تصرف عدوانی اراضی ملی

 جرم تصرف عدوانی اراضی ملی در زمره جرائم علیه اموال و مالکیت می باشد. تصرف در اراضی ملی زمانی جرم محسوب می گردد که دارای ارکان تشکیل دهنده جرم طبق قانون مجازات اسلامی می باشد. اراضی ملی متعلق به عموم افراد جامعه بوده و باید مطابق با مصالح عامه مورد استفاده و بهره برداری قرار گیرد. در سالهای اخیر تصرفات غیر قانونی به این اراضی افزایش داشته است و شاهد ازدیاد طرح شکایت تحت عنوان رفع تصرف عدوانی از سوی متولیان این اراضی مانند وزارت راه و شهرسازی، سازمان منابع جنگلها، مراتع و آبخیزی، شرکت آب و فاضلاب، شهرداری‌ها، ستاد اجرای فرمان امام، بنیاد مستضعفان  انقلاب اسلامی، سازمان زمین و مسکن و… می باشیم.

تعریف تصرف عدوانی اراضی ملی

در قوانین ما تعریف دقیقی از تصرف وجود ندارد و قانون مدنی تشخیص آنرا بر مبنای عرف قرار داده است. تعریف فقها نیز از تصرف عبارتست از استیلای عرف یا استیلای بر شیء به نحوی که متصرف آن را تحت اختیار و تصرف خود داشته باشد. طبق تعریف مذکور، تصرف دارای دو عنصر می باشد:

1-عنصر مادی تصرف: عنصر مادی به وقایعی گفته می باشد که صورت تصرف را ایجاد می کند مانند نگه داشتن، استفاده نمودن و یا هرگونه تغییر و تحول روی آن. بنابراین اعمال حقوقی مانند بیع، اجاره و…عتصر مادی تصرف محسوب نمی شود.

2-عنصر معنوی تصرف: عنصر معنوی بدین معناست که متصرف، مال را به عنوان مالک در اختیار داشته باشد، عنصر معنوی به نفع متصرف بوده و مدعی باید خلاف آنرا به اثبات برساند.

تصرف عدوانی در اراضی ملی
تصرف عدوانی در اراضی ملی

همانگونه که در ماده 161 قانون آئین دادرسی مدنی قید گردیده است، در دعاوی تصرف عدوانی خواهان باید ثابت نماید که موضوع دعوا قبل از خارج شدن ملک از تصرف وی، در تصرف یا مورد استفاده او بوده و بدون رضایت او یا به طور غیرقانونی از تصرف وی خارج شده است.

شرایط تصرف عدوانی اراضی ملی

با توجه به تعریفی که ذکر گردید، سوالی که در اکثر مواقع پیش می آید این است چه نوع تصرفی در اراضی ملی عدوانی محسوب می شود؟ شرایط تصرف عدوانی به شرح ذیل می باشد:

1-مستمر نباشد: همانگونه که گفتیم، ملاک تشخیص قانونی و مستمر طبق عرف می باشد.بنابراین چنانچه زمینی در گذشته در طی سالیان متمادی در تصرف شخصی بوده و متصرف کنونی در طی سالیان اخیر بدون داشتن اسناد و دلایل مالکیت آن را تصرف نموده باشد، تصرف غیر قانونی و عدوانی محسوب می گردد.

2-تصرف به قهر و غلبه باشد: ماده 749 قانون آئین دادرسی مدنی سابق مقرر نموده بود تصرفی که به واسطه قهر و اجبار باشد منشأ مرور زمان نمی شود. البته در قانون فعلی مفاد این ماده وجود ندارد. بنابراین تصرفی که مسالمت آمیز یا با رضایت مالک و متصرف قبلی نباید و به قهر و غلبه صورت گرفته باشد، تصرف عدوانی می باشد.

3-مخفیانه باشد: تصرفی که آغاز و اقدام آن آشکارا نبوده و مخفیانه صورت گیرد، تصرف عدوانی می باشد.

4-مشکوک و با ابهام باشد: تصرف زمانی مشکوک است که نتوان اراده مالکانه متصرف را از تصرف دریافت. بدین معنی که اعمال و رفتار متصرف به هرگونه تعبیر شود. بنابراین طبق شرایط فوق‌الذکر، تصرف عدوانی سلطه ای است که ناشی ار اعمال حقوق قانونی نبوده و واجد شرایط اعتباری نباشد. همانگونه که در قانون مدنی نیز قید گردیده، تصرفی که ثابت شود ناشی از سبب مملک یا ناقل قانونی نبوده، معتبر نخواهد بود.

مواد قانونی مرتبط با تصرف عدوانی اراضی ملی

از جمله مواد قانونی که به جرم تصرف عدوانی اراضی ملی پرداخته است، ماده 55 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگاها و مراتع کشور می باشد. طبق این ماده، هرکس به قصد تصرف به منابع ملی مذکور در ماده 1 قانون ملی شده به جنگلهای کشور تجاوز کند به یک تا سه سال حبس تأدیبی محکوم خواهد شد.

همچنین در ماده 690 قانون مجازات اسلامی مصوب 1/2/1392 نیز آمده است: هرکس به وسیله صحنه سازی از قببیل پی کنی، دیوار کشی، تغییر حد فاصل و امحاء مرز، کرت بندی، نهرکشی، حفرچاه، رس اشجار و زراعت و امثال آنها به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی اعم از کشت شده یا در آرایش زراعی، جنگلها و مراتع ملی شده، کئوهستانها، باها، قلمستانها و… به منظور تصرف یا ذیحق معرفی کردن خود و یا دیگری مبادرت نماید یا بدون اجازه سازمان حفاظت از محیط زیست یا مراجع ذیصلاح دیگر مبادرت به عملیاتی نماید که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی گردد یا اقدام به هرگونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نماید به مجازات از 1ماه تا 1سال حبس محکوم می شود. دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق نماید.

در ماده 690 قانون مجازات اسلامی به تمامی عناصر مادی و معنوی تصرف اشاره گردیده و میتوان گفت کاملتر و جامع تر از ماده 55قانون حفاظت و بهره برداری می باشد. به همین جهت می توان گفت با وجود ماده 690 قانون مجازات اسلامی، ماده 55قانون حفاظت و بهره برداری نسخ گردیده است که در نظریه شماره 6316-21/10*63 اداره حقوقی قوه قضائیه نیز به آن اشاره گردیده است.

ارکان جرم و تصرف عدوانی اراضی ملی

رکن مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

طبق ماده 690 قانون مجازات اسلامی رکن مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی عبارتست از: اقدام به هرگونه صحنه سازی از قبیل پی کنی، دیوار کشی، تغییر حد فاصل و امحاء مرز، کرت بندی، نهرکشی، حفر چاه، غرس اشجار و زراعت و امثال آن در جنگل‌ها و مراتع برای تهیه آثار تصرف به منظور ذیحق معرفی کردن خود یا دیگری و اقدام به ایجاد مزاحمت و ممانعت از حق در آنها.

همانگونه که مشاهده می شود جرم تصرف عدوانی اراضی ملی با فعل مثبت تجلی می یابد. همچنین لازم به ذکر می باشد موارد مذکور در این ماده جنبه حصری نداشته و تمثیلی می باشد. بنابراین  هر اقدامی که تهیه آثار تصرف ابتدایی محسوب شود حتی اگر تصرف مادی و بالفعل نباشد عنصر مادی این جرم را تشکیل می دهد، مانند تغییر حد فاصل و امحای مرز. همچنین مبادرت به تصرف مادی جنگلها و مراتع و ایجاد مزاحمت برای متصرفین قانونی جنگلها و مراتع و ممانعت از انتفاع و بهره برداری مجاز از اینگونه اراضی، عنصر مادی جرم را تشکلی می دهد.

رکن معنوی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

جرم تصرف عدوانی از جمله جرائم مطلق محسوب می گردد بدین معنی که مقید به حصول نتیجه نمی باشد و به جهت آنکه صرف اقدام به اعمال مذکور در قانون بدون مجوز قانونی، اماره سوء نیت و مبنای مجازات شخص متصرف می باشد. بنابراین عنصر روانی جرم تصرف عدوانی، سوء نیت عام یا قصد عمل است که با تحقق رکن مادی و احراز عدم وجود مجوز قانونی سوء نیت محرز می گردد و نیازی به اثبات آن نمی باشد. لذا برای تحقق این جرم، نیازی به اینکه متصرف قصد مالکیت، اراضی ملی شده را تصرف کند وجود ندارد و همین که محقق گردد وی قصد عمل تصرف را داشته، برای مجرمیت وی کافی می باشد.

رکن قانونی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

رکن قانونی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی در ماده 690 قانون مجازات اسلامی می باشد. طبق این ماده مجازات مرتکبین به این جرم حبس تعزیری از یک ماه تا سه سال می باشد. علاوه بر تحمل مرتکبین به مجازان مقرر در این ماده، آنها محکوم به رفع تصرف نیز می گرددد.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 5)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست