خیانت در امانت

جرم خیانت در امانت چگونه اتفاق می افتد و به  چه کسی خائن در امانت گفته میشود؟

چه شرایطی برای تحقق خیانت در امانت لازم است؟

چه مجازاتی در انتظار خائن در امانت است؟

آیا فردی که به جرم خیانت در امانت محکوم شده است،میتواند از تخفیفات قانونی بهره مند شود؟

خیانت در امانت واژه غریب و نا آشنایی نیست و حتی درمکالمات روزمره هم از آن به کرات استفاده میشود.در مکالمات روزمره بیشتر بار احساسی این واژه به ذهن متبادر می شود.اینکه افراد به فردی اعتماد مینمایند و مال خود را در اختیار او قرار می دهند .اما پس از اعتماد صادقانه باخیانت طرف مقابل روبه رو می شوند و حس اعتماد خود را جریمه دار میشود.

اما جدای ازمذموم بودن این عمل از نظر اخلاقی و وجدانی ،در علم حقوق هم این عمل موردبررسی قرارگرفته است. قانون گذار نیز این عمل را جرم انگاری کرده است.

ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات چنین مقرر کرده است:

«هرگاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته های از قبیل سفته ،چک و قبض و نظایر آنها به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت و یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیا مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نمایدبه حبس از ۶ ماه تا ۳ سال محکوم خواهد شد.»

احتمالا درک صحیح ماده برای شما کمی مشکل باشد . از این رو سعی براین است که با شکافتن نقاط مجهول ماده فهم آن را ساده نماییم. برای اینکه جرمی به وقوع بپیونددباید ۳ عنصر در آن موجود باشد.

  ۱)عنصر قانونی .

  ۲)عنصر مادی.

3)عنصر معنوی.

 عنصر قانونی جرم خیانت در امانت وجود دارد. ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات عنصر قانونی این جرم است. چنانچه مشکلی در این باره بروز کند قانون از قربانیان حمایت مینماید.

در کنار عنصر قانونی جرم خیانت در امانت دو عنصر دیگر نیز باید وجود داشته باشد.

عنصر مادی جرم خیانت در امانت ۴ مورد است :

۱)استعمال به معنای مورد استفاده قرار دادن که به صورت فعل صورت می گیرد.

۲)تصاحب، به معنای صاحب شدن مالی است که می تواند به صورت فعل و ترک فعل انجام شود.

مثال: تصور کنید فردی مالی را که متعلق به شماست و نزد او به امانت گذاشته ایدرا بفروشد. یا نزد دیگری گرو بگذارد. و یا اینکه به آن مصرفی که شما برای آن مصرف مال را نزد او به امانت گذاشته اید،نرساندو…

بیشتر بخوانید :  مجازات قاچاق انسان

۳)تلف کردن، به معنای از بین بردن و نابود کردن است .می تواند به صورت مباشرت یا تسبیب هم انجام شود. و به صورت فعل یا ترک فعل هم قابل وقوع است.

۴)مفقود کردن، و یا به عبارتی گم کردن مال مورد امانت هم از عناصر مادی این جرم است.

هرکدام ازاین عناصرمادی که نام برده شداگربا سوء نیت که عنصر معنوی این جرم است،همراه گردد،جرم خیانت در امانت میباشد. و می توان فرد خاطی را به جرم خیانت در امانت مورد محاکمه قرار داد.

دانستن این نکته بسیار اهمیت دارد که جرم خیانت در امانت یک جرم عمدی است. فلذا سوء نیت شرط تحقق آن است.

موضوع جرم خیانت در امانت

 چه اموالی موضوع جرم خیانت در امانت قرار میگیرند؟

موضوع جرم خیانت در امانت اموال اعم از منقول «قابل انتقال» و غیر منقول « غیر قابل انتقال» است . همچنین وسیله تحصیل مال هم ، مثل سفته ،چک وقبض و… هم میتواند موضوع جرم خیانت در امانت باشد.فلذا اگرنسبت به هرکدام ازاین موضوعات خیانتی صورت بگیرد«تلف،مفقود،تصاحب،استعمال»درصورت سوء نیت داشتن فردخاطی جرم خیانت در امانت محقق میشود.

شرط خیانت در امانت

برای اینکه خیانت در امانت با عناصری که عنوان شد محقق شود نیاز به وجود دو شرط است .در ابتدا فردی باید مال خود را«اعم از عین مال یا وسیله تحصیل مال»به فرددیگری که امین نامیده میشود بسپارد. سپردن در اینجا به معنای اعتماد کردن به فردی است که مال به او داده می شود .این سپردن میتواند باعناوینی چون اجاره ، امانت ، رهن جهت وکالت و یا هر امر دیگری باشد. فرد امانت گذارممکن است برای فرد امین اجرت هم تعیین کند. یا اینکه اصلا انجام این امر بدون اجرت و بدلیل دوستی باشد. لازم است حتما سپردن با میل و رغبت باشد. درغیر اینصورت اگرفردی ،مال دیگری را بدون رضایت او ازدسترس اوخارج کندوهرکدام ازاعمال«تلف، مفقود،تصاحب و استعمال » را هم نسبت به آن ها انجام دهد ، جرم خیانت در امانت نیست .و باید با عنوان مجرمانه دیگری فرد مواخذه شود.

پس از سپردن فرد امانت گذار به امین، هرزمان که فرد امانتگذارمال خودراتقاضا کند،امین بایدمال را به او مسترد نماید.در غیر اینصورت، با احراز سوء نیت فرد ،جرم خیانت درامانت شکل میگیرد. همچون مواقعی که امانتگذار مال خودراکه به امانت داده بوده است تقاضاکندو امین از استرداد آن خودداری نماید .یا اینکه عنوان کند که مال تلف یا مفقود شده است وسوء نیت او هم در این امر محرز باشد. و یا اینکه مال را برای خود تصاحب کرده باشد و یا اینکه آن را استعمال کرده باشد.

گاهی نیز مالی به امین سپرده میشودکه از آن نگهداری کند. البته به شرط آنکه در ازای نگهداری اجرتی را ازمالک دریافت کند.اما مالک از پرداخت اجرت خودداری میکند. امین هم متقابلا از رد مال امتناع میکند. در این مورد اگرچه امین از رد مال امتناع میکند اما جرم خیانت در امانتی شکل نگرفته است.و امین هم متقابلا از رد مال امتناع می کند.دراین مورد اگرچه امین از ردمال امتناع میکند اما جرم خیانت در امانتی شکل نگرفته وعمل حقوقی است وجرم نیست.

بیشتر بخوانید :  جرم ورشکستگی به تقصیر یا تقلب به عنوان یکی از صورتهای خاص کلاهبرداری

امانت گذار یا سپارنده مال

امانت گذار یا  سپارنده مال باید مالک یا متصرف قانونی مال باشد. به عبارت دیگر اگر غاصب یا سارقی مال دیگری را به امانت بگذارد. سپس آن را مطالبه کند وبا امتناع روبه روشود جرم خیانت در امانت شکل نمیگیرد. چراکه غاصب یا سارق هیچ کدام مالک یا متصرف قانونی نبوده اند.

ذکر این نکته نیزلازم است که سپردن مال نبایدحتما به صورت مستقیم باشدوبه صورت غیرمستقیم هم امکان پذیر است.تصور کنید شما برای مسافرت منزل را ترک میکنید و کلید منزلتان را به یکی از آشنایان میسپارید.اگرچه شماتک تک وسایل خانه رابه امین نسپرده اید امابه صورت غیرمستقیم باسپردن کلیدبه او این کاررا انجام داده اید.و امین موظف است در نبود شما،رسم امانت را به جا بیاورد .و از هرگونه عملی که عنوان خیانت در امانت بگیرد اجتناب کند.

مجازات جرم خیانت در امانت

مجازات خیانت در امانت طبق ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات حبس از ۶ ماه تا ۳ سال است . با توجه به تبصره ۲ ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی درردیف حبس درجه ۵ قرار می گیرد . این مجازات، مجازات اصلی جرم خیانت در امانت است .اما با توجه به درجه مجازات که حبس درجه ۵ است مجازات تکمیلی هم شامل این جرم می شود. مجازات تکمیلی برای مرتکبان جرائم درجه ۱ تا ۶ است که شامل جرم خیانت در امانت هم میشود .دادگاه میتواند در صورتی که مجازات اصلی را کافی نداند برای مجازات تکمیلی هم اقدام کند.

درکنار مجازات اصلی و مجازات تکمیلی ، مجازات دیگری هم با عنوان مجازات تبعی درقانون پیش بینی شده است .مجازات تبعی شامل محرومیت از برخی از حقوق اجتماعی پس از ارتکاب جرم میگردد ومختص جرائم عمدی است .جرم خیانت در امانت نیز یک جرم عمدی است. خائن در امانت به تبع جرمی که انجام داده ،قانونگذارتعزیردرجه ۵را برای اولحاظ کرده و2سال هم ازحقوق اجتماعی محروم میگردد.

نمونه هایی ازمحرومیت از حقوق اجتماعی عبارتند از: داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری ، عضویت در شورای نگهبان،عضویت در هیات های منصفه ، اشتغال به سر دفتری و …

البته بعد از مدت فوق محرومیت ها بی اثر میشوند مگردر موارد خاص که محرومیت به طور دائم پابرجا هستند.

تخفیف در جرم خیانت در امانت

بیشتر بخوانید :  سرقت آب و برق و گاز از دولت یا مردم

تخفیف در مجازات بدین معناست که مجازات جرمی تقلیل پیدا کند. تخفیف یکی ازسیاست های فردی کردن مجازات است تابتوان افرادرا با توجه به ویژگی های فردی آنها موردمحاکمه قرار داد.قانون گذار در قانون مصادیق تخفیف را عنوان کرده است. برای مثال چنانچه فردی همکاری موثری با ماموران در کشف جرم داشته باشد میتواند از تخفیف در مجازات خود برای ارتکاب جرمی که درآن با ماموران همکاری کرده است بهره مند شود.

درهرحال ممکن است افراد خواسته یا ناخواسته وارد عرصه ای شوند که جرمی را انجام دهند. اگر چنین باشد که هیچ انعطافی ازطرف قانون برای محاکمه آنها نباشدمسلما قانون، اصلاح کننده بودنش را ازدست میدهد. ازاین رو قانون گذار راهکارهایی را برای مجرمان لحاظ کرده تا برای اصلاح خود و جبران جرم خود بکوشند. ،یکی از این موارد تخفیف مجازات میباشد.

تخفیف مجازات در جرائم تعزیری مجاز است و نوع تخفیف با توجه به مجازات متفاوت است. مجازات جرم خیانت در امانت حبس است .درقانون برای تخفیف مجازات حبس چنین عنوان شده است که تقلیل حبس به یک تا ۳ درجه کمترازمجازات اصلی مجازاست.

جرم خیانت در امانت حبس تعزیری درجه ۵ است . فلذا قاضی در صورت احراز جهات تخفیف میتواند مجازات این جرم را از ۱تا ۳درجه تخفیف دهد.

با جرم خیانت در امانت و نحوه شکل گیری آن آشنا شدیم .امالازم به ذکراست که اگردقت کافی دراین موردوجود نداشته باشدممکن است مصادیقی رابه اشتباه جزء خیانت در امانت محسوب نمود. گاهی افرادی راه پرپیچ وخم شکایت را هم طی مینمایند ودرآخر متوجه میشوندکه اصلا چنین جرمی به وقوع نپیوسته است .عکس این ماجرا نیزصادق است .یعنی راه شکایت جهت خیانت درامانت بازباشد،اما افرادی به دلیل عدم اطلاعات دراین زمینه ازشکایت و اعاده حق خودصرف نظرنمایند.

اگر چه سعی بر این بود که شما عزیزان را با زبانی ساده با جرم خیانت در امانت آشنا نماییم.اما قضیه به همین سادگی که به نظر می رسد نیست .و مصادیق بی شماری را شامل می شود. ممکن است هم اکنون هم درذهنتان مصادیقی باشد امادرباره اینکه آیا ازمصادیق خیانت در امانت است یا نیست مرددباشید.

ازجمله سوالات شایع چنین مواردی است.

 اگر مدیر تصفیه در حین تصفیه اموالی را حیف و میل کند آیا عمل او خیانت در امانت است ؟

اگر مستاجری نسبت به عین مستاجره مرتکب تعدی و تفریط نمایدآیا خائن در امانت است؟

 مصادیق بی شماری  وجودداردکه در حوصله این بحث نمی گنجد .امادرصورتی که چنین مواردی درذهنتان است و برای اقدام مردد هستید،توصیه میشود حتماقبل از هراقدامی مشورت را فراموش نکنید.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی  دارای کادری متخصص و متبحر است. وکلای مجرب این موسسه در زمینه دعاوی حقوقی و کیفری در پاسخ گویی به شما عزیزان آماده است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست