جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

اراضی ملی -منابع طبیعی و موات, انواع دعاوی اراضی ملی، منابع طبیعی و موات, جرایم علیه اراضی ملی
جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

شرح موضوع

اراضی ملی شده متعلق به عموم افراد جامعه است و دولت به نمایندگی از مردم از این سرمایه همگانی محافظت می کند. با توجه به اهمیت حفاظت و بهره برداری از منابع طبیعی، ارتکاب برخی اعمال نسبت به این منابع از سوی قانون گذار جرم انگاری شده است و در این موارد شما به کمک وکلای دعاوی اراضی ملی نیاز دارید که تخصص و تجربه کافی در مباحث حقوقی مرتبط با اراضی ملی و بحث ابطال برگ تشخیص را دارند. یکی از مهمترین عناوین مجرمانه که در این زمینه پیش بینی شده، جرم تصرف عدوانی اراضی ملی است. تصرف اراضی ملی توسط اشخاص از آنجایی که نوعی تجاوز به حقوق عمومی است باعث شده قانونگذار حساسیت بیشتری به خرج داده و در غیر قابل گذشت بودن تصرف اراضی ملی و مجازات آن نسبت به تصرف عدوانی اراضی خصوصی تفاوت قائل شده است.

از آن جایی که در بسیاری موارد اعلام جرم تصرف عدوانی اراضی ملی نسبت به افرادی که اسناد مالکیت دارند صورت میگیرد لازم است به بررسی حکم تصرف زمین منابع طبیعی و شرایط تحقق آن بپردازیم و ببینیم حقوق متصرف در اراضی ملی شده چه مواردی است؟

تعریف جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

تصرف به مجموعه اقدامات مادی اطلاق می شود که عرفا انسان ها در مقام اعمال حقوق خود بر مالی انجام می دهند. در صورتی که این اقدامات بر خلاف قانون بوده و شخص متصرف بدون آنکه به جهت قانونی صاحب حق باشد، ملکی را تصرف کند، چنین تصرفی را تصرف عدوانی می نامند.

تصرف عدوانی در املاک اشخاص خصوصی نیز جرم انگاری شده است. همچنین امکان طرح دعوای حقوقی الزام به رفع تصرف عدوانی برای اشخاص خصوصی فراهم است؛ اما در مورد اراضی ملی شده، طرح شکایت عموما از سوی متولیان این اراضی صورت می پذیرد که به نمایندگی از دولت اقدام می کنند.

ارکان جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

برای این که جرمی محقق شود و مرتکب آن قابل مجازات باشد وجود سه عنصر یا رکن ضروری است. جرم تصرف عدوانی اراضی ملی شده نیز از این قاعده مستثنی نیست که در زیر هرکدام از ارکان را جداگانه مورد بحث قرار می دهیم:

  • عنصر قانونی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

منظور از عنصر قانونی هر جرم، قانون یا ماده ای از آن است که بر اساس آن، عمل مرتکب جرم دانسته می شود. لذا اگر عملی وجود داشته باشد که علی رغم ناپسند بودن از دید عرف جامعه توسط قانونگذار جرم انگاری نشده عمل مذکور قابل مجازات نخواهد بود. در خصوص جرم تصرف عدوانی اراضی ملی، ماده 690 کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی به عنوان عنصر قانونی جرم بیان می کند:«هر کس به وسیله صحنه‌سازی از قبیل پی‌کنی، دیوارکشی، تغییر حد فاصل، امحای مرز، کرت‌بندی، نهرکشی، حفر چاه، غرس اشجار و‌زارعت و امثال آن به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی اعم از کشت شده یا در آیش زراعی، جنگل‌ها و مراتع ملی شده، کوهستان‌ها، باغ‌ها، قلمستان‌ها،‌منابع آب، چشمه‌سارها، انهار طبیعی و پارک‌های ملی، تاسیسات کشاورزی و دامداری و دامپروری و کشت و صنعت و اراضی موات و بایر و سایر اراضی و املاک متعلق به دولت یا شرکت‌های وابسته به دولت یا شهرداری‌ها یا اوقاف و همچنین اراضی و املاک و موقوفات و محبوسات و اثلاث‌ باقیه که برای مصارف عام‌المنفعه اختصاص یافته یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذی‌حق معرفی کردن خود یا دیگری، مبادرت نماید یا‌ بدون اجازه سازمان حفاظت محیط زیست یا مراجع ذیصلاح دیگر مبادرت به عملیاتی نماید که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی گردد یا اقدام به هر گونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نماید به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم می‌شود. دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق نماید.»

  • عنصر مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

وفق ماده 690 کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی، اعمالی نظیر پی کنی، دیوارکشی، تغییر حد فاصل و امحاء مرز و … رکن مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی است. شایسته تذکر است موارد مذکور در ماده اخیر الذکر از باب تمثیل آمده و جنبه حصری ندارد. فلذا هر اقدامی که به نحوی با تصرف در ارتباط باشد، می تواند عنصر مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی باشد.

  • عنصر مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی
    عنصر مادی جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

    عنصر معنوی جرم تصرف عدانی اراضی ملی

احراز سوء نیت عام یا همان عمد و قصد در عمل برای وقوع جرم تصرف عدوانی کافی است و نیازی به احراز سوء نیت خاص نمی باشد. همچنین تصرف عدوانی یک جرم مطلق است و مقید به حصول نتیجه نیست. لیکن چنانچه متصرف ثابت کند که از روی اشتباه در محیط جغرافیایی یا اسناد و مدارک و نقشه ها به اشتباه در اراضی ملی تصرف نموده است، اتهام تصرف عدوانی در زمین های ملی و منابع طبیعی به ایشان منسوب نمیشود.

اثر تشخیص اراضی ملی از مستثنیات بر جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

اعلام جرم علیه متصرفین اراضی ملی شده و اجرای مجازات علیه آنها مستلزم رعایت تشریفات راجع به تشخیص اراضی ملی از مستثنیات متعلق به اشخاص است. به عبارت دیگر تا زمانی که برگ تشخیص قطعی با رعایت تشریفات قانونی از سوی مرجع صالح نسبت به ملکی صادر نشده باشد، وقوع جرم تصرف عدوانی اراضی ملی منتفی است.

دیوان عالی کشوردر با صدور رای وحدت رویه در خصوص تصرف عدوانی اراضی ملی (رای وحدت رویه شماره 35 هیات عمومی دیوانعالی کشور) نیز این مورد را تایید نموده است. به موجب رای وحدت رویه مارالذکر، تعقیب جزایی در جرایم علیه اراضی ملی شده در صورتی مجاز خواهد بود که مقررات قانونی از حیث تشخیص اراضی ملی اجرا شده باشد.

زمان وقوع جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

تصرف عدوانی به طور کلی یک جرم مستمر است و تا لحظه ای که تصرف ادامه داشته باشد، وقوع جرم نیز استمرار دارد. تا پیش از تاریخ 27/10/1341 که قانون ملی شدن جنگل های کشور به تصویب رسید، وقوع جرم تصرف عدوانی در اراضی ملی قابل تصور نمی باشد. چنانچه تصرفات شخص در اراضی ملی شده بعد از تصویب قانون ملی شدن جنگل های کشور و قبل از اجرای تشریفات تشخیص باشد، بنا بر رای وحدت رویه شماره 35 هیات عمومی دیوان عالی کشور، تعقیب جزایی متصرف امکانپذیر نیست.

همچنین تصرف اراضی ملی شده پس از صدور برگ تشخیص یا انتشار آگهی تشخیص تا زمان قطعیت، فاقد وصف مجرمانه است. اداره کل حقوقی قوه قضائیه نیز در یکی از نظریات مشورتی خود اعلام داشته، قبل از قطعی شدن تشخیص، تعقیب کیفری متصرف توجیه قانونی ندارد؛ ولی بعد از قطعی شدن تشخیص، متجاوز باید تحت تعقیب قرار بگیرد. پس از قطعیت تشخیص، شخصی را که به اراضی ملی تجاوز کرده باشد، می توان تحت تعقیب قرار داد؛ حتی اگر هنوز سند رسمی مالکیت به نام دولت صادر نشده باشد.

زمان وقوع جرم تصرف عدوانی اراضی ملی
زمان وقوع جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

اثر صدور سند مالکیت به نام دولت در تحقق جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

در خصوص این که آیا برای تحقق جرم تصرف عدوانی در اراضی ملی صدور سند مالکیت الزامی است یا نه؟ یا به عبارت بهتر آیا شرط تحقق جرم تصرف عدوانی در اراضی ملی صدور سند مالکیت این اراضی به نام دولت است ؟ باید بیان کرد که صدور سند مالکیت تاثیری در تحقق جرم تصرف عدوانی در اراضی ملی ندارد چرا که مبدا ملی شدن زمینی صدور برگ تشخیص و قطعیت آن می باشد. مستند به رای وحدت رویه شماره 681 دیوان عالی کشور مالکیت دولت نسبت به اراضی ملی به صرف تشخیص و قطعین آن محقق می شود.

اثر اعتراض به برگ تشخیص بر تعقیب جرم تصرف عدوانی اراضی ملی

برخی معتقدند اگر متصرفین نسبت به برگ تشخیص صادر شده اعتراض نکرده باشند و به همین ترتیب تشخیص، قطعی شده باشد، امکان تعقیب متصرفین به عنوان متجاوز به اراضی ملی وجود ندارد.

گروه دیگری بر این باورند که وصول اعتراض نسبت به تشخیص اراضی ملی از مستثنیات، موجب خروج برگ تشخیص از حالت قطعیت می شود و به همین جهت به محض طرح اعتراض، امکان تعقیب کیفری متصرفین از بین می رود؛ زیرا در این فرض شرط قطعیت تشخیص مفقود است.

در مقابل عده ای بر این نظرند که عدم طرح اعتراض نسبت به برگ تشخیص، امکان تعقیب کیفری متجاوز به اراضی ملی را از بین نمی برد. در رای وحدت رویه شماره 35 هیات عمومی دیوان عالی کشور نیز تنها رعایت مقررات از حیث تشخیص به عنوان شرط تعقیب در نظر گرفته شده و اشاره ای به لزوم طرح اعتراض نسبت به برگ تشخیص وجود ندارد. از طرف دیگر تبصره 1 ماده 55 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع، تحقق اعتراض به تشخیص را سبب خروج برگ تشخیص از قطعیت ندانسته؛ بلکه تنها توقف تعقیب جزایی را تا زمان حصول نتیجه تجویز نموده است.

جرم تصرف عدوانی اراضی ملی در زمان رژیم پهلوی

به موجب نظریه شورای نگهبان، تصرفات اشخاص در زمان رژیم پهلوی فاقد وصف کیفری است و مجازات این اشخاص بر خلاف موازین شرع است. لازم به تذکر است با توجه به این که جرم تصرف عدوانی از جمله جرایم مستمر است، اگر شخصی پیش از پیروزی انقلاب در اراضی ملی متصرف بوده و بعدا نیز به تصرف خود ادامه دهد، ادامه تصرفات او مصداق جرم تصرف عدوانی و قابل تعقیب و مجازات است.

بحث پایانی

اصولا جهت سهولت در تشخیص اراضی ملی از مستثنیات، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری اقدام به صدور برگ تشخیص کلی نسبت به یک محدوده وسیع می نماید و همین امر نیز باعث عدم اطلاع متصرفین این اراضی، از ملی شدن زمین های مذکور می شود. بعضا ملاحظه می شود که پس از گذشت چند سال از صدور برگ تشخیص مامور اداره منابع طبیعی نسبت به متصرفین مذکور اعلام جرم می نماید . در واقع متصرفینی که تا چندی پیش خود را مالک زمین قلمداد می کردند، حال علاوه بر این که زمین خود را از دست رفته می بینند با یک عنوان اتهامی نیز مواجه هستند. در این موارد شما به کمک وکلایی نیاز دارید که علاوه بر تبحر در زمینه دفاع در پرونده های کیفری، تخصص و تجربه کافی در مباحث حقوقی مرتبط با اراضی ملی و بحث ابطال برگ تشخیص نیز داشته باشند. دفتر حقوقی دادپویان حامی متشکل از وکلای پایه یک دادگستری که سالیان متمادی در پرونده های مربوط به اراضی ملی فعالیت نموده اند آماده ارائه مشاوره تخصصی و کمک به تسهیل اخذ نتیجه مطلوب می باشد.

آرای قضایی

سوالات متداول

بر اساس ماده 690 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، مجازات تصرف عدوانی اراضی ملی یک ماه تا یک سال حبس می باشد.

بله فروش اراضی ملی مشمول جرم انتقال مال غیر می باشد. مجازات فروش اراضی ملی  یک تا هفت سال حبس دارد.

اراضی ملی جزو اموال عمومی بوده و خرید فروش آن ممنوع است فقط بنا به ضوابطی خاص امکان واگذاری اراضی ملی وجود دارد. برای مطالعه بیشتر به مقاله ضوابط واگذاری اراضی ملی مراجعه کنید.

شما می‌توانید از طریق شبکه‌های اجتماعی نظیر واتساپ و یا تلگرام با وکلای دفتر حقوقی دادپویان حامی در ارتباط باشید. همچنین می‌توانید از طریق فرم مربوطه درخواست مشاوره رایگان خود را ثبت کنید.

مقالات مرتبط

مطالب پربازدید

دریافت مشاوره رایگان

برای دریافت مشاوره از دفتر حقوقی دادپویان حامی اطلاعات خود را ثبت کنید. کارشناسان ما در اسرع وقت جهت مشاوره با شما تماس خواهند گرفت.

نام و نام‌خانوادگی(ضروری)
Hidden

پرسش و پاسخ

17 پرسش و پاسخ. ارسال پرسش و پاسخ جدید

  • علی قربانی زاده
    دی 12, 1402 1:35 ب.ظ

    سلام وقت بخیر. ملکی و زمینی داریم که دارای بنچاق یا سند قطعی زمان شاه میباشد و الان از آن ملک حدود دوهزار متر به من ارث رسیده که بعد از نقشه برداری مشخص شده که حدد ۲۰۰متر اراصی ملی میباشد در صورتی که ما نمیدونستیم و این زمین باغی و دارای درختان میوه و چسبیده به جاده اسفالت اصلی میباشد. ایا میتوان مالکیت خود را براان ثابت کردیا چون همسایه ما باطرح دعوی کل زمینش که مدرک مثل ما نداشت رو پس گرفت

    پاسخ
    • وکیل متخصص
      دی 18, 1402 6:55 ب.ظ

      سلام و درود. چنانچه بتوانید حسب دلایل و مستندات هم چون عکس های هوایی، آزمایشات وجود آثار احیاء هم چون زراعت، باغداری و امثالهم را به قبل از تصویب قانون ملی شدن جنگل ها به سال 1341 شمسی در دادگاه طی دادخواست ابطال یرگ تشخیص و عملیات تشخیص مبنی بر ملی شدن زمین، ثابت کنید، محدوده مساحت مورد تنازع به مالکیت شما برمی گردد.

      پاسخ
    • وکیل متخصص
      دی 25, 1402 3:04 ب.ظ

      سلام ودرود. چنانچه بتوانید حسب دلایل و مستندات همچون عکس های هوایی، آزمایشات خاکشناسی وجود آثار احیاء هم چون زراعت، باغداری و امثالهم را به قبل از تصویب قانون ملی شدن جنگل ها به سال 1341 شمسی در دادگاه طی دادخواست ابطال برگ تشخیص و عملیات تشخیص مبنی بر ملی شدن زمین، ثابت کنید، محدوده مساحت مورد تنازع به مالکیت شما بر می گردد.

      پاسخ
  • عبداله خدری
    بهمن 19, 1401 5:09 ب.ظ

    باسلام از بانه کردستان مزاحم شدم من دارای زمین کشاورزی هستم که ضلع غربی ٱن به مرتع وصل است وچسپیده به ٱبادی ، چند سال قبل اقدام به فنس کشی زمین کردم بدلیل جلوگیری از ورود دام ونیز کم کردن هزینه فنس کشی بخشی از مرتع را فنس نموده ام حال اداره جنگلبانی از من شاکی است وادعای 71 میلیون جریمه می‌کند. حال من باید چکار کنم ؟ ممنون از راهنمایی هایتان

    پاسخ
    • دادپویان حامی
      اردیبهشت 10, 1402 9:47 ق.ظ

      با سلام اقدام شما خلاف قانون است اولا باید از قسمت منابع طبیعی رفع تصرف نمایید ثانیا فنس کشی شما بدون اخذ مجوز ممکن است مشمول تغییر کاربری شود

      پاسخ
  • مریم حسن نسب
    آذر 28, 1401 8:21 ق.ظ

    سلام بنده زمینی را از همکارم خریداری کردم و ایشان اظهار نموده اند اراضی ملی نمیباشد و بعد قولنامه ای از طرف بنگاه آوردند که پایین آن در یک خط نوشته بود حق خرید و فروش ندارید ؟
    بعد که پیگیر شدم ، گفتند اراضی ملی هست و خودشون مجوز را میگیرند و حتی مقداری پول از من گرفتند برای دیوار کشی و گفتند اگر دیوار کشی بشود مشکلی ندارد و مجوز را گرفته اند .اما لان نه مجوزی به ما میدهند و نه ما میدانیم که آن زمین به ما تعلق گرفته یا خیر . کلی هم پول گرفتند که مجوز رفع تعد اراضی ملی و جهاد و … رابگیرند .تکلیف چیست؟
    اگر بنگاه میدانست اراضی ملی هست چرا معامله را ثبت کرده ؟
    و چطور میشه شکایت کرد؟

    پاسخ
    • دادپویان حامی
      اردیبهشت 10, 1402 9:45 ق.ظ

      با سلام می توانید از بنگاه در صورتی اطلاع شکایت تحصیل مال نامشروع نمایید.در خصوص اراضی هم میتوانید به برگه تشخیص اعتراض نمایید.برای اطلاعات بیشتر با موسسه تماس بگیرید

      پاسخ
  • بعنوان شخص حقیقی هم میتوان از شخص دیگری که بخشی از کوه را تصرف کرده شکایت نمود؟ یا فقط اداره منابع طبیعی حق شکایت دارد؟

    پاسخ
  • سلام. بنده زمینی در فیروزکوه دارم که در آن دارم ساختمانی احداث می کنم منابع طبیعی شکایتی علیه من مطرح کرده که قسمتی از زمین هایی که ملی اعلام شده اند را تصرف کرده ام واقعیتش اینه که من نمی دونستم و فکر می کردم محدوده مربوط به سند خودم را تصرف کرده ام الان می خواستم ببینم در صورتی که ادعای آنها اثبات بشه برای من چه مجازاتی در نظر گرفته می شود؟

    پاسخ
    • دادپویان حامی
      اردیبهشت 31, 1401 5:17 ب.ظ

      باسلام. چنانچه اثبات گردد شما زمین های ملی اعلام شده را تصرف نموده اید طبق ماده 690 قانون مجازات اسلامی یک ماه تا یک سال حبس و رفع تصرف می باشد.

      پاسخ
    • با سلام خواستم ببینم فضای سبز و معبر ۱۰ متری را اگر تصرفات از قدیم داشته باشیم مشمول ماده۶۹۰ میشود یا خیر

      پاسخ
  • سلام. وقت بخیر. سوالی در مورد منابع طبیعی دارم-بنده اهل روستایی در استان ایلام هستم ،با توجه به اینکه در گذشته مردم بصورت ایلی زندگی میکرده اند و هر ایل با تکیه بر توان مالی و ایلی خود اقدام به تصرف زمین و مرتع نموده اند ، اجداد ما هم مقداری مرتع با حدودات مشخص تملک کرده اند و مرتع که گرمسیری بوده سالیان قدیم در زمستان به آنجا کوچ میکردند ولی چند سالی است که تعدادی از مردم در آنجا اسکان یافته و بقیه در ییلاق اسکان یافته اند .اکنون چندین خانوار که از ایلات دیگر هستند به واسطه ازدواج با دختر ساکنان روستای گرمسیری در آنجا ساکن شده و از مراتع استفاده میکنند.حال سوال بنده این است که آیا افراد غیر از مردم اصلی حق تصرف در مرتعی که ما در دهه های گذشته عوارض و جریمه اش را پرداخته ایم دارند.با تشکر فراوان

    پاسخ
    • دادپویان حامی
      اسفند 4, 1400 1:12 ب.ظ

      سلام خیر

      پاسخ
      • سلام پدر من یک زمین کشاورزی را حدو ۴۰ پیش خریده و کشت وزرع نموده. اخیرا اداره منابع طبیعی مدعیست که قسمتی از این زمین جز منابع طبیعیست و تصرف عدوانی صورت گرفته.و طرح شکایت کرده. در حکم صادره دادگاه اصل تصرف عدوانی تایید شده ولی به علت تاخیر اداره منابع ( چند سال پس از اطلاع از موضوع شکایت کرده) جنبه کیفری را رد کرده و قرار توقیف تعقیب صادر کرده. ولی حق پیگیری حقوقی را به اداره منابع میدهد.پیگیری حقوقی موضوع چه نتیجه ای میتواند داشته باشد؟

        پاسخ

پرسش و پاسختان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

مقالات مرتبط