تعدیل اقساط مهریه | شرایط کاهش یا افزایش اقساط و دلایل رد درخواست

تعدیل اقساط مهریه (افزایش یا کاهش اقساط مهریه) غالباً پس از دادخواست اعسار از سوی زوج و حکم به تقسیط مهریه مطرح می‌گردد.

به دلیل این که شرایط تعدیل تقسیط مهریه و نحوه تنظیم دادخواست آن دغدغه بسیاری از افراد است، در این مقاله سعی نموده‌ایم تفسیر ماده قانونی تعدیل مهریه، نحوه تقاضا و شرایط آن را بیان کنیم تا از دلایل رد تعدیل مهریه آگاه شویم.

نحوه درخواست تعدیل اقساط مهریه

بنا به تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی هر یک از زوجین می‌توانند پس از صدور رای تقسیط، با تقدیم دادخواست، تعدیل اقساط را از دادگاه صادر کننده رای تقاضا نمایند.

مطابق ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی که از آن به عنوان ماده قانونی تعدیل مهریه هم یاد می‌شود، با ارائه دادخواست و اثبات اعسار، چنانچه زوج توانایی پرداخت مهریه به صورت قسطی را داشته باشد دادگاه ضمن صدور حکم اعسار ‌با ملاحظه وضعیت حکم تقسیط و قسط بندی میزان مهریه را صادر می‌نماید. در تعیین اقساط باید میزان درآمد زوج و معیشت ضروری او لحاظ شده و به نحوی باشد که او توانایی پرداخت آن را داشته باشد.

قانون جدید تعدیل اقساط مهریه

مصوبه  30/09/1404 در زمینه تقسیط مهریه که به اصلاح قانون مهریه از آن یاد می‌شود، حمایت متعادلی را از هر دو طرف زن و مرد پیش بینی کرده است. بدین صورت که اگر مهریه به صورت سکه باشد و قسط بندی شود و قیمت هر قسط بیشتر از ده درصد نوسان پیدا کند، قاضی اجرای احکام می‌تواند به درخواست زوج یا زوجه، اقساط را متناسب با تغییر قیمت‌ها تعدیل کند. به عنوان مثال، اگر زوج مکلف باشد هر سه ماه یک سکه پرداخت کند و قیمت سکه مانند شرایط اقتصادی فعلی به طور غیرمتعارفی افزایش پیدا کند، او می‌تواند در این حالت تقاضای افزایش فاصله ی بین اقساطش را از قاضی اجرای احکام مطرح کند.

در فرضی هم که قیمت سکه کاهش زیادی پیدا کند، زوجه یعنی زن حق دارد از قاضی اجرای احکام تعدیل اقساط را بخواهد. لازم به ذکر است این تعدیل فقط در مورد  زمان بندی پرداخت می باشد و اصل تعداد سکه های مهریه را تغییر نمی دهد.

ماده قانونی تعدیل اقساط مهریه

متن ماده قانونی تعدیل اقساط مهریه که از آن به قانون اصلاح مهریه یاد می شود، به شرح زیر است:

ماده 2 طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و قانون مدنی مصوب 30/09/1404 به عنوان تبصره (۳) به ماده (۱۱) قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی الحاق شده است:

“تبصره ۳- هرگاه به دلیل نوسانات شدید قیمت سکه و ارز و مانند آنها (در مواردی که دِین به این مأخذ تقسیط شده است) محکوم علیه تقاضای تعدیل اقساط محکوم به را بنماید، تا زمان صدور حکم قطعی، حبس موضوع مواد (۳) و (۱۸) این قانون اجراء نمی شود مشروط بر اینکه محکوم علیه از زمان دادخواست تعدیل تا زمان صدور حکم قطعی، معادل ریالی آخرین قسط پرداخت شده بر اساس نرخ اعلامی مراجع رسمی را بهصورت علی الحساب بپردازد. در صورت ردِّ دادخواست تعدیل، محکوم علیه مکلف به پرداخت مابه التفاوت اقساط پرداختی است. همچنین اگر ثابت شود دادخواست تعدیل به قصد فرار از دین و یا تأخیر در پرداخت کل یا بخشی از اقساط محکوم به باشد، محکوم علیه علاوه بر پرداخت مابه التفاوت اقساط، تا یکسال از ارائه دادخواست تعدیل محروم می شود.”

طرح اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب به دلیل اهمیت و ضرورت بازنگری در موضوع حبس محکومان مالی    علی الخصوص محکومان مهریه تصویب شده است.

بخشنامه تعدیل اقساط مهریه

با ابلاغ بخشنامه تعدیل  اقساط مهریه از سوی رییس قوه قضاییه به دلیل افزایش شدید قیمت سکه و دستور مستقیم ایشان تقاضای تعدیل اقساط مهریه به صورت خارج از نوبت رسیدگی می شود.

رییس قوه قضاییه در مورخه 19/10/1401 با ابلاغ بخشنامه ای به مسئولان قضایی ذیربط دستور دادند ضمن توجه و تاکید به رعایت حقوق زوجه، در قبال کسانی که به سبب عدم توانایی پرداخت مهریه‌ای که با سکه تعیین شده، تحت تعقیب قرار می‌گیرند و یا محکوم شده‌اند، تجدیدنظری صورت دهند. درباره تجدیدنظر در شرایط محکومان پرونده‌های مهریه اقدامات لازم را انجام دهند.

محسنی اژه‌ای با تاکید مجدد بر لزوم رعایت حقوق زوجه افزود: با توجه به قیمت سکه، برخی از افراد حتی توانایی پرداخت مهریه تعدیل شده را هم ندارند و حتی از پرداخت یک سکه در ۲ ماه هم عاجزند؛ قطعاً به زندان رفتن یا در زندان ماندن یک فرد مُعسر از پرداخت مهریه، درست نیست و خلاف شرع و قانون است.

دادخواست تعدیل اقساط مهریه را چه موقع باید ارائه داد؟

هر یک از محکوم‌ٌله یا محکوم‌علیه پس از صدور رای تقسیط می‌توانند با تقدیم دادخواست، افزایش یا کاهش اقساط را از دادگاه بخواهند. سپس دادگاه با توجه به نرخ تورم براساس اعلام مراجع رسمی قانونی کشور یا تغییر در وضعیت معیشت و درآمد محکوم‌علیه نسبت به تعدیل میزان اقساط اقدام می‌ نماید.

اگر مهریه، وجه رایج باشد بنا به تبصره ماده 1082 قانون مدنی متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می گردد محاسبه و پرداخت خواهد شد، مگر اینکه خود زوجین در زمان اجرای عقد به نحو دیگری توافق کرده باشند.

مطلب مرتبط: تقاضای صدور اجراییه مهریه و مراحل آن 

درخواست تعدیل مهریه از طرف زوج

طرح دادخواست تعدیل اقساط مهریه از سوی زوج زمانی امکان پذیر است که رای مبنی بر تقسیط مهریه قطعی شده باشد. در این صورت چنانچه زوج با توجه به تورم به وجود آمده یا به هر دلایل دیگری نتواند اقساط را طبق میزان مقرر شده پرداخت نماید می تواند دادخواست تعدیل اقساط مهریه را ارائه نماید.

دادخواست تعدیل مهریه از طرف زوجه

زوجه، با اثبات ملائت یعنی توانایی مالی زوج، می‌تواند ادعای وی مبنی بر ناتوانی وی برای پرداخت مهریه رد نماید و هم چنین  می‌تواند از بابت افزایش درآمدزایی مرد، در دادخواست تعدیل اقساط مهریه درخواست افزایش مبلغ اقساط مهریه را از دادگاه نماید.

تعدیل اقساط مهریه در طلاق توافقی

با توجه به تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، هر یک از محکوم ‌ٌله یا محکوم‌علیه می‌توانند با تقدیم دادخواست، تعدیل اقساط را از دادگاه بخواهند. دادگاه با عنایت به نرخ تورم براساس اعلام مراجع رسمی قانونی کشور یا تغییر در وضعیت معیشت و درآمد محکوم‌علیه نسبت به تعدیل میزان اقساط اقدام می‌کند.

به همین خاطر در طلاق توافقی نیز با وجود توافق قبلی زوجین نسبت به اقساط مهریه، باز هم بر مبنای نرخ رسمی تورم، امکان این که هر یک از آنها درخواست تعدیل اقساط مهریه را از دادگاه نماید وجود دارد.

آیا دادخواست مجدد تعدیل اقساط مهریه امکان پذیر است؟

زوج پس از صدور رای اعسار از پرداخت مهریه، می‌تواند درخواست تعدیل ارائه دهد. از سوی دیگر زوجه نیز می‌تواند در صورت هرگونه تغییر در دارایی مرد پس از حکم به تقسیط، به منظور تغییر در نحوه پرداخت مهریه به دادگاه مراجعه نماید سپس دادگاه با در نظر گرفتن اوضاع و بررسی شرایط، حکم جدیدی در مورد تعدیل مهریه صادر می نماید.

در هر حال در خصوص تعداد دفعات ارائه دادخواست تعدیل، بستگی به وضعیت مالی مرد و تشخیص دادگاه دارد، به عبارتی صدور رای مبنی بر تعدیل و تغییر در اقساط به نظر قاضی و اوضاع مالی زوج وابسته است.

هرچند زوج می‌تواند با ارائه دلایل و مدارک، دادخواست تعدیل اقساط مهریه را ارائه نماید و در صورت اثبات، دادگاه با توجه به مدارک ارائه شده، حکم به افزایش اقساط مهریه را صادر می‌نماید، اما حکم صادره نیز قابل تجدید نظر خواهی می‌باشد و زوج نیز متقابلا می‌تواند با توجه به شرایط اقتصادی حال حاضر و بالارفتن هزینه های زندگی و افزایش چشمگیر نرخ سکه در جامعه امروزی و پایین بودن درآمد خود، با پیوست مدارک و منضمات به دادخوست تعدیل اقساط مهریه، درخواست رسیدگی به خواسته خود را در دادگاه مطرح نماید تا حکم شایسته در خصوص تعدیل در مورد پیش پرداخت و اقساط برای وی صادر شود.

تعدیل اقساط عقب افتاده مهریه

سوالی که شاید برای بسیاری نیز حادث شده باشد این است که اگر دادگاه حکم به تقسیط مهریه صادر نماید ولی محکوم علیه با وجود تقسیط دادگاه، نتواند اقساط تعیینی را پرداخت کند آیا می‌تواند برای اقساط عقب افتاده خود تقاضای تعدیل نماید؟

قانون گذار حکم صریحی در این خصوص مشخص ننموده است و به نظر می‌رسد باید امکان یا عدم امکان تعدیل اقساط را بسته به نظر دادگاه بدانیم. از آن جایی که قانون گذار امکان تقسیط و امکان تعدیل‌های بعدی را توسط دادگاه مجاز شمرده، در صورت احراز اعسار محکوم علیه و عدم توانایی وی در پرداخت اقساط عقب افتاده، منعی برای تعدیل اقساط عقب افتاده وجود ندارد. این حکم را در خصوص تعدیل پیش قسط مهریه نیز می‌تواند جاری دانست.

اعتراض به حکم تعدیل اقساط مهریه

حکمی که دادگاه در‌خصوص تعدیل اقساط مهریه صادر می‌کند، توسط هریک از زوجین یعنی زن یا شوهر قابل اعتراض می‌باشد. این اعتراض می‌تواند به صورت واخواهی یعنی اعتراض نسبت به رای غیابی تعدیل اقساط مهریه باشد که ظرف مدت 20 روز از تاریخ ابلاغ یا اطلاع شخص از رای غیابی می‌باشد، هم چنین ممکن است به صورت تجدیدنظرخواهی از رای بدوی یعنی ظرف مدت 20 روز از تاریخ ابلاغ رای دادگاه بدوی مبنی بر تعدیل اقساط مهریه باشد.

همچنین ممکن است این اعتراض به صورت فوق العاده یعنی اعاده دادرسی باشد و آن هم زمانی است که حکم تعدیل اقساط مهریه قطعی شده و هر یک از طرفین که قصد اعتراض به حکم را دارند با یافتن اسناد و مدارک جدید بخواهند حقانیت خود را برای نقض حکم تعدیل اقساط مهریه ثابت کنند. این اعتراض در همان دادگاه صادرکننده حکم قطعی رسیدگی خواهد شد.

دلایل رد تعدیل مهریه

قبول تعدیل اقساط مهریه از سوی دادگاه به عوامل متعددی بستگی دارد و دادگاه صرفا بر اساس یک معیار در این خصوص تصمیم گیری نمی کند. عواملی که می توان برای رد تقاضای تعدیل اقساط مهریه نامبرد عبارتند از:

• درآمد بالای زوج
• پایین بودن میزان اقساط مهریه
• عدم افزایش محسوس قیمت سکه یا ارزش مهریه
• پیدا شدن مدارکی دال بر مالکیت محکوم علیه نسبت به ملک یا هر مال دیگری

البته عوامل فوق تعدادی از مواردی هستند که دادگاه در مقام رسیدگی به تقاضای تعدیل به آن ها توجه می کند.

آیا دادخواست تعدیل مانع جلب است؟

بله. ولی با این شرط که در صورتیکه فرد محکوم به تشخیص دادگاه یا درخواست محکوم له، کفیل یا وثیقه معتبر معادل مالی که محکوم شده را ارائه نماید، تا روشن شدن وضعیت اعسار از حبس او خودداری می شود و در صورت حبس تا روشن شدن حکم تعدیل از حبس وی جلوگیری می‌شود.

مدارک لازم برای دادخواست تعدیل اقساط مهریه

• تصویر مصدق دادنامه
• تصویر مصدق استشهادیه
• درخواست استعلام
• شماره پرونده استنادی
• سایر مدارک و مستندات مبنی بر ملائت یا عدم بضاعت مالی

دادگاه صالح تعدیل اقساط مهریه

دادگاهی که به دعوای اصلی مطالبه مهریه و دادخواست اعسار رسیدگی می‌نماید به دعوای تعدیل اقساط مهریه نیز رسیدگی می نماید.

دعوای تعدیل اقساط مهریه مالی است یا غیر مالی؟

از آنجا که دعوای تعدیل اقساط مهریه یک دعوای غیر مالی می‌باشد، هزینه دادرسی جهت رسیدگی به موضوع را مطابق با دعاوی غیر مالی می‌بایست پرداخت نمود.

رای وحدت رویه در خصوص تعدیل اقساط مهریه

طبق ماده 1085 ق.م.، زن می‌تواند تا قبل از دریافت مهریه عندالمطالبه از تمکین خاص اول خودداری کند. گاه مرد به دلیل اعسار، قادر به پرداخت مهریه نیست که در صورت مراجعه به مراجع ذی‌صلاح و ادعای اعسار، دادگاه حکم به تقسیط مهریه می‌کند.

اختلاف در اینکه در صورت اثبات اعسار و تقسیط مهریه حق امتناع زوجه همچنان باقی ‌است یا نه، منجر به صدور رأی وحدت رویه به شماره 708-22/5/1387 شد که بر اساس آن، تا پرداخت آخرین قسط، زوجه حق امتناع دارد و مستحق نفقه نیز هست. متن رای در زیر بیان می شود:

رأی شماره ۷۰۸ـ ۲۲/۵/۱۳۸۷ وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور:
“به موجب ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی زن می‌تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر اینکه مهر او حال باشد. ضمناً در صورت احراز عسرت زوج، وی می‌توانـد که مهر را به نحو اقسـاط پرداخت کند. با توجـه به حکم قانونی ماده مذکور که مطلق مهر مورد نظر بوده و با عنایت به میزان مهر که با توافق طرفین تعیین گردیده، صدور حکم تقسیط که صرفاً ناشی از عسر و حرج زوج در پرداخت یک جای مهر بوده مسقط حق حبس زوجه نیست و حق او را مخدوش و حاکمیت اراده وی را متزلزل نمی‌سازد، مگر به رضای مشارالیها، زیرا اولاً حق حبس و حرج دو مقوله جداگانه است که یکی در دیگری مؤثر نیست.

ثانیاً: موضوع مهر در ماده مزبور دلالت صریح به دریافت کل مهرداشته و اخذ قسط یا اقساطی از آن دلیل بر دریافت مهر به معنای آنچه مورد نظر زوجه در هنگام عقد نکاح بوده، نیست. بنابه مراتب رأی شعبه19 دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان که موافق با این نظر است منطبق با قانون تشخیص می‌شود.”

سخن آخر

در این مقاله سعی گردید اهم موارد مرتبط با بحث تعدیل اقساط مهریه ارائه گردد. چنانچه پس از مطالعه متن بالا هنوز سوال شما در خصوص نحوه و شرایط تعدیل اقساط مهریه مرتفع نشده است در زمینه با دفتر حقوقی بین المللی دادپویان حامی تماس حاصل فرمایید تا از مشاوره و ارائه راهکارهای قانونی وکلای موسسه در این زمینه بهره مند گردید.