اختلاس

۱)اختلاس گر به چه فردی گفته می شود؟

۲)چه تفاوتی میان مختلس و متصرف غیر قانونی وجود دارد؟

۳) در چه صورتی فرد عنوان مختلس می گیرد؟

۴)چه شرایطی لازم است تا جرم اختلاس شکل بگیرد؟

۵) قانون به مجازات هایی برای فرد اختلاس گر در نظر گرفته است؟

۶) تکلیف معاونان یا شرکا در جرم اختلاس چه می شود؟

۷)آیا فرد اختلاس گر از تخفیفات قانونی بهره مند می شود؟

اختلاس واژه غریبه ای نیست .آنرا به کرات شنیده ایم امابسیاری از افراد هنوزمعنای دقیق آنرا نمیدانند و اینکه جرم چگونه شکل میگیرد. اختلاس در لغت به معنای زود ربودن و سلب کردن آمده است. از مصادیق خیانت در امانت است ،البته خیانت در امانتی که افراد بسیاری را متضرر مینماید.از این رو جرم عمومی است. از انجائی که جرم عمومی هم هست غیر قابل گذشت هم می باشد.اختلاس از افراد عادی سر نمی زند و برای اینکه فردی عنوان مختلس بگیرد باید دارای سمت باشد.چنانچه دارای سمت نباشد هرچند چنین جرم مشابهی هم انجام دهد اما عنوان مجرمانه اختلاس نیست.

چه کسانی می توانند اختلاسگر «مختلس» شناخته شوند:

۱)کارمندان و کارکنان دولت .

۲)کارمندان سازمان ها .

۳)کارمندان شوراها .

۴)کارمندان موسسات و شرکت های دولتی .

۵)کارمندان شهرداری ها .

۶)کارمندان شرکت های وابسته به دولت .

۷)کارمندان نهادهای انقلابی .

۸)کارمندان دیوان محاسبات.

۹)کارمندان موسساتی که با کمک مستمر دولت اداره می شوند.

۱۰)دارندگان پایه قضایی.

۱۱)قوای سه گانه .

۱۲)کارمندان نیروهای مسلح.

۱۳)مامورین به خدمات عمومی اعم از رسمی ،پیمانی ،قراردادی.

افراد فوق الذکر،افرادی هستند که پست های مهم کشوری را عهده دار هستند.تصورعموم براین است که این افراد با وجدان بیدارعمل نمایند وحافظ منافع مردم و آنچه به آنها سپرده میشود میباشند.معمولا افراد برای انتخاب شدن در پست های فوق با سخت گیری هایی همراه هستند.به اصطلاح ازچندین فیلترعبور مینمایند تا پست و منصبی را که قرار است به آن ها اعطا شودرا داشته باشند.این افراد برای چنین وظایف سنگینی برگزیده می شوند پس لازم است که از همه نظر کامل باشند.اشتباه این افراد هرچند کوچک می تواند بارخورد خیلی سنگینی بر افراد جامعه داشته باشد.

افراد فوق الذکربرحسب وظیفه ای که برعهده دارند ممکن است وجوه ،مطالبات،حواله ها،اسناد، اوراق بهادار و… به آنها سپرده شود.این افراد بایستی  به رسم امانت این اموال را حفظ نمایند و از هرگونه دستبردی در امان نگهدارند.اماچنانچه تخطی نمایندو این اموال را به نفع خودیادیگری برداشت یا تصاحب کنند،مسلما ضررات غیر قابل جبرانی به بارمی آید.

از آنجایی که این افراد دارنده پستهای مهم هستند،مجازات شدیدتری نسبت به افراد عادی برای آن ها درنظرگرفت.

نکته ای که بایدبدان توجه شود،این است که این افرادحتماباید اموال رابرداشت یاتصاحب نمایندتا مختلس محسوب ومجازات اختلاس برآنها بارشود.چنانچه این افراد اموال مزبور رابه صورت غیرمجاز مورد استفاده قراردهند بدون اینکه قصدتملک داشته باشند عنوان اختلاس صادق نیست.درچنین مواقعی فرد به جرم تصرف غیرقانونی مورد محاکمه قرار می گیرد.

تفاوت جرم اختلاس با جرم تصرف غیر قانونی

۱)درجرم اختلاس کارمند دولت باقصدتملک اموالی را که به اوسپرده شده به نفع خود یادیگری برداشت یا تصاحب میکند.اما در جرم تصرف غیرقانونی کارمند دولت مال را بدون اینکه قصد تملک آنرا داشته باشد مورد استفاده غیرمجاز قرارمیدهد.

۲)درجرم اختلاس، اگر کارمند دولت مالی را که به او سپرده شده است عامدانه تلف کند عنوان اختلاس صدق میکند.امادرجرم تصرف غیرقانونی کارمنددولت اگرمال را براثر اهمال وتفریط ازبین ببرد بدون اینکه عمدی درکارباشد عنوان متصرف غیرقانونی صدق میکند.

بیشتر بخوانید :  جرم مصرف مشروبات الکلی

تشخیص اینکه جرم مزبورکدام یک از مصادیق اختلاس یا تصرف غیرقانونی است اهمیت دارد،چراکه مجازات آنها متفاوت است.

شرایط تحقق جرم اختلاس

۱)مرتکب اختلاس حتما باید کارمند دولت باشد ،اعم از رسمی ،پیمانی ،قراردادی.

۲)خیانت درامانتی که صورت میگیرد،دراین موردحتما بایدنسبت به اموال دولت ویا اموال متعلق به اشخاص خصوصی که نزددولت است باشد.

۳) اموال مزبور از وجوه، اسناد ، حواله جات و… برحسب وظیفه به کارمند سپرده شده باشد.

۴)اختلاس میتواند برای هر دو قسم اموال منقول و غیرمنقول متصور باشد.

۵)در جرم اختلاس به ملکیت در آوردن مال مزبور شرط است وصرف استفاده را شامل نمی شود.

۶)عامدانه بودن این عمل در تحقق این جرم نقش دارد.

مرتکبان جرم اختلاس

اختلاس را کارمند دولت انجام میدهد و اگر غیر از کارمند باشد عنوان اختلاس صدق نمیکند . مباشر اصلی جرم اختلاس کارمند دولت است امادرکنار فرد مختلس ممکن است افراد دیگری حضور داشته باشند،که به بررسی آنهامیپردازیم.

*اگربیش ازیک نفردر ارتکاب جرم اختلاس مداخله داشته باشد وجرم مستندبه رفتارهمه مداخله کنندگان باشد،شرکت در اختلاس شکل میگیرد. در این صورت همه شرکاء جرم اختلاس محسوب میشوند.

*در جرم اختلاس ممکن است افرادی باشندکه انجام عمل را سرعت ببخشند .یا به هر نحو در جرم مزبور همکاری داشته باشند، به این افراد معاون جرم اختلاس گفته میشود. جهت معاونت در جرم اختلاس کارمند دولت بودن دیگر شرط نیست .

مجازات جرم اختلاس

قانونگذار برای برخی ازجرائم مهم به جز مجازات اصلی ،مجازات های تکمیلی وتبعی هم در نظر می گیرد.ازجمله این جرائم مهم اختلاس است که قانونگذار برای آن به جزمجازات اصلی،مجازات تکمیلی وتبعی هم لحاظ کرده است.

در کل قانونگذار اختلاس را در دو دسته تقسیم کرده است ،اختلاس ساده و اختلاس مشدد.هرکدام از این انواع هم دو فرض را شامل میشودکه با توجه به مبلغ برداشت شده مجازاتها متفاوت است.

مجازات جرم اختلاس ساده از6 ماه تا ۱۰سال حبس، انفصال دائم یاموقت وجزای نقدی معادل دو برابرمال مورد اختلاس است. از نظر قانونی در درجه ۴و ۵ مجازات ها قرار داده میشود. با توجه به این درجه های قانونی ،تخفیف و تعلیق وسایرشرایط مسئولیت کیفری برای مرتکبان لحاظ میشود.

از طرف دیگر قانونگذار اختلاس مشدد را،اختلاسی عنوان کرده است که با تشکیل شبکه وباند صورت بگیرد. نوع آخر اختلاس که حداعلی آن است،اختلاسی است که آنقدر درنظام اقتصادی خلل ایجاد کندکه عنوان مفسدفی الارض رابه خودبگیرد.«کسی که در زمین فساد ایجاد می کند.» . مفسدفی الارض زمانی برجرمی بارمیشود که آن جرم به حداعلی آن برسدو بیم آن باشد که فراگیر شودو اشاعه پیداکند. درچنین مواقعی قانون گذار با عنوان مفسد فی الارض،مجازات اعدام را برای چنین افرادی در نظر میگیرد.

مجازات تکمیلی جرم اختلاس

گاهی قاضی تشخیص میدهدکه مجازات درنظرگرفته شده درقانون برای جرم مورد نظرکفایت نمیکند و بایدمجازات سنگین تری لحاظ شود. درچنین مواردی قانونگذار اجازه داده است برای حبس های درجه ۱تا ۶ به جز مجازات اصلی مجازات تکمیلی هم درنظربگیرد. با توجه به درجه مجازات اختلاس که درجه ۴و ۵ است مجازات تکمیلی شامل آن میشود.

مجازات تبعی

گاهی مضرات جرم انجام شده به حدی بالاست که قانونگذارصلاح میداندکه فردمورد نظربرای همیشه یاتا مدتی ازبرخی ازحقوق اجتماعی محروم بماند. از آنجایی که جرم اختلاس از جرائم مهم و برهم زننده نظم اجتماعی است مجازات تبعی شامل آن می شود.دراین مواقع مرتکب به جزمجازات اصلی،تا مدت مشخص درقانون ازبرخی ازحقوق اجتماعی به دلیل عملی که انجام داده، محروم میشود.

بیشتر بخوانید :  قاچاق مواد مخدر

مجازات جایگزین حبس

به این معناست که در برخی از موارد قانونگذار مجازات دیگری را به جز حبس برای مرتکب در نظر میگیرد.در چنین مواردی مجازات حبس  مرتک تبدیل میشود. اما درمورد اختلاس مجازات جایگزین حبس راه ندارد و قانونگذارچنین اجازه ای را نداده است .

مجازات معاون در اختلاس

معاون درجرم کسی است که دیگری را برای ارتکاب جرم ترغیب، تطمیع، تحریک،تهدید و … میکند. یا وسایل ارتکاب جرم را فراهم میکند،راه نشان می دهد و در کل زمینه جرم را فراهم میکند. حال اگر چنین فردی درجرم اختلاس باکارمند دولت چنین کاری راکند،معاون در اختلاس است. مجازات او باتوجه به اینکه جرم مباشر اصلی جرم اختلاس از کدام نوع است«ساده یامشدد»1تا2درجه پایین ترازجرم ارتکابی است.

مجازات شرکت در اختلاس

زمانی که بیش ازیک نفردرجرم اختلاس مشارکت داشته باشند وجرم مستند به همه آنها باشد شرکت در اختلاس شکل میگیرد. مجازات هرکدام ،مجازات فاعل مستقل آن جرم است . البته با توجه به اینکه اختلاس ساده باشد یا مشدد متفاوت است.به عبارت دیگر چنین میتوان گفت که اختلاس سازمان یافته ،اختلاس مشدده نام میگیرد .اگر اعضا بالای ۳نفر باشند اما از اهداف گروه باخبر نباشند و یک نفر با اغفال واردگروه شود و اختلاس را انجام دهد، مجازات از باقی افراد گروه که بی اطلاع بوده اند برداشته میشود.  از آنجایی که آن فرد هم به تنهایی هدف خود را دنبال میکرده، شرکت در اختلاس منتفی است. آن فرد به مجازات اختلاس ساده محکوم می شود.

شروع به جرم اختلاس

شروع به جرم در اختلاس جرم است و البته طبق قانون جدید مجازات اسلامی مجازات آن تغییر کرده است .در حال حاضر مجازات اختلاس طبق درجه بندی مجازات ها مشخص میشود. اماچنانچه درکنارشروع به جرم اختلاس جرم دیگری هم شکل گیردکه عنوان مجرمانه مستقل خودرا دارد، چه میشود؟

در این مواقع مرتکب به جز شروع به جرم ،به مجازات آن جرم هم محکوم میشود.برای مثال کارمندی درحین خروج از اداره در حال خارج کردن اموال از اداره دستگیر شود،شروع به جرم شکل میگیرد.

تکرار جرم در اختلاس

جرم اختلاس تحت شرایطی مشمول قاعده تکرار جرم می شود.اگر شرایط محیا باشد مرتکب به حداکثر مجازات جرم اختلاس به علاوه یک و نیم برابرآن محکوم میگردد.

البته تشخیص این شرایط ازعهده افراد عادی خارج است وباید بررسی صورت بگیردکه آیا واقعا این شرایط وجود داردیاندارد .

تعویق صدور حکم

تعویق صدور حکم به معنای به عقب انداختن مجازات است. قانونگذار برای برخی از جرائم این امر را لحاظ کرده است تا تخفیفی به مرتکبین برای اصلاح آنها بدهد. اما درجرائم پراهمیتی مثل اختلاس تعویق صدور حکم را به هیچ وجه نداریم.

تعلیق صدور حکم در اختلاس

تعلیق به معنای این است که دربرخی ازموارد دادگاه میتواند درصورت وجودشرایطی اجرای مجازات را برای مدتی معلق کند. این مورد شامل جرم اختلاس هم میشود.

نظام نیمه آزادی در جرم اختلاس

این نهاد،از آنروپیش بینی شده که مرتکب جرم بتوانددرزمان اجرای حبس فعالیتهای حرفه ای ،آموزشی و…رادرخارج اززندان انجام دهد. اما  این مورد شامل اختلاس که از جرائم مهم است نمیشود.

نظام آزادی مشروط در جرم اختلاس

این نهاد هم،نهادی است که  به محکوم اجازه میدهد درصورتی که مجازات حبس داشته باشد بتواند ازاین امرتخفیفی استفاده نماید.محکوم بعدازتحمل یک سوم یانصف مجازات باتوجه به میزان حبس ودرصورتیکه درمدت حبس ازخودحسن اخلاق نشان دهد،میتواندبه صورت مشروط آزادشود. البته محکوم در دوران آزادی مشروط هم شرایط خود را خواهد داشت. آزادی مشروط  شامل مرتکب جرم اختلاس هم درصورتیکه با شرایط  را داشته باشد می شود.

بیشتر بخوانید :  جرم تخریب مال غیر

معاذیر معاف کننده مجازات جرم اختلاس

دربرخی ازموارد قانونگذارموادی را پیش بینی کرده است که بتوان مرتکب جرم اختلاس را ازمجازات خلاصی داد. از جمله این موارد توبه است .درموردمرتکب جرم اختلاس ساده اگرمشخص شودکه مرتکب توبه کرده است و این امربرای قاضی محرزشود قاضی میتواند توبه مختلس رابپذیرد.البته به شرط اینکه جبران خسارت را انجام دهد.

 قانونگذارراه دیگری راهم پیش پای فردمختلس گذاشته تا اگر از کرده خود پشیمان شد بتواند عمل خود را جبران کند.بدین شکل که اگرقبل ازصدورکیفرخواست تمام وجه یامال مورد اختلاس راپس بدهد،دادگاه میتواند اورا ازتمام یا قسمتی ازمجازات معاف کند.همچنین میتواند اجرای مجازات حبس را معلق کند اما در مورد انفصال چنین نیست. انفصال اجرا می شود. چراکه فردی که یکبار از اعتماد عمومی سوءاستفاده کند،باردیگر اعتمادکردن به او وپذیرفتنش برای عموم بادشواری همراه است. فلذا انفصال از خدمت در مورد مختلس اجرا می شود.

قرار بازداشت موقت در جرم اختلاس

قرار بازداشت موقت از جمله سنگینترین قرارهایی است که صادر می شود. این قرار در جرم اختلاس تحت شرایطی مجاز و تحت شرایطی مجاز نیست.اینکه مرتکب چه شرایطی بایدداشته باشدتا قراربازداشت موقت شامل اوشود بحث تخصصی دیگری است که نیازبه توضیحات تخصصی خاص خودرادارد. اما در همین حد میتوان گفت که باوجود شرایطی میتوان برای مرتکب این جرم قرار بازداشت موقت صادرکرد. بعداز صدور قرار بازداشت موقت ،وزیر دستگاه مربوطه که کارمند آن چنین قراری برایش صادر شده است میتواند پس از پایان مدت بازداشت موقت کارمندرا تا پایان رسیدگی وتعیین تکلیف نهایی ازخدمت معلق کند.

درایام تعلیق هیچ حقوق و مزایایی به کارمند تعلق نمیگیرد. البته درصورتیکه بعدا برائت کارمند حاصل شود،حقوق و مزایای اوکه معلق شده بود،دوباره به او برگردانده میشود.

در مورد افراد نظامی ،قانون خاص خودشان را در مورد قرار بازداشت موقت دارند. بدین صورتکه اگر زائد بر یک میلیون ریال اختلاس کنند،در صورتی که دلایل کافی برای قراربازداشت موقت آنها  فراهم باشد.قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه برای آنها الزامی است. لازم به ذکر است که درمورد این افراد هیچ یک از مرحل رسیدگی  این قرار قابل تبدیل نیست.

تخفیف مجازات مرتکب در جرم اختلاس

قانونگذاربرای مرتکب جرم اختلاس تخفیف هم در نظر گرفته است. همچون تمام تخفیفاتی که به جرائم تعلق میگیرد،دراین جرم هم بایدشرایط اعمال تخفیف مجازات صورت گیرد. البته بررسی اینکه این شرایط بایدچگونه باشد؟وتحت چه شرایطی به فردتعلق میگیرد؟ ازمواردی است که بررسیهای حقوقی خودرامیطلبد.

راه های اثبات جرم اختلاس

اختلاس برای اثبات روش های مختلفی دارد. از جمله:

 اقرار که خود فرد به جرمش اعتراف میکند وبا یک بار اقرار جرم او اثبات میشود.

با شهادت ۲مرد عادل این جرم به اثبات میرسد.

درنهایت باعلم قاضی هم این جرم ثابت میشود البته لازم است که قاضی شواهد ومدارک کافی داشته باشد.

هدف ازتدوین این مقاله آشنایی شما عزیزان و دوستاران همیشگی با یکی از بزرگترین جرائم اقتصادی به نام اختلاس بود.این جرم روح جمعی جامعه را متاثر می کند و اعتماد عمومی مردم را زیر سوال میبرد. مجازات های سنگین این جرم، به دلیل جلوگیری از فسادهای مالی است که تبعات این جرم را به همراه دارد. قانونگذاربا وجود سختگیریهای خاص خوددر مورد این جرم دربسیاری از موارد راه را بر فرد مختلس نبسته است .قانونگذار راه های تخفیف و معافیت از مجازات را برای او لحاظ کرده است .در صورتی که فردی ازکرده خود پشیمان شود میتواند با جبران خسارت از بارگناه خودکم کند وبه آغوش جامعه بازگردد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست