استرداد لاشه چک

اسناد تجاری, دعاوی چک و سفته
استرداد لاشه چک

شرح موضوع

استرداد لاشه چک یکی از دعاوی مطروحه درخصوص چک می باشد که از سوی صادرکننده بنا به عللی از قبیل امانی بودن، ضمانتی بودن و عدم ایفای تعهد قراردادی علیه دارنده مطرح می شود. چک اصولا به عنوان وسیله پرداخت مورد استفاده اشخاص قرار می گیرد؛ اما بعضا این سند به منظور دیگری غیر از پرداخت صادر می شود؛ مثل صدور چک به عنوان ضمانت یا امانت یا حسن انجام کار. در این موارد اصل چک باید به صادر کننده مسترد شود و در صورتی که دارنده از تسلیم آن امتناع نماید، صادرکننده می تواند با طرح دعوای استرداد لاشه چک ، الزام دارنده را از دادگاه صالح بخواهد.

لاشه چک چیست؟

لاشه چک اصطلاحی است بین بازاریان و تجار در مورد چکی که وجه آن نقدا یا به وسیله دیگری توسط صادرکننده یا ظهرنویس یا ضامن پرداخت شده است و چک در دست دارنده در حکم لاشه محسوب می شود.

استرداد چک چیست؟

استرداد چک به معنی عودت چک از سوی دارنده به صادرکننده می باشد. در صورتی که صادرکننده یا ظهرنویس یا ضامن وجه چک را پرداخت نماید اما چک هنوز در دست دارنده باشد ملزم به استرداد آن می باشد. وجود لاشه چک در ید صادرکننده حکایت از پرداخت وجه چک و ایفای تعهد از جانب وی می باشد.

موارد طرح دعوای استرداد لاشه چک

موارد طرح دعوای استرداد لاشه چک از سوی صادرکننده به شرح ذیل می باشد:

  • استرداد چک ضمانتی: یکی از مواردی که منجر به طرح دعوای استرداد لاشه چک می گردد این است که صادرکننده ادعا می نماید چک را به عنوان ضمانت به دارنده داده است. ارائه چک به عنوان ضمانت یا تضمین حسن انجام کار میان اشخاص بسیار رایج است. در صورتی که موضوع ضمانت منتفی شود، چک باید به صادرکننده آن مسترد شود.
  • استرداد چک قراردادی: یکی دیگر از جهات دعوای استرداد لاشه چک از از بین رفتن قراردادی می باشد که طرفین منعقد نموده بودند. یکی از روش های پرداخت تعهدات ناشی از قرارداد، صدور چک است؛ اگر قراردادی که برای ایفاء تعهدات ناشی از آن، سند تجاری صادر شده به هر نحو (اقاله، فسخ، انفساخ) منحل شود، چک باید به صادر کننده بازگردد. در این صورت با انحلال قرارداد، تعهد ناشی از آن نیز بالتبع از بین رفته و موجبی برای بقای چک در اختیار دارنده وجود نخواهد داشت.
  • استرداد چک امانی: دعوای استرداد لاشه چک به جهت امانی بودن یکی دیگر از مواردی است که می توان بر آن مبنا دادخواست استرداد لاشه چک را ارائه نمود. وفق ماده 674 کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی هر گاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت، به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور، مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.

یکی از مصادیق تصاحب یا استعمال چک امانی به ضرر مالک، ارائه چک به بانک یا هرگونه اقدام جهت وصول چک برگشتی خواهد بود.

به حکم قانون کاهش حبس تعزیری مصوب 1398، میزان مجازات مقرر در این ماده به سه ماه تا یک سال و نیم حبس تقلیل یافته است.

  • تحصیل برائت ذمه توسط صادرکننده: چنانچه صادرکننده چک به هر نحو (پرداخت، تهاتر، تبدیل تعهد و …..) برائت ذمه حاصل کند، اصل چک باید به صادرکننده مسترد شود.
  • صدور چک برای انجام عملی: اگر چک در ازاء انجام عملی از سوی طرف مقابل صادر شده باشد و آن عمل انجام نشود، چک باید به صادر کننده مسترد شود.
دعوای استرداد لاشه چک
دادخواست استرداد لاشه چک

اهمیت طرح دعوای استرداد لاشه چک

دعوای استرداد لاشه چک علیه دارنده بدون حسن نیت از اهمیت خاصی برخوردار است. بدین جهت که وجود چک در دست دارنده بیانگر مدیونیت صادرکننده است، بنابراین در صورتی که صادرکننده واقعا مدیون نباشد باید چک را پس بگیرد. با وجود چک در دست دارنده، او این امکان را دارد تا برای مطالبه وجه چک اقدام نماید؛ در حالی که واقعا مستحق دریافت نیست.

دعوای استرداد لاشه چک می تواند به دو صورت مطرح شود:

  • دعوای استرداد لاشه چک به عنوان دعوای مستقل

دعوای استرداد لاشه چک به عنوان دعوای مستقل بدین معناست که صادرکننده دادخواست استرداد لاشه چک برگشتی را به جهات فوق الذکر علیه دارنده مطرح می نماید. و با توجه به مدارک و دلایلی که ارائه می دهد عدم استحقاق دارنده را اثبات می نماید. در صورت احراز صحت اظهارات خواهان و عدم مدیونیت صادرکننده رای استرداد لاشه چک صادر می شود.

  • دعوای استرداد لاشه چک به عنوان دعوای تقابل

دعوای استرداد لاشه چک به عنوان دعوای تقابل زمانی مطرح می شود که دارنده دعوای مطالبه وجه چک را علیه صادرکننده مطرح نماید و با توجه به اینکه صادرکننده مدعی عدم استحقاق دارنده به جهت امانی بودن یا ضمانتی بودن یا فسخ یا ابطال قرارداد باشد باید علیه وی دعوای تقابل به خواسته استرداد لاشه چک مطرح نماید. دعوای تقابل باید تا پایان اولین جلسه دادرسی ارائه شود. در این صورت دادگاه به هر دو دعوا توامان رسیدگی می کند و چنانچه ادعای صادرکننده محرز گردد رای بر بی حقی خواهان دعوای اصلی و رای بر استرداد لاشه چک صادر می گردد.

دادخواست استرداد لاشه چک برگشتی

دادخواست استرداد لاشه چک برگشتی از سوی صادرکننده یا ظهرنویس یا ضامن علیه دارنده ارائه می شود. از جمله مدارکی که باید پیوست دادخواست شود عبارتست از رای قطعی خیانت در امانت، سند امانت نامه، سند ضمانت، قرارداد، تصویر چک، اظهارنامه استرداد لاشه چک، شهادت شهود، وکالتنامه وکیل در صورتی که دادخواست از سوی وکیل ارائه شود.

هزینه دادرسی استرداد لاشه چک

در خصوص هزینه دادرسی استرداد لاشه چک اختلاف  نظرهای بسیاری وجود داشت. و برخی از محاکم آن را جزء دعاوی مالی محسوب نموده و خواهان را ملزم می نمودند هزینه دادرسی به میزان سه و نیم درصد مبلغ چک را واریز نمایند. و برخی دیگر از محاکم آن را غیر مالی محسوب نموده و هزینه دادرسی دعاوی غیرمالی اخذ می شد. اما طبق نظریه مشورتی به شماره 1130/1400/7 مورخ 27/11/1400 که از سوی اداره حقوقی قوه قضائیه در پاسخ به این پرسش که دعوای استرداد لاشه چک مالی است یا غیر مالی، اعلام نمودند با توجه به اینکه نتیجه حاصله از دعوای استرداد لاشه چک مالی نمی باشد لذا این دعوا غیرمالی بوده و باید هزینه دادرسی طبق دعاوی غیرمالی پرداخت شود.

مرجع صالح به رسیدگی به دعوای استرداد لاشه چک

دعوای استرداد لاشه چک را نمی توان دعوای بازرگانی یا دعوای منقول که از قرارداد ناشی شده باشد محسوب نمود. لذا طبق ماده 11 قانون آئین دادرسی مدنی دادگاه محل اقامت خوانده صالح به رسیدگی می باشد.

چنانچه صادر کننده برای اثبات ادعای خود در دعوای استرداد لاشه چک، قصد طرح شکایت با عنوان خیانت در امانت موضوع ماده 674 کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی را داشته باشد، رسیدگی به موضوع در صلاحیت دادسرای محل وقوع جرم است.

دادخواست استرداد لاشه چک و دستور موقت

دادخواست استرداد لاشه چک و دستور موقت در دو حالت مطرح می شود. حالت اول زمانی است که هنوز دارنده چک برای وصول مبلغ چک به بانک مراجعه نکرده باشد و صادرکننده تقاضای صدور دستور موقت مبنی بر منع بانک از پرداخت وجه چک به دارنده را بنماید. در این خصوص نظر اکثریت قضات بر این است امکان صدور دستور موقت  طبق ماده 14 و تبصره های 1 و 2 ماده مذکور، مبنی بر منع پرداخت چک وجود ندارد. اما صادرکننده می تواند با مراجعه به بانک و با تصریح به اینکه چک مفقود یا سرقت یا جعل شده یا از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا جرائم دیگری تحصیل گردیده کتبا دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد.

حالت دوم زمانی است که دارنده چک را برگشت زده و اقدام به وصول آن از طریق اجرائیه ثبت یا دادگاه نموده است. در این حالت نیز نمی توان تقاضای صدور دستور موقت نمود . در این خصوص قانونگذار در ماده 23 قانون اصلاح صدور چک، مقرر نموده چنانچه صادرکننده دعوای استرداد لاشه چک را به جهت امانی بودن یا مشروط بودن و ضمانتی بودن اقامه نماید و ادامه عملیات اجرایی ضرر جبران ناپذیر به صادرکننده وارد نماید، می توان توقیف عملیات اجرا را درخواست نمود. که در صورت موافقت قاضی رسیدگی کننده با اخذ تامین مناسب قرار توقف عملیات اجرایی صادر می شود.

دادخواست استرداد لاشه چک و ابطال اجرائیه

دادخواست استرداد لاشه چک و ابطال اجرائیه زمانی مطرح می شود که اجرائیه بنا به تقاضای دارنده صادر شده و صادرکننده نسبت به دستور اجرا و اجرائیه اعتراض دارد. طرح دعوای استرداد لاشه چک و ابطال اجرائیه در یک دادخواست امکان پذیر است چرا که ارتباط کامل بین این دو دعوا وجود دارد و در صورت اثبات ادعای خواهان، خوانده می بایست لاشه چک را به ایشان مسترد نماید. ابطال اجرائیه چک می تواند به جهت جعلی بودن یا امانی بودن یا فسخ و ابطال معامله یا قراردادی که چک مورد دعوا بابت آن صادر شده و یا تحصیل چک از طریق کلاهبرداری مطرح شود. و صادرکننده با اثبات این ادعا می تواند علاوه بر ابطال اجرائیه، لاشه چک را نیز مسترد نماید.

نحوه اجرای رای استرداد لاشه چک

استرداد لاشه چک در اجرای احکام در دو حالت صورت میگیرد. حالت اول اینکه دارنده چک اقدام به طرح دعوای حقوقی مطالبه وجه چک نموده و صادر کننده در اجرای احکام حضور پیدا کرده و مبلغ چک و خسارت تاخیر در تادیه آن را پرداخت نموده است. در این حالت دادورز اجرای احکام پرداخت مبلغ محکوم به را منوط به استرداد لاشه می نماید. چرا که وجود چک در ید دارنده به معنای عدم پرداخت وجه چک می باشد و می تواند مجددا ادعای عدم پرداخت مبلغ چک را علیه صادرکننده مطرح نماید. حالت دوم زمانی است که صادرکننده دعوای استرداد لاشه چک را مطرح نموده و رای بر محکومیت دارنده مبنی بر استرداد لاشه چک صادر شده است. در این حالت پس از صدور حکم قطعی مبنی بر الزام طرف مقابل به استرداد لاشه چک، در صورتی که محکوم علیه طوعا حکم را اجرا ننماید، به دستور دادگاه از چک مذکور، رفع اثر خواهد شد.

تحویل لاشه چک به بانک
تحویل لاشه چک به بانک

تحویل لاشه چک به بانک

تحویل لاشه چک به بانک به دو جهت اهمیت دارد. چنانچه چکی صادر شده باشد و صادرکننده مبلغ وجه چک را به دارنده پرداخت نماید و یا با طرح دعوای استرداد لاشه چک رای بر استرداد صادر شود، صادر کننده باید لاشه آن را تحویل بانک دهد تا ابطال گردد. اما در صورت مراجعه دارنده به بانک و صدور گواهی عدم پرداخت، برای صادرکننده تبعاتی را در پی خواهد داشت. اما با پرداخت وجه چک و تحویل لاشه آن از دارنده می تواند با مراجعه به بانک و تحویل لاشه چک درخواست رفع سوء اثر از چک برگشتی را بنماید. در این حالت محرومیت های ناشی از سوء اثر چک برگشتی در مورد ایشان لغو می گردد.

در صورت نیاز به هرگونه مشاوره در زمینه دعاوی مربوط به چک و چگونگی طرح دادخواست و پیگیری دعوا، می توانید با وکلای پایه یک دادگستری و مشاورین متخصص دفتر حقوقی بین المللی دادپویان حامی در زمینه دعوای استرداد لاشه چک و دعاوی اسناد تجاری تماس حاصل فرمایید.

مقالات مرتبط

مطالب پربازدید

دریافت مشاوره رایگان

برای دریافت مشاوره از دفتر حقوقی دادپویان حامی اطلاعات خود را ثبت کنید. کارشناسان ما در اسرع وقت جهت مشاوره با شما تماس خواهند گرفت.

نام و نام‌خانوادگی(ضروری)
Hidden

پرسش و پاسخ

101 پرسش و پاسخ. ارسال پرسش و پاسخ جدید

  • محمدرضا رجایی
    دی 5, 1401 11:50 ق.ظ

    سلام
    من اقدام به پیش خرید کردم و بابت مرحله به مرحله پیشرفت ساختمان چک دادم طرف متواری گردید و چکهای بنده رو خرج کرده است آیا من میتونم اقدام به استرداد لاشه چکهام کنم با توجه به اینکه اشخاص ثالث رو نمی شناسم و نمیدونم چکهام دست چه اشخاصی می باشد
    ممنون

    پاسخ
  • ابوالفضل
    مهر 26, 1401 2:37 ق.ظ

    سلام .من به یکی بدهکار بودم وچندین فقره چک داده بودم بهش وبدهی خود با دیرکرد بهش دادم ودرصمن نوشته نوشتیم که ۵نفر شاهد عینی بودن وامضاع کردن که زمانی که من بدهی دادم کلیه چکهایی که دست این اقا میباشد بمن بدهند ولی متاسفانه یکی چکها که قبلن داده بوده دست شخص دیگری شکایت کرده ازمن وچکار باید بکنم ممنون وتشکر

    پاسخ
  • سلام‌سال‌۹۶‌سی‌میلیون‌چک‌دادم‌به‌عمو‌تا‌بهم‌پول‌بده‌بدون‌تاریخ‌بعد‌چند‌روز‌گفت‌‌به‌چک‌خودت‌نمیدن‌پول‌یه‌چک‌دیگه‌پیدا‌کن‌منم‌از‌دایم‌دو‌تا‌چک‌۱۵‌میلونی‌بدون‌تاریخ‌گرفتم‌دادم‌اما‌بیست‌میلیون‌پول‌دا‌د‌ و‌گفت‌باید‌ماهی‌۷۰۰هزار‌بابت‌سودش‌بدی‌منم‌هرماه‌به‌یه‌شمارکارت‌داده‌بود‌میزدم‌اما‌بعد‌هفت‌ماه‌چک‌دایی‌ام‌را‌برگشت‌زده‌تهدید‌کرد‌شکایت‌میکنم‌من‌باهزابابدبختی‌پول‌جور‌کردم‌اول‌میگفت‌۳۰میلیون‌بعد‌قبول‌کرد‌من‌پولو‌دادم‌به‌دایی‌ام‌با‌پدرم ‌بردن‌چک‌دایی‌ام‌را‌داد‌چک‌خودمو‌ندا‌د‌من‌به‌ناچار‌اعلام‌مفقودی‌کردم‌سال‌۹۸‌بعد‌چند‌ماه‌برگشت‌زد‌چکمو‌‌اما‌شکایت‌نکرد‌یه‌ماه‌پیش‌با‌برادرم‌سر‌موضوعی‌اختلاف‌داشت‌شکایت‌کرده‌حالا‌باید‌چکار‌کنم

    پاسخ
  • استرداد لاشه چک در شرایطی که خود بانک صادرکننده دسته چک مراحل رفع سو را انجام دهد آیا الزامی ست که لاشه چک به شرکت بصورت فیریکی عودت داده شود یا اینکه ثبت درسیستم بانکداری توسط بانک کافی ست؟

    پاسخ
  • سلام و خسته نباشید.من چکی را دادم و کالا خریدم پول چک را پرداخت کردم و چک را گرفتم ایا وقتی چک دست من است طرف که در سامانه صیاد چک را تاییدکرده میتونه بگه چک گم شده و درخواست پرداخت چک بکنه؟

    پاسخ
  • بنده حکم خیانت درامانت دارنده چک رو دردست دارم اما بانک رفع انسداد ازحسابم انجام نمیده موکول کرده به استرداد لاشه چک..لطفا راهنمایی بفرمایید.

    پاسخ
  • باسلام
    ممنون از وقتی که برای پاسخ گویی می گذارید.
    یه سوالی دارم ازخدمتتون بنده دادخواست استرداد لاشه چک رودادم وطرف مقابل یعنی خوانده پرونده محکوم به استرداد شدن وزمان اعتراض نیز به پایان رسیده من تو این مرحله چه اقدامی باید بکنم.
    با تشکر

    پاسخ
    • دادپویان حامی
      اردیبهشت 9, 1402 2:14 ب.ظ

      به شعبه صادر کننده رای مراجعه و تقاضای صدور اجراییه نمایید بعد از ارجاع پرونده به شعبه اجرای احکام نامه ای از اجرای احکام گرفته و به بانک تقدیم کنید

      پاسخ
  • با سلام ، من سال قبل طی معامله ای دو فقره چک از شخصی گرفتم که مجموع آن 800 میلیون تومان است ، و هیچ کدام پاس نشد، چکها را برگشت کردم اما طرف معامله اطرافیان را واسطه میکرد که رو چک ها اقدام قانونی نکنم و مبلغ را میدهد اما اقدامی صورت نگرفت، تا هفته قبل که با ایشان تماس گرفتم که اگر سریعا اقدامی نکند ، در خواست صدور اجراییه میدهم . امروز متوجه شدم دادخواست استرداد لاشه چک را مطرح کرده است. آیا امکان دارد همچنان درخواست صودر اجراییه بدهم یا باید منتظر رای دادگاه بمانم ؟
    قبلا از راهنمایی شما تشکر میکنم

    پاسخ
  • ببخشید من یه سوال داشتم وقتی به یکی چک میدیم ،وپول چک رو پاس میکنیم یعنی پول رو میدیم به طرف ولی اون میبره چک رو برگشت میزنه و نگه میداره این حکمش چیه

    پاسخ
  • باسلام. بنده یک فقره چک به مبلغ 2میلیون تومان با سررسید سال 89 به فردی داده بودم ولی ایشان سال 98 اقدام به برگشت چک زده و سال 1400 درخواست ارائه اصل مبلغ و تاخیر تادیه کردند که در شورای حل اختلاف به 30 میلیون تومان پرداخت محکوم شدم. حال سوال من این هست که چرا مبلغ تاخیر تادیه از سال 89 محاسبه شده؟ دارنده ی چک در سال 98 اقدام به وصول چک کرده اند و اصولا باید از زمان برگشت چک تاخیر تادیه محاسبه شود. لطفا راهنمایی بفرمایید. با سپاس

    پاسخ
    • دادپویان حامی
      اردیبهشت 17, 1401 5:08 ب.ظ

      سلام این موضوع اختلافی هست و تعدادی از محاکم استناد می‌کنند که با توجه به قاعده اقدام مطالبه خسارت تاخیرتادیه از تاریخ برگشتی و تعدادی از محاکم بر اساس مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام از تاریخ سررسید چک ،خسارت تاخیر در تادیه را ملحوظ می‌کنند
      به هر صورت شما نسبت به دادنامه صادره اعتراض تجدید نظر خواهی مطرح نمایید

      پاسخ

پرسش و پاسختان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

مقالات مرتبط