در حقوق ایران، اثبات زوجیت به معنای اثبات وجود رابطه نکاح میان زن و مرد است. اگر ازدواج بهصورت رسمی ثبت نشده باشد، یا عقدنامه در دسترس نباشد و یا اینکه یکی از طرفین وجود رابطه زوجیت را انکار کند، در این صورت یکی از زوجین میتوانند برای دفاع از حق قانونی خود دعوای اثبات زوجیت را مطرح نماید.
اثبات رابطه زوجیت در مواردی مانند مطالبه مهریه و نفقه، ارث، اثبات نسب و حقوق فرزندان حائز اهمیت است. در این شرایط، دادگاه با بررسی اسناد و مدارک، اقرار، شهادت شهود و سایر دلایل ارائه شده، درباره وجود یا عدم وجود رابطه زوجیت تصمیمگیری میکند.
در این مقاله، در مورد اثبات زوجیت و آثار قانونی ثبت نشدن ازدواج، شرایط و نحوه طرح دادخواست و همچنین مدارک و ادلهای که میتوانند در اثبات رابطه زوجیت مؤثر باشند را بررسی میکنیم و بهصورت جداگانه، اثبات زوجیت در عقد دائم و موقت را نیز توضیح خواهیم داد.
اثبات زوجیت در صورت ثبت نشدن ازدواج و آثار قانونی آن
اگر زوجین ازدواج خود را ثبت نکنند چه مجازاتی در انتظار آنها است؟
- قانون ازدواج سال 1316: طبق ماده 1 قانون ازدواج مصوب 1316 برای عدم ثبت ازدواج مجازات کیفری در نظر گرفته شده بود که در تاریخ 9/5/1363 شورای نگهبان این مجازات را غیر شرعی دانسته و آن را نقض نمود.
- قانون مجازات اسلامی مصوب 1375: ثبت ازدواج را الزامی دانسته و برای عدم ثبت آن مجازات در نظر گرفته بود. طبق ماده 645 قانون مذکور مقرر گردیده در صورتی که مردی بدون ثبت در دفاتر رسمی مبادرت به ازدواج دائم، طلاق و رجوع نماید به مجازات حبس تعزیری تا یک سال محکوم میگردد. این مقرره تا سال 1391 لازم الاجرا بود تا اینکه قانون حمایت از خانواده در سال 1391 به تصویب مجلس رسید.
- قانون حمایت از خانواده مصوب 1391: به موجب ماده 49 از این قانون، عدم ثبت ازدواج دائم، طلاق ، فسخ نکاح، رجوع، انفساخ نکاح، بطلان عقد نکاح، بطلان طلاق و یا نکاح موقت ( مورد اخیر تنها در موارد الزامی ) مجازات جزای نقدی از 8 تا 18 میلیون تومان و یا حبس از نود و یک روز تا شش ماه را در پی خواهد داشت ضمن اینکه مرد ملزم می گردد تا نسبت به ثبت هر یک از وقایع فوق اقدام نماید.
نحوه طرح دعوای اثبات زوجیت و تنظیم دادخواست
در مواردی که زن و مردی که با همدیگر زندگی میکنند سند و مدرکی نداشته باشند که طبق آن اجرای صیغه عقد نکاح را بین خودشان اثبات نمایند و در این مورد موضوعی مطرح شده باشد که نیازمند اثبات ازدواج شرعی و قانونی بین زن و مرد می باشد، در این حالت دادگاه با بررسی وضعیت زندگی مشترک آن زن و مرد و با توجه به قراین و شواهد موجود میتواند وقوع عقد نکاح قانونی و شرعی بین آن زن و مرد را احراز نموده و اثبات کند.
از مواردی که نیاز به اثبات زوجیت دارد می توان به، مسائل پیرامون ارث، اثبات نسب و حقوق فرزندان، مطالبه مهریه و نفقه و … که اثبات و یا عدم اثبات زندگی زناشویی و مشترک قانونی زن و مرد، دخالت مستقیم در چگونگی حکم صادر شده از دادگاه دارد اشاره کرد.
مدارک لازم برای اثبات زوجیت
مدارکی که جهت طرح دعوای اثبات زوجیت به عنوان ادله اثبات دعوا ارائه می شود به شرح زیر می باشد:
- سند ازدواج
- شهادت شهود
- تحقیقات محلی
- سوگند
- درخواست استعلام
- اقرار
در رابطه با نحوه اثبات زوجیت علاوه بر موارد فوق باید این نکته را مدنظر داشت که، زن یا شوهری که مدعی وجود زوجیت است باید دلایل خود را به دادگاه ارائه کند تا پس از بررسی آنها، درباره وجود یا عدم وجود رابطه زوجیت تصمیمگیری شود. بنابراین، پیش از طرح دعوا بهتر است تمام مدارک و شواهدی که میتوانند وقوع ازدواج را نشان دهند، جمعآوری کرده و پس از تایید صحّت آن، برای تقدیم به دادگاه بررسی شوند.
اثبات زوجیت در عقد دائم
در عقد دائم، اصل بر این است که نکاح بهصورت رسمی ثبت شود، با این حال، اگر ازدواج به هر دلیل ثبت نشده باشد یا سند ازدواج (عقدنامه) در دسترس نباشد، ممکن است یکی از زوجین برای برخورداری از حقوق قانونی خود نیاز به اثبات زوجیت داشته باشد. در این شرایط، فرد مدعی(زن یا شوهر) باید وقوع عقد نکاح را با استفاده از ادله و مدارک قابل استناد که در فوق نام برده شده است، برای دادگاه اثبات کند.
اثبات زوجیت در عقد موقت چه زمانی مطرح میشود؟
اثبات زوجیت در عقد موقت زمانی مطرح میشود که یکی از طرفین، ازدواج را قبول نداشته باشد یا برای اثبات آن سندی در اختیار نباشد. عقد موقت در قانون ایران به رسمیت شناخته شده است و طبق ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی، این نوع ازدواج باید برای مدت مشخصی صورت بگیرد. از همین رو، مدت عقد باید از ابتدا بهطور دقیق تعیین شده باشد.
نکته مهم دیگر این است که در عقد موقت، مدت عقد و مهریه از موضوعات اساسی عقد هستند و به همین دلیل، مدارکی که بتوانند وجود عقد موقت را اثبات کند، میتوانند در بررسی پرونده و اثبات زوجیت اهمیت داشته باشند.
اثبات زوجیت در صورت فوت زوج یا زوجه
در برخی موارد زن و مردی بدون ثبت ازدواج با یکدیگر زندگی میکنند و قبل از ثبت، مرد یا زن فوت می نماید. در این صورت زن یا مرد می تواند دادخواست اثبات زوجیت به طرفیت وراث طرح نماید و چنانچه دلایل و مدارک ارائه شده حاکی از رابطه زوجیت باشد رای مبنی بر اثبات زوجیت صادر می گردد و شخص می تواند از حق و حقوق قانونی خویش بهره مند گردد.
اثبات زوجیت چقدر طول میکشد؟
در پاسخ به این سوال باید گفت که رسیدگی به دعوای اثبات زوجیت زمان مشخص و ثابتی ندارد و نمیتوان برای همه پروندهها یک بازه زمانی یکسان تعیین کرد. از زمان طرح دعوای اثبات زوجیت تا صدور رای نهایی ممکن چند ماه به طول انجامد. عواملی مختلفی مانند کامل بودن مدارک، نوع ادله، دفاع، اعتراض یا تجدیدنظرخواهی طرف مقابل، شهادت شهود و حجم کاری شعبه دادگاه بستگی دارد.
اثبات زوجیت در صلاحیت کدام دادگاه است؟
دعوای اثبات زوجیت از طرف هر یک از طرفین عقد نکاح میتواند مطرح شود. دادگاه صالح جهت رسیدگی به این دعوا دادگاه خانواده میباشد.
سخن پایانی
دعاوی خانواده در زمره دعاوی تخصصی می باشد که طرح و اقامه آن مستلزم داشتن دانش حقوقی و آگاهی از قوانین و مقررات خاص آن می باشد. داشتن وکیل متخصص دعاوی خانواده می تواند در رسیدن به نتیجه مطلوب و دلخواه تاثیر به سزایی داشته باشد. دفتر حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بهره گیری از وکلای متخصص در امور خانواده آماده ارائه خدمات حقوقی خویش در این زمینه می باشد. جهت بهره مندی از این خدمات می توانید با موسسه تماس حاصل فرمایید.
ثبت ازدواج موقت باتوجه به تولد فرزند ازاین رابطه به معنای این است که زن، همسر دایم میشود؟ و مرد باید اسم زن را وارد شناسنامه کند؟ معنی ثبت ازدواج موقت به چه معناست و زن با ثبت ازدواج موقت ایا شامل حق و حقوقی میشود.
ازدواج موقت به هیچ وجه تبدیل به دائم نمیشه و فقط در سه حالت ثبت ان الزامی میشه.
من با یک تبعهی افغان ازدواج کردم که از او یک فرزند دارم ما ازدواج مون را بصورت رسمی در دفتر ثبت ازدواج ثبت نکردیم و الان فرزندمون شناسنامه نداره در واقع ما پول به عاقد دادیم و صیغهی ۹۹ ساله خوندیم حالا اون رفته منو طلاق داد ه سوالم اینه چه راه کارهایی وجود داره اگر برنگرده یعنی چه حق و حقوقی من و فرزندم داریم و سوال دوم اگر اون بخواد برگرده سر خونه و زندگی میتونه، چون طلاق داده؟
عقد موقت شما بدلیل اینکه منجربه تولد فرزند شده بایستی ثبت بشه و شما باید همان عقدنامه ۹۹ ساله را به دفتر ازدواج برده و با توافق همسرتان ثبت کنید در غیر این صورت از دادگاه خانواده میتونید بر علیه همسرتان دادخواست داده و هم برای فرزندتان با نام پدرش شناسنامه بگیرید و هم نفقه فرزندتان را بگیرید و گاها هم در عقد موقت ۹۹ ساله حکم بابت نفقه برای زن نیز گرفتیم، زیرا عرفا زن رادرعقد ۹۹ ساله مستحق نفقه هم میدانند.
همسرم به مدت چند سال حدودا ۴ سال منو صیغه کرد و ما از این رابطه بچه دار شدیم و رفتیم اسم بچه رو ثبت تو شناسنامه هر دوتامونم کردیم و واسه فرزندمون شناسنامه گرفتیم حالا دیگه میگه نمیخوام با هم باشیم آیا کاری از دست من میاد میتونم ازش شکایت کنم؟
در عقد موقت، با پایان مدت رابطه زوجیت نیز خاتمه میپذیرد. شما میتوانید برای نفقه فرزند خود اقدام کنید، اما اقدامی جهت پایبندی ایشان به زندگی نمیتوانید انجام دهید.