از عنوان درخواست ابطال رای استفاده گردیده است.

درواقع طرح دعوای صدورحکم بربطلان رای داور،مانندحکم بر اعلام بطلان رای داور وبه معنای خلاف قانون بودن رای است. این دعوا متوجه عمل حقوقی رای داور میشود. طرح دعوای ابطال رای داور به معنای از بین بردن سبب بطلان یعنی خود رای میباشد .لذا اگر خواهان دعوای مذبور را براساس ماده 34 این قانون طرح نماید دادگاه باید رسیدگی کند .دادگاه نمیتواند به بهانه عدم طرح دعوای بطلان رای داور ،دعوا را غیرقابل استماع بداند.

ابطال رای داور

ب)خواهان و خوانده دعوای ابطال رای داوری

در این دعوا ،معمولا خواهان ،محکوم علیه رای داوری می باشد. اما ممکن است که بخشی از رای به سود یکی از طرفین و بخشی نیز به زیان او باشد.دراین صورت محکوم له میتواند برای ابطال بخشی ازرای که به زیان اوست دعوای ابطال رای داوری را مطرح نماید.در این دعوا ،خوانده ،محکوم له رای داوری می باشد . در صورتیکه محکوم له رای داوری اشخاص متعددی باشند ،دعوا علیه همه آنها مطرح میشود.

آیا خود داور نیز میتواند در دعوای مذکورطرف دعواقرارگیرد؟

با توجه به اینکه دعوا توجهی به داور ندارد حضورش از نظر قواعد دادرسی ضروری نیست .

ج)دعوای ابطال رای داوری مالی است یا غیر مالی ؟

برخی از حقوقدانان اعتقاد دارند که ابطال رای داوری دعوایی غیر مالی میباشد. چراکه نیازی به تقدیم دادخواست نیست و درخواست عادی نیز کفایت می کند. اما نظریه اکثریت و هم چنین رویه قضایی بر این است که دعوای مذکور وابستگی به ماهیت رای دارد. فلذا اگر رای داور از زمره امور مالی باشد دعوای ابطال آن نیز مالی است. مانند محکومیت مالی یا تنظیم سند یا خلع ید و….

 اگر موضوع آن مسائل غیر مالی باشد دعوای ابطال آن نیز غیر مالی است .این دعوا مانند دعوای تجدیدنظرخواهی نسبت به رای دادگاه است . بدیهی است که تجدیدنظر از رایی که موضوع آن محکومیت .مالی است هزینه دادرسی لازم دارد. اما محکومیت غیرمالی ،آن هزینه راندارد.

بیشتر بخوانید :  پیش بینی داوری در اساسنامه شرکت

د)مهلت طرح دعوای ابطال رای داور

طبق ماده 490 قانون آئین دادرسی مدنی هریک از طرفین می تواند ظرف 20 روز بعد از ابلاغ رای داور ،از دادگاهی که دعوا را ارجاع به داوری کرده یا دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد ،حکم به بطلان رای داور را بخواهد.

در صورتی که در مهلت مقرر در قانون نسبت به طرح دعوای ابطال رای داور اقدامی نشود.  چنانچه رای داور نیز برخلاف قواعد موجد حق صادر شده باشد. باز هم نمیتوان خارج از مهلت نسبت به طرح دعوای ابطال اقدام نمود. چراکه عدم طرح دعوای ابطال بعد از اطلاع و ابلاغ ،دلالت بر پذیرش محتوای آن دارد. لازم به ذکر است در رویه قضایی رعایت مهلت را در همه موارد لازم می داند.

ه) دادگاه صالح رسیدگی به دعوای ابطال رای داوری

ماده 490قانون آئین دادرسی مدنی،رسیدگی به دعوای ابطال رای داور رادرصلاحیت دادگاهی میداندکه دعوا را ارجاع به داوری نموده است. همچنین  دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد ،نیز صالح است.برای مثال ممکن است قرارداد داوری و اقامتگاه طرفین در تهران باشد. اما موضوع اختلاف راجع به مال غیر منقول واقع در کرج باشد. دراین مواقع با توجه به ماده23قانون آئین دادرسی مدنی مرجع صالح،دادگاهی است که مال غیر منقول درحوزه آن واقع است.

  • در این مورد نمیتوان به ماده 13 قانون آئین دادرسی مدنی استناد نمود. طبق این ماده، دعاوی راجع به اموال منقول،که ازعقود وقراردادها ناشی شده،دردادگاهی رسیدگی میشودکه عقدقرارداد درحوزه آن واقع شده است. همچنین دادگاهی که تعهد می بایست در آنجا انجام شود،نیز صالح به رسیدگی است.

دردعاوی دیگر،نظیربی اعتباری قراردادداوری که درارتباط بارای داوریست،دادگاهی صالح است که حق رسیدگی به اصل دعوای ابطال رای داور رادارد. دراین مواقع به قواعدی مانند محل اقامت خوانده رجوع نمیشود. زیرا این دعاوی از توابع دعوای اصلی میباشند وطرح آنها درمرجعی دیگر،غیر از مرجع اصلی صحیح نیست. ضمن اینکه این دعاوی به طور معمول از مقدمات دعوای اصلی درخصوص ابطال رای داور محسوب می شوند. لازم به ذکر است در صورت طرح مستقل آنها نیز نباید صلاحیت را تغییر داد.

م)مراحل رسیدگی به دعوای ابطال رای داور

مراحل رسیدگی به این دعوا، شامل تقویم دادخواست،تشکیل جلسه رسیدگی،امکان اخذ توضیح ازطرفین وحتی داور،استفاده از نظرکارشناس وغیره است.

1-در مورد لزوم یاعدم لزوم دادخواست در قانون آئین دادرسی مدنی ،مقرراتی در مورد شکل دادخواست ابطال دیده نمیشود. برخی ازحقوقدانان استفاده از کلمه درخواست به جای دادخواست راقرینه ای برعدم لزوم رعایت مقررات مربوطه به دادخواست رسمی میدانند. این نتیجه مورد تایید دیوان کشور قرار گرفته است .

دربسیاری ازموارد مشاهده میشود که قانون ،عبارت درخواست را به کار برده اما کسی تردیدی درلزوم تقویم دادخواست ندارد. اگرقرار است معیاری برای لزوم یاعدم لزوم دادخواست ارائه شود،توجه به اصل کلی مقرردر ماده 48 قانون لازم است. طبق این ماده، شروع رسیدگی دردادگاه مستلزم تقدیم دادخواست می باشد.

همچنین طبق ماده 490 قانون آئین دادرسی مدنی درخواست ابطال رای داور ،ماهیتا دعوا محسوب میشود. و تقدیم دادخواست لازم و ضروری می باشد.

2-پس از ارائه دادخواست و ارجاع آن به شعبه، جلسه رسیدگی تشکیل می شود .خواهان باید آماده ارائه توضیحات مورد نظر دادگاه باشد. چنانچه برای ادای توضیح حضور نیابد،دادخواست او ابطال خواهد شد .دعوای ابطال مانند سایر دعاوی است و باید اصول و تشریفات دادرسی را رعایت نمود.

بیشتر بخوانید :  اجرا و ابطال آرای داوری

شرایط ابطال رای داور

 

موارد ابطال رای داوری

الف- مواردمندرج درماده 489 قانون آئین دادرسی مدنی طبق ماده اخیرالذکرابطال رای داوردر موارد زیر باطل است وقابلیت اجرایی ندارد:

رای صادره مخالف با قوانین موجدحق باشد: مانند تساوی ارث بین ذکور واناث بدون توافق و رضایت کلیه وراث.

داور نسبت به مطلبی که موضوع ابطال رای داوری نبوده رای صادر کرده است.مثلا موضوع خواسته مطالبه اجرت المثل یک دستگاه آپارتمان بوده و لیکن داور،حکم به خلع ید آن صادر نموده است.

داور خارج از اختیار خود رای صادر نموده باشد. در این صورت فقط آن قسمت از  رای داورکه خارج از اختیار داور است ابطال میگردد. مانند موارد مندرج در مواد 495 و 496 قانون آئین دادرسی مدنی.

به موجب حکم شماره 1511- 27- 9- 27 ابطال رای داور صادره از شعبه سوم دیوان عالی کشور:

«در صورتی که داورخارج از اختیارخود رای داده باشد فقط آن قسمتی که خارج ازحدود اختیار اوبوده باطل میشود.

بنابراین بی تأثیربودن ابطال رای داور نسبت به سایراشخاص،که وارد دردعوی نبوده اند،موجب ابطال رای که نسبت به طرفین صادرنموده اندنخواهدبود»

ابطال رای داور پس از انقضای مدت داوری صادر وتسلیم شده باشد: مگر اینکه طرفین آنراپذیرفته وموافق باآن امربوده باشند. (ماده 474 قانون آئین دادرسی مدنی)

چنانچه ابطال رای داور،درمدت داوری صادر شده،اما خارج ازمدت تسلیم دفتردادگاه شود،سوال مطرح میشودکه آیا میتواند ازمواردبطلان رای داوری قلمدادگردد؟

 تبصره ماده 484 قانون آئین دادرسی مدنی صرفا اشاره به مدت داوری جهت صدور رای داورنموده است.  مدت آنرا در صورت عدم تعیین از سوی طرفین دعوی ابطال رای داور ،سه ماه اعلام داشته است. با التفات به اینکه در ماده 474 قانون مزبور فقط اشاره به مدت داوری شده است.این مدت اعم از مدت قانونی (سه ماهه) ویا قراردادی (طبق تراضی طرفین) تصریح گردیده است. لازم به ذکر است،چنانچه مواعدیاد شده راعلاوه برمدت صدور ابطال رای داوربدانیم.شامل تسلیم آن به طرفین دعوی ویادادگاه بدانیم دربسیاری ازمواردبه لحاظ بعدمسافت اصحاب دعوی ویا داورانجام آن غیرمقدور میگردد.

به نظر می رسد منظور از صدور در بند 4 ماده 489 قانون آئین دادرسی مدنی همان تسلیم بوده باشد.

5- ابطال رای داور با آنچه دردفتر املاک یابین اصحاب دعوادردفتر اسنادرسمی ثبت شده ودارای اعتبار قانونی است مخالف باشد:

 این امر با زمانی که داور به استناد قرارداد ویابیع نامه فی مابین اصحاب دعوی،حکم به الزام مالک رسمی (بایع) به تنظیم سند رسمی انتقال به خریدار (مشتری) راصادر نماید،منافاتی ندارد. به موجب حکم شماره 971-9/5/34 صادره از شعبه 35 دیوان عالی کشور :”جز ورشکستگی و دعاوی مربوط به اصل نکاح و طلاق و فسخ نکاح و دعوی نسب که ارجاع آنها به ابطال رای داور طبق ماده 675 قانون آئین دادرسی مدنی منع قانونی دارد؛ ارجاع دعاوی دیگر به داوری مانعی ندارد بنابراین ارجاع دعوای ابطال سند رسمی به داوری بی اشکال خواهد بود.”

6- رای به وسیله داورانی صادر شده که مجاز به صدور ابطال رای داور نبوده اند:

 در این خصوص تفاوتی نمی نماید که ممنوعیت مطلق باشد یا نسبی .(مواد 466 و 470 قانون آئین دادرسی مدنی)

بیشتر بخوانید :  نکات مهم داوری

7- قرارداد رجوع به داوری بی اعتبار بوده باشد. مانند موارد مندرج در مواد 454، 456، 457، 496 قانون آئین دادرسی مدنی

دادگاه پس ازگزارش تکمیل پرونده از سوی شعبه مربوطه، ازحیث موارد شکلی و ماهوی موضوع دعوی را رسیدگی مینماید. دادگاه حسب مورد قرار و یا حکم مقتضی را صادر مینماید. به جز موارد استثنایی نظیر ماده 492 قانون آئین دادرسی مدنی. (اعتراض و یا درخواست ابطال رای داور در خارج از مهلت مقرر قانونی). ابطال رای مذبور صادره قابلیت تجدیدنظرخواهی در محاکم تجدیدنظر استان مربوطه را خواهد داشت.

درمقایسه ماده489با490 قانون آئین دادرسی مدنی لازم به ذکر است،درصدرماده489عنوان گردیده رای داوری در مواردذیل باطل و قابلیت اجرایی ندارد. لیکن در ماده490عنوان شده که هریک از طرفین میتوانند ظرف20روز بعد از ابلاغ رای داور بطلان رای داور را بخواهند. ذی صلاح میتواند ازدادگاهی که دعوارا ارجاع به داوری نموده ویادادگاه ذی صلاح حکم به بطلان رای داور را بخواهد.باید در نظر داشت در خصوص ماده 489 برخی از موارد مندرج در آن ماده جزء قواعد آمره میباشد. نظیربند1، 5، 6 و 7،دادگاه بدون درخواست ذینفع نیز میتواندرأسا قرار رد درخواست ابلاغ و اجرای ابطال رای داور راصادرنماید.

ولیکن درمواردی نظیربند4 ماده 489 قانون آئین دادرسی مدنی که درمورد (انقضاء مدت داوری) است.تازمانی که ذینفع تقاضاء بطلان رای داور را ننموده باشد،دادگاه نمیتواندرأسا ازابلاغ ویا اجرا ابطال رای داورامتناع نماید. همچنین در صورتی که طرفین حق اعتراض و ابطال رای داور را ازخود سلب نموده باشند رانیز شامل میشود.

چنانچه رای داوریاداوران مشمول یکی ازمواردمندرج درماده 489 قانون آئین دادرسی مدنی باشد،به استنادماده490همین قانون،ذینفع میتواندنسبت به آن اعتراض نماید. (نظریه شماره 2972/7 مورخ 1380/05/30 اداره کل حقوقی قوه قضائیه دلالت بر مدعای اخیر دارد )

سایر موارد ابطال رای داور

علاوه برموارد احصا شده درماده 489 به شرح فوق الذکر،موارد دیگری نیزمیتواند به عنوان جهات ابطال رای داور قرارگیرد.

  •  وقتی که حق استماع اظهارات طرفین دعوی ازسوی داور نادیده گرفته شده است. تجاوز ازاین حق درصورتی موجب ابطال میشود که طرفی که به آن متوسل شده است ضرر رسانده باشد. درغیراین صورت نمی تواند موجب ابطال گردد.ولی چنانچه محرزگردد،شخص متضررحاضر به همکاری با داورنبوده ،موجبی برای ابطال رای داور ازجهت نادیده گرفتن حق استماع وجودنخواهد داشت.

طرق همکاری شخص متضرر با داور عبارت است از:

از طریق در اختیارگذاری دلایل و مدارک.

 شرکت در جلسات در خصوص ابطال رای مربوطه.

  • زمانیکه حکم داوری درسایه اعمال متقلبانه تحصیل شده باشد.

 *چنانچه جهات ابطال رای مذبور به استناد ماده 484 قانون آئین دادرسی مدنی صورت گیرد.وبه موجب آن خواهان (محکوم علیه رای داوری) مدعی گردد؛رای هیأت داوری درجلسه ای صادر شده که وقت آن به اطلاع یکی ازداوران نرسیده وداور مزبور غائب بوده است.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بهره گیری از وکیل پایه یک دادگستری و حقوقدانان و کارشناسان مسلط به ابطال رای داوری و با تجربه که همگی تخصص لازم و کافی در تهیه و تنظیم قراردادهای داوری داخلی و داوری بین المللی را دارا می باشند، آمادگی ارائه خدمات حقوقی تخصصی اعم از مشاوره، انجام داوری داخلی و بین المللی و وکالت در دعاوی ناشی از اختلافات می باشد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 2 امتیاز: 5)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست