تصمیم به جدایی فقط یک موضوع احساسی نیست؛ بلکه یک اقدام حقوقی و سرنوشتساز است. طلاق در نظام حقوقی ایران یک نهاد حقوقی پیچیده است که انواع مختلفی دارد و هر یک از آنها دارای آثار متفاوتی هستند. بدون شناخت و آگاهی کامل از قوانین طلاق، تصمیمگیری درباره جدایی بسیار دشوار خواهد بود. در ادامه، انواع طلاق در قانون مدنی ایران و مستندات قانون آن را بررسی میکنیم.
طلاق چیست؟
پیش از بررسی انواع طلاق، لازم است ابتدا با تعریف آن آشنا شویم. طلاق به معنی انحلال عقد نکاح دائم، با ذکر صیغه مخصوص و تشریفات ویژه مدنظر قانونگذار است. این فرآیند بر پایه قانون مدنی، قانون حمایت خانواده و فقه شکلگرفته و برای تحقق آن، حضور چهار رکن الزامی است:
- طلاق دهنده
- طلاق داده شده (زوجه)
- صیغه طلاق
- حضور دو شاهد عادل در مجلس طلاق
طبق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، اختیار و حق طلاق در اصل با مرد است، اما این حق مطلق نیست و مشروط به طیکردن تشریفات قانونی و پرداخت حقوق مالی زوجه، مثل مهریه و نفقه، است.
هرچند که زوجه یا زن برای طلاق در نظام حقوقی ایران، دارای محدودیتهای مختلفی است، اما او نیز میتواند از روشهای مختلفی که قانون تعیین کرده، مثل وکالت در طلاق، عسر و حرج، طلاق خلع و مبارات یا طلاق غیابی، درخواست جدایی کند. تنوع روشها نشان میدهد که تا چه حد شناخت انواع طلاق در ایران برای هر دو طرف اهمیت دارد.
شما برای کسب اطلاعات بیشتر از نحوه ثبت درخواست طلاق و پیگیری آن در دادگاههای ایران میتوانید به مقاله «مراحل طلاق از طرف زن» مراجعه کنید.
انواع طلاق در قانون مدنی ایران چیست؟
بهطورکلی انواع طلاق در قانون مدنی ایران، به دو دسته طلاق بائن و طلاق رجعی تقسیم میشوند. تفاوت اصلی این دو در حق رجوع مرد در دوران عدّه زن است. در ادامه هر یک را جداگانه بررسی میکنیم.
طلاق رجعی چیست؟
طلاق رجعی طبق ماده ۱۱۴۸ قانون مدنی، یکی از انواع طلاق در قانون مدنی ایران است که در آن مرد میتواند در طول مدت عده (حدود سه ماه و ده روز) به زن رجوع کند و طلاق را بیاثر نماید. به بیان ساده، رابطه زوجیت به طور کامل قطع نشده و در بازه زمانی عده، امکان بازگشت وجود دارد.
طلاق بائن چیست؟
طبق ماده ۱۱۴۴ قانون مدنی، در طلاق بائن، رابطه زوجیت به طور کامل از بین میرود و مرد حق رجوع ندارد؛ در واقع این حق از او ساقط میشود. نکته مهم اینجاست: طلاقی که به حکم دادگاه صادر میشود، به طور پیشفرض بائن است، حتی اگر ماهیتاً رجعی باشد.
طبق ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی ایران، طلاق بائن خود به چهار دسته زیر تقسیم میشود:
۱. طلاق قبل از نزدیکی
اگر طلاق پیش از نزدیکی رخ دهد، بائن محسوب میشود. توجه داشته باشید که «غیرمدخوله» لزوماً به معنای باکره بودن نیست؛ منظور زوجهای است که زوج پس از نکاح، بدون نزدیکی با او، وی را طلاق دهد. یعنی زن ممکن است پیش از ازدواج با فردی که اکنون میخواهد از او طلاق بگیرد، بکارت خود را به هر طریقی از دست داده باشد.
۲. طلاق زن یائسه
زنی که به دلیل شرایط سنی (معمولاً حدود پنجاه سالگی) دیگر عادت ماهانه ندارد، طلاقش بائن محسوب میشود.
۳. طلاق خلع و مبارات
- طلاق خلع: آیا تابهحال عبارت «مهرم حلال، جانم آزاد» را شنیدهاید؟ این عبارت تعریفی عامیانه از طلاق خلع است. طلاق خلع یکی از انواع طلاق بائن است. کلمه «خلع» به معنای کراهت داشتن زن از شوهر است. در نتیجه طلاق خلع زمانی رخ میدهد که زن از شوهر، ادامه زندگی و ادامه رابطه زناشویی با او کراهت دارد. بر اساس ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی ایران، زن به واسطه کراهتی که از شوهر خود دارد در مقابل مالی که به شوهر میدهد طلاق میگیرد؛ حال آن مال میتواند عین مهر و یا معادل آن حتی بیشتر یا کمتر از آن باشد. به این مال اصطلاحاً «عوض» گفته میشود.
کراهت زن از شوهر ممکن است هر دلیلی داشته باشد. مثل کراهت زن از خلقوخوی شوهر، داشتن همسر دیگر توسط شوهر، وجود نقص یا عیب در شوهر، یا عدم ایفای زوج به بعضی از حقوق واجبه زن و سایر دلایل مشابه.
نکته مهم: در طلاق خلع، مرد تا زمانی که زن در دوران عده است، حق رجوع به او را ندارد؛ مگر پس از اینکه زن از تصمیم خود پشیمان شده و فدیه یا عوضی که در ازای طلاق بخشیده بود را پس بگیرد.
زن تا پایان عده میتواند با مراجعه به همان دفترخانهای که صیغه طلاق را جاری کرده، به آنچه بخشیده (مثلاً مهریه یا معادل آن) رجوع کند و آن را پس بگیرد. در این صورت، طلاق از بائن به رجعی تبدیل میشود و مرد نیز میتواند طلاق را بر هم بزند.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد درخواست طلاق از طرف مرد روی لینک کلیک کنید.
- طلاق مبارات: طلاق مبارات که تعریف آن در ماده ۱۱۴۷ قانون مدنی آمده است یکی دیگر از انواع طلاق است. این طلاق زمانی اتفاق میافتد که هر دو طرف از هم بیزار باشند و بخواهند از هم جدا شوند. با این تفاوت که «عوض» (مال بخشیده شده به شوهر برای طلاق) نباید بیشتر از میزان مهریه باشد.
طلاق خلع و مبارات از نظر ماهوی یا ریشهای، تفاوت چندانی با هم ندارد، جز اینکه در خلع کراهت تنها از سمت زن است و در مبارات، کراهت از سمت هر دو طرف است.
طلاق توافقی، که یکی از شناختهشدهترین و سریعترین انواع طلاق در ایران است، یک نوع طلاق مبارات محسوب میشود. در این نوع طلاق، طرفین بر سر تمام مسائل مالی و غیرمالی، از جمله مهریه، نفقه، حضانت فرزند یا فرزندان، جهیزیه و… ، به توافق رسیدهاند و پرونده طلاق با همین توافق در دادگاه خانواده مطرح میشود.
مطالعه بیشتر: طلاق توافقی چقدر طول میکشد؟
۴. سومین طلاق بعد از سه وصلت متوالی یا سه طلاقه
احتمالا شما نیز عبارت عامیانه «سه طلاقه» به گوشتان خورده است. از نظر حقوقی سه طلاقه به این معنی است که اگر زوج، زوجه را طلاق دهد، سپس یا رجوع کند یا نکاح جدید ببندند، و این چرخه سه بار تکرار شود، طلاقِ مرتبه سوم بائن است. در این حالت، مرد در ایام عده حق رجوع ندارد و نکاح مجدد آنها منوط به وقوع «نکاح محلل» است؛ یعنی زن باید ابتدا با مرد دیگری ازدواج و نزدیکی کند، سپس جدا شود تا امکان بازگشت به همسر قبلی فراهم شود.
کلام پایانی
طلاق، یکی از سختترین مراحل زندگی مشترک است. آگاهی زوجین از حقوق و تکالیف خود در مراحل طلاق ضرورتی انکارناپذیر در زندگی مشترک است. این آگاهی نهتنها موجب استحکام بنای خانواده میشود بلکه میتواند از بروز دعاوی خانوادگی پیچیده جلوگیری کند. شناخت دقیق انواع طلاق در قانون مدنی ایران، نخستین گام برای تصمیمگیری آگاهانه است. در این مقاله سعی کردیم تصویر روشنی از جایگاه طلاق در نظام حقوقی ایران، به شما ارائه کنیم. در صورت نیاز به بررسی دقیقتر وضعیت حقوقی خود، مشورت با وکیل متخصص خانواده، یک راه مطمئن است.
دفتر حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بیش از ۲۰ سال سابقه فعالیت و با بهره گیری از وکلای متبحر و با تجربه در این زمینه، آماده ارائه خدمات تخصصی حقوقی و مشاوره در این حوزه به شما عزیزان است.
سوالات متداول
از همسرم طلاق رجعی گرفتم حکم صادر شد و صیغه طلاق هم جاری شد ولی ما به همدیگر رجوع کردیم بعدش که پشیمان شدیم و خواستیم دوباره از هم جدا شویم چون حکم صادر شده بود دیگه به دادگاه مراجعه نکردیم و سه ماه بعد از رجوع همسرم به یک روحانی وکالت معمولی که بلاعزل نباشد داد و گفت وکالت میدم تا ظرف دو سه روز آینده این خانم رو طلاق بدی و صیغه طلاق در همان شب اول جاری شد حالا یک سری از وکلا میگویند چون مدت را گفته دو سه روز وکالت اشتباه است یک سری هم میگویند اگر تا قبل از سوم انجام شده باشد صحیح است من جواب صحیح و قطعی را چگونه پیدا کنم؟ میدونم شاید از نظر قانونی کارم اشتباهه ولی چون پای آبرو در میانه هیچ کسی از رجوعی که کردیم خبر نداره فقط شما به من بگید این که گفته وکالت میدم تا ظرف دو سه روز و کار روز اول انجام بشه صحیحه؟
اولا وکالت در طلاق هرچند با مدت بوده فرضا بر اینکه خارج از مدت وکالت داده شده باشد صیغه طلاق جاری شده باشد عمل وکیل فضولی تلقی ونیاز به تنفیذ داشته و عدم ایراد زوج به این نحوه طلاق به منزله صحت طلاق است لذا جهت ثبت واقعه طلاق باید دادخواست مربوطه را تقدیم تا طلاق شما ثبت مجدد گردد.
شوهرم رفته درخواست طلاق داده، بنده کارمند هستم و پسری ۹ ساله دارم که شدید به همدیگه وابسته هستیم، پسرم دوست داره پیش من باشه، چقدر امکان داره که دادگاه پسرم را به من بده؟ از نظر مالی مشکلی ندارم ودرامدم از شوهرم بیشتره و کارمند رسمی هستم؟
طبق تبصره ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی بعداز هفت سالگی در صورت حدوث اختلاف حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه است.
من ۵ سالی عقد کردم شوهرم نفقه ندادن،ای چند سال از شوهرم تمکین نکردم برای گرفتن نفقه از حق حبس استفاده کردم حالا اگه بخوام طلاق بگیرم حق حبس مانع طلاق میشه.
نه مانع دادخواست طلاق نمیشه، اما برای طلاق باید دلایل موجه قانونی رو داشته باشید.