ظهرنویسی چک و سفته در قانون جدید

ظهرنویسی چک و سفته ، به معنای پشت نویسی می باشد . ظهر نویسی به اسناد تجاری این امکان را می دهد، که به صرف امضاء در ظهر سند ، حقوق مندرج در آن، بدون اینکه نیاز به تشریفات خاص دیگری باشد به دیگری انتقال یابد. که با ضمانت (به معنای تعهد ثالث برای پرداخت وجه سند در موعد مقرر با یک یا چند نفر از مسئولان سند تجاری ) متفاوت می باشد در واقع نوعی اعتبار بخشیدن به سند تجاری است ، در جایی که طرفین معامله شناخت قبلی از یکدیگر ندارند.

مفهوم ظهرنویسی چک و سفته چیست؟

ظهرنویسی به معنی پشت نویسی کردن اعم از برات ،سفته ،چک به منظور انتقال کلیه امتیازات سند به شخص دیگر است البته قلمرو ظهرنویسی محدود به چک ، سفته ، برات نیست بلکه بنابر عمومات مندرج در مواد … شامل طلب ،اجاره ،سهام کشتی و بارنامه کشتی ،بیمه نامه ،حواله نیز می شود.

به عبارت دیگر عمل ظهرنویسی انتقال مکرر اسناد تجارتی را تسهیل می کند که حاکی از واگذاری حقوق مندرج در اسناد مذکور است.

موضوع ظهرنویسی

در ظهرنویسی چک و سفته دارنده سند در پشت سند خطاب به مدیون (صادرکننده) دستور می دهد که مبلغ مندرج  در سند را به شخص دیگری بپردازد.

هدف از ظهرنویسی

هدف از ظهرنویسی چک و سفته صرفا انتقال سند تجارتی به دیگری نیست بلکه ممکن است با هدف وکالت یا ضمانت نیز انجام شود.

ظهرنویسی به منظور انتقال

ظهرنویسی به عنوان انتقال بدین صورت است که حقوق دارنده فعلی سند از جمله طلب و متفرعات آن مانند ضمانت و وثیقه به شخص دیگر منتقل شود.شخصی که سند به نفع او امضا شده از آن پس شخص دارنده سند به حساب می آید و تمامی حقوق و مزایای سند به او منتقل می شود.البته متفرعات طلب چنانچه برای معامله اصلی باشند با ظهرنویسی منتقل نمی شوند بلکه صرفا خود طلب منتقل می شود با ظهرنویسی.

آیا صرف امضا پشت سند تجارتی برای انتقال کافیست؟

پاسخ بدین سوال مثبت است چراکه لحاظ شدن نام دارنده ضرورتی ندارد در ظهر سند قید شود تا انتقال صورت گیرد و صرف امضای ظهر سند نشان دهنده این است که صاحب سند دارنده است و سند به او منتقل شده است.ضرورت لزوم امضاء در ماده 246 قانون تجارت پیش بینی شده است. 

بیشتر بخوانید :  صدور اجراییه چک

یکی از سوالاتی که برای عموم افراد پیش می آید این است که ظهرنویسی ظهور در انتقال  دارد یا ضمانت؟

دقت داشته باشید چنانچه شخص دارنده پشت سند را امضاء زده باشد عمل ظهرنویسی به منظور انتقال صورت گرفته است و چنانچه شخص دیگری غیر از دارنده سند پشت سند را امضا نموده باشد عمل ظهرنویسی به منظور ضمانت محسوب می شود.

ظهرنویسی به عنوان وکالت

در وکالت ،فرد به نیابت از سوی دیگری عمل می نماید و سند تجاری را از سوی دیگری ظهرنویسی نموده و چه سند را به نفع دارنده (موکل) دریافت می نماید.

در ظهرنویسی اسناد تجارتی به عنوان وکالت ظهرنویس باید حین پشت نویسی به عمل وکالت در وصول تصریح نماید.در اینجا وکیل جزء در صورت داشتن اختیار بنا به ماده 672 قانون مدنی وکیل در توکیل) حق ظهرنویسی به دیگری را ندارد.

در ظهرنویسی به عنوان وکالت در صورتی که ظهر نویس فوت نماید وضعیت ظهرنویسی چگونه است؟

بنا به ماده 278 قانون مدنی وکالت دارنده با فوت و حجر موکل منعزل میگردد اما در صورت فوت وکیل هرچند بنا به ماده فوق الذکر وکالت عقدی جایز است و با فوت وکیل یا موکل منعزل می گردد اما در اینجا استثنائا ظهرنویسی منفسخ نمی گردد و ظهرنویسی شامل قائم مقام تجارتی وکیل می شود.

در صورت عدم تصریح به عنوان ظهرنویسی

در برخی موارد امضا کننده ظهر سند تصریح نمی کند که چک از چه بابتی امضا می شود در اینجا به قرنیه و نشانه های موجود مانند اینکه دارنده ظهر سند را امضا نموده است یا ثالث به دادگاه کمک می نماید برای تشخیص نوع چک.چنانچه نه تصریح شود به نوع ظهرنویسی نه نشانه و قراینی یافت شود در اینجا اصل بر امضاء به منظور ظهرنویسی گذاشته می شود و هرکس ادعای ضمانتی بودن سند را داشته باشد می بایست ادعای خود را اثبات نماید.

ظهرنویسی چک و سفته به عنوان ضمانت

در یک معامله که سند تجارتی برای آن صادر شده است ممکن است دارنده اعتبار صادرکننده مورد تاییدش نباشد یا به اعتبارش اطمینان نداشته باشد و جهت رفع تردیدش ضامن طلب کند دراین صورت شخص دیگری می تواند پشت چک را امضا نماید به عنوان تضمین عدم پرداخت وجه سند از سوی صادرکننده آن و این یعنی انتقال کلیه امتیازات صادرکننده به ضامن و ضامن در اینجا نه اینکه مستقلا و صرفا ضامن مسئولیت داشته باشد بلکه ضامن با کسی که از او ضمانت نموده است مسئولیت تضامنی پیدا می کند.

شرط رجوع به ظهرنویس و ضامن ظهرنویس برای مطالبه وجه

در چک رجوع دارنده چک به ظهرنویس برای مطالبه مبلغ مرقوم در چک منوط به این است که دارنده ظرف مدت ۱۵ روز از تاریخ سررسید اعتراض نموده باشد و ظرف مدت ۱ سال درصورتی که ظهرنویس در ایران باشد و ظرف مدت ۲ سال در صورتی که در خارج ایران باشد اقامه دعوا نموده باشد در غیراینصورت برای مطالبه وجه چک طبق قانون جدید حق رجوع به ظهرنویس هایی که پشت سند را ظهرنویسی نموده و ضامن ظهرنویس را ندارد چراکه مسئولیت ضامن نیز تابع مسئولیت ظهرنویس است.

بیشتر بخوانید :  استرداد لاشه سفته و نحوه طرح دعوای آن در دادگاه

اما در رجوع به ضامن الزامی به رعایت مواعد مذکوره نیست و دارنده در هرصورت بدون نیاز به رعایت مواعد مقرره حق رجوع به ضامن برای مطالبه مبلغ مندرجه را دارد.

مسئولیت ظهرنویسان در ظهرنویسی چک و سفته

مسئولیت ظهرنویس زمانی مطرح است که امضای شخص ظهرنویس در ظهر سند تجاری وجود داشته باشد. در   بعضی مواقع امکان دارد که دارنده بدون ظهرنویسی و صرفا با قبض و اقباض به دیگری سند تجاری را منتقل کند که چون امضای وی در ظهر آن وجود ندارد،انتقال دهند، در قبال دارندگان بعد از خود هیچ‌گونه مسئولیتی ندارد. مسئولیت ظهرنویسان و دیگر مسئولان سند تجاری (برات و سفته) به‌صورت تضامنی می‌باشد. مسئولیت تضامنی به این معناست که تمام مسئولین سند در عرض یکدیگر قرار دارند و دارنده‌ی سند تجاری می‌تواند برای دریافت تمام یا قسمتی از وجه سند به هر کدام از آنها که بخواهد و بدون رعایت ترتیب ظهرنویسی مراجعه نماید؛ همچنین می‌تواند یکجا علیه تمامی مسئولان اقامه‌ی دعوی نماید. هر یک از ظهرنویسان امضاکننده‌ی سند نیز موظف به پرداخت تمام یا قسمتی از وجه سند به دارنده می‌باشند، که پس از پرداخت، آن ظهرنویس حق مراجعه و اقامه‌ی دعوی به سایر مسئولان سند را خواهد داشت.

چگونگی ظهرنویسی در انواع اسناد تجارتی

یکی از مهم ترین و پرکاربردترین اسناد تجاری چک است که به دو طریق ظهرنویسی و قبض و اقباض میان افراد عادی و فعالان در عرصه اقتصادی رد و بدل می شود.

ظهرنویسی در چک

ظهرنویسی راهی برای انتقال چک به شخص دیگر است که بنا به قسمت اخیر ماده 312 قانون تجارت چک به صرف امضاء در ظهر به دیگری منتقل می گردد و در صورتی که  چک در وجه شخص معین یا به حواله کرد او صادر شده باشد به وسیله ظهرنویسی و تسلیم سند به عمل می آید.در ظهرنویسی چک هیچ محدودیتی نیست و هربار می توان چک را پشت نویسی و انتقال داد .

نوآوری های قانون جدید چک در مورد ظهر نویسی

آیا ظهرنویسی هایی که از ۲۱ آذر ماه سال ۱۳۹۹ برای انتقال چک فیزیکی صورت گرفته است، باطل است یا صرفا یک ظهرنویسی و انتقال مدنی است و مشمول قانون جدید چک نخواهد بود؟

بنا به تصریح اداره حقوقی قوه قضاییه در این زمینه، هرگونه ظهرنویسی و پشت نویسی شامل مزایای قانون چک نخواهد بود فرد نمی‌تواند به استناد ظهرنویسی و پشت نویسی چک، ذی نفع و دارنده آن محسوب گردد و از مزایای آن بهره‌مند شود بلکه صرفا می‌تواند به عنوان یک سند مدنی به دادگاه مراجعه و طرح دعوی کند و معادل مبلغ چک را دریافت نماید. در این راستا بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، زیرساخت های لازم را برای اجرایی شدن این مصوبه (صدور و انتقال چک از طریق سیستم و بی اعتباری چک در وجه حامل) به سیستم بانکی ابلاغ نموده که امید است از آذر ماه سال 1399 اجرایی گردد.

پس از ظهرنویسی مکرر در اسناد تجارتی (مانند چک) چه کسی در مقابل دارنده مسئول پرداخت است؟

در صورتی که در ظهر سند تجارتی چندین امضا صورت گرفته باشد برای وصول وجه مندرج در سند در صورتی که وجه مرقوم در سررسید مشخص شده پرداخت نگردد دارنده می تواند با گرفتن گواهی عدم پرداخت با رعایت مواعد قانونی علیه همه یا هریک از ظهرنویسان (امضاء کنندگان) بدون رعایت تقدم و تاخر اقدام به دعوا نماید و طلب خود را مطالبه نماید چراکه همه کسانی که ظهر سند را امضا زدند در مقابل دارنده مسئولیتشان تضامنی است.به همین خاطر دارنده می تواند علیه هم صادرکننده (انتقال دهنده) هم ضامن ظهرنویس بابت طلب خود دعوا در دادگاه محل اقامت مدیون اقامه نماید.موضوع ماده 249 قانون تجارت به صراحت این موضوع را درباره برات بیان نموده که دارنده برات درصورت عدم تادیه و اعتراض به هریک از امضاکنندگان چه منفردا چه مجتمعا رجوع نماید.

بیشتر بخوانید :  اسناد در وجه حامل

مسئولیت ظهرنویسان در چک از چه تاریخی محاسبه می گردد؟

مسئولیت ظهرنویسان چک حسب ماده 315 قانون تجارت و رای وحدت رویه شماره 536

از تاریخ صدور چک به ترتیب به مدت 15 روز و ۴۵ روز از تاریخ سررسید معین شده است.و از آنجاکه چک که در آن محل صدور و تاریخ صدور قید و به امضای صادرکننده می رسد برای پرداخت مبلغ مندرجه آن نباید وعده داشته باشد براین اساس ملاک مسئولیت ظهرنویسان تاریخ مندرج در متن چک است مگر خلاف آن ثابت شود.

ظهرنویسی در سفته

سفته یکی از انواع اسناد تجاری است که بابت تعهد به پرداخت صادر می گردد و در آن صادرکننده با امضای آن متعهد می گردد تا مبلغ آن را در موعد مقرر یا هرزمان که دارنده سفته تقاضا نماید بپردازد.

مطالبه وجه سفته علیه ظهرنویسان یا ضامن در سفته

چنانچه قبلا نیز اشاره شد ظهرنویسی عملی حقوقی است که با آن سفته به شخص دیگر واگذار می شود و به استناد ماده 249 و 309 قانون تجارت ،متعهد سفته و ظهرنویس یا ظهرنویسان آن در مقابل شخص دارنده سفته مسئولیت پیدا می کنند به عبارتی با امضاء ثبت سند سفته مسئولیت تضامنی پیدا می کنند بدین نحو که تمام امضاکنندگان سفته در صورت امتناع یکی از ظهرنویسان از پرداخت مبلغ مندرجه در سفته هم به صورت انفرادی و هم بصورت اجتماعی در برابر مسئول پرداخت تمام طلب مندرجه در سندی که امضا نموده اند می باشند.

آیا ظهرنویس که مبلغ سفته را به دارنده پرداخته است ،حق رجوع به سایر مسئولین سفته را دارد؟

اگر ظهرنویس که مسولیتش تضامنی بوده است مبلغ سفته را به دارنده پرداخته باشد بعد از پرداختش به دارنده می تواند به متعهد یا ظهرنویسان ماقبل از خودش رجوع کند و اقامه دعوای دارنده علیه یک یا چند نفر از مسئولین سفته مانع از این نیست که دارنده به سایر مسئولین سند نتواند مراجعه نماید.

اما دقت داشته باشید که ضامنی که از متعهد سفته یا ظهرنویس در سفته ضمانت نموده است با کسی مسئولیت تضامنی پیدا می نماید که از او ضمانت نموده است.

چه شرایطی برای طرح دعوای مطالبه وجه سفته به طرفیت ضامن یا ظهرنویسان سفته لازم است ؟

در صورت امتناع مسئولین پرداخت طلب در سفته دارنده می تواند علیه اشخاص مذکور جهت وصول طلبش دعوا را در دادگاه محل اقامت خوانده دعوای خود مطرح نماید.جهت طرح دعوای مطالبه وجه سفته علیه ظهرنویس دارنده ابتدا می بایست ظرف یکسال از تاریخ اعتراض اقامه دعوی نماید درغیراینصورت دعوی او مسموع نیست بر علیه ظهرنویس رعایت موعد مقرره برای طرح دعوا علیه ضامن در سفته لزومی ندارد.دارنده اما ابتدائا باید نسبت به واخواست سفته اقدام نماید بعد از دعوای مطالبه وجه سفته را اقامه نماید والا دعوا مسموع نیست .دعوای مذکوره دعوایی مالی بوده و هزینه دادرسی آن مطابق تقویم خواهان در دادخواست اخذ می گردد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 2 امتیاز: 5)

6 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • سلام و عرض ادب.یکی از دوستان بنده چکی بابت خرید یک دستگاه موتور سیکلت در وجه فروشنده موتور که از اقوام نزدیک بنده هست، بدون هیچ قیدی صادر کرده که فروشنده چک رو پشت نویسی به اصطلاح ظهرنویسی کرده و آنرا جهت ضمانت به صاحب مغازه اش بابت اجاره مغازه تحویل داده سپس صاحب مغازه بعد از گذشت یک ماه چک را تاریخ میزند و به تبع آن برگشت می زند و به طرفیت ظهرنویس اقامه دعوا می کند در اینجا آیا امکان حکم جلب برای ظهرنویس صادر می شود یا صادرکننده؟

    پاسخ
    • مسئولیت ظهرنویس در صورتی که مدت زمان خاصی از تاریخ صدور تا تاریخ برگشت، گذشته باشد (محل صدور و محل تادیه یکی باشد 15 روز از تاریخ سر رسید و چنانچه یکی نباشد 45 روز از تاریخ سر رسید) خارج از این مواعد دعوا علیه ظهرنویسی مسموع نیست و حکم جلب صادر نمی شود در غیر اینصورت ظهرنویس به عنوان ضامن مسئول است و می تواند بعد از وصول وجه چک علیه صادر کننده اقامه دعوا نماید.

      پاسخ
  • ثابتی فر کیانوش
    دسامبر 27, 2020 4:15 ب.ظ

    سلام.سفته ای در وجه همکاربنده صادر شده که همکارم ظهرسفته را امضا و سپس به دیگری واگذار کرده اما وجه سفته پرداخت نشده به همین خاطر دارنده دوم قصد داردسفته را به اجرا بگذارد اگر 3ماه از تاریخ سفته گذشته باشد او می تواند برای طلب خود علیه ظهرنویس یعنی همکارم اقدام کند؟

    پاسخ
    • دارنده سفته زمانی می تواند به ظهرنویس سفته مراجعه نماید که ظرف ده روز از تاریخ سر رسید واخواست نموده باشد و ظرف یک سال از تاریخ مذکور اقامه دعوا نماید
      واخواست سفته(اعتراض به عدم تادیه)بدین طریق که شخص دارنده سفته برای وصول وجه سفته ابتدائا می بایست به اداره واخواست سفته در محاکم (دادگاه محل اقامت یا دادگاه محل تعهد به پرداخت)مراجعه نماید و با ابطال تمبر به مبلغ 2% ارزش سفته جهت هزینه واخواست، همزمان دادخواست مطالبه وجه نماید سپس بعد از گذشت 1یا2 ماه به صادرکننده سفته، موضوع واخواست ابلاغ می گردد تا در نهایت امکان مطالبه وجه از طریق دادخواست به محاکم حقوقی فراهم گردد.

      پاسخ
  • سلام: سفته ای در وجه من صادر شده است که وجه آن پرداخت نمیشه قصد دارم سفته را به اجرا بگذارم اما از تاریخ سر رسید سفته شش ماه گذشته آیا می توانم طلبم را از صادرکننده سفته، مطالبه کنم؟

    پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست