فسخ نکاح | شرایط قانونی فسخ ازدواج و حقوق زوجین

فسخ نکاح، یکی از راه های انحلال نکاح یا همان ازدواج می باشد. برخی از زوجین تصور می‌کنند که تنها راه جدایی طلاق است در حالیکه عقد نکاح می تواند از طریق فسخ نیز منحل شود.

اما چه موارد و شرایطی منجر می‌شود که زوجین اقدام به فسخ کنند؟ استناد به کدام یک از بیماری‌ها می‌توانند رای دادگاه را برای فسخ نکاح بگیرد؟ آیا در فسخ نکاح مهریه به زوجه تعلق می‌گیرد؟ و همچنین طریقه طرح دعوی و ارائه دادخواست فسخ نکاح به دادگاه را عنوان خواهیم کرد. در ادامه به مواردی اشاره خواهیم کرد که شما را در رابطه با اصل و صحت نکاح خود آگاه خواهد نمود.

فسخ نکاح چیست؟

فسخ نکاح یعنی پایان دادن یک طرفه ازدواج به دلیل وجود یکی از عیوبی که در قانون ذکر شده است و آن عیب مانع ادامه زندگی می باشد که می‌تواند از سمت مرد یا زن باشد. این حق یک طرفه بوده و فقط در رابطه با عقد نکاحی که با تدلیس و فریب یا وجود عیب در زوجین همراه بوده، صورت می پذیرد.

شرایط فسخ نکاح

از شرایط فسخ نکاح می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

1- جنون

طبق  ماده۱۱۲۲ قانون مدنی، جنون هر یک از زوجین، در صورتی که مستمر و یا ادواری باشد، مگر در صورتی که جنون زودگذر باشد به هریک از طرفین نکاح چه زن و چه شوهر حق فسخ می دهد. تفاوت حق فسخ بوسیله عیب جنون در زن و مرد در این است که جنون شوهر چه قبل از نکاح و چه بعد از نکاح موجب حق فسخ برای زن است در صورتی که جنون زن فقط در زمانی به مرد حق فسخ می دهد که عیب مزبور(جنون) در حال عقد وجود داشته باشد.

2- عیوب خاصه

برای روشن تر شدن مفهوم، این عیوب را به دو قسمت تقسیم می کنیم:

الف) موارد فسخ نکاح برای زن: به این معنی که اگر این عیوب در مردی باشد، ماده 1122 قانون مدنی برای زن حق فسخ نکاح در نظر گرفته است، مطابق این ماده، عیوب عبارتند از خصا یا اختگی، عنن به این معنی که مرد با هیچ زنی توانایی برقراری رابطه جنسی نداشته باشد و مقطوع بودن آلت تناسلی به نحوی که مرد قادر به انجام عمل زناشویی نباشد.

جالب است بدانیم، اگر مرد به بیماری مقاربتی مبتلا شود، زن حق خواهد داشت که از نزدیکی با او امتناع بورزد و هم چنان نفقه هم دریافت کند.

لازم به ذکر است که جنون و عنن در مرد، هرگاه پس از عقد هم حاصل شود، زن حق فسخ دارد.

ب) موارد فسخ نکاح برای مرد: به این معناست که اگر این عیوب در زنی باشد، مرد حق فسخ دارد. این عیوب که در ماده 1123 قانون مدنی ذکر شده، عبارتند از: قرن(به معنی استخوانی زائد در اندام تناسلی زن که مانع نزدیکی می گردد)، جذام، برص(منظور پیسی است)، افضا، زمین گیری و نابینایی از هر دو چشم.

در مورد عیوب زن که برای مرد حق فسخ ایجاد می کند، ذکر این نکته الزامی است که عیوب باید در حال عقد وجود داشته باشد و اگر قابل درمان باشد، حق فسخی وجود ندارد.

3- تخلف از شرط صفت

از ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی اینگونه استنباط می شود که هرگاه وجود صفت خاصی در یکی از زوجین شرط شده باشد و پس از عقد مشخص شود که آن فرد فاقد آن وصف است، طرف مقابل حق فسخ نکاح و در مواردی ابطال نکاح را خواهد داشت. حتی اگر صفت موردنظر به طور صریح در عقد ذکر نشده باشد، اما مشخص شود که مبنای عقد وجود شرایط و اوضاع خاصی بوده است که در حال حاضر وجود ندارد، می تواند حق فسخ و ابطال را برای طرفین بوجود آورد.

برای نمونه، اگر یکی از طرفین خود را دارای مدرک تحصیلی، شغل، وضعیت مالی، موقعیت اجتماعی، وضعیت تأهل یا هر ویژگی خاص دیگری معرفی کند و بعد از ازدواج خلاف آن ثابت شود، در صورتی که احراز شود که وجود آن شرط در تصمیم به ازدواج موثر بوده است، امکان فسخ نکاح به استناد تخلف از شرط صفت وجود خواهد داشت.

پیشنهاد مطالعه: موارد ابطال عقد نکاح

با توجه به موارد فسخ نکاح در قانون مدنی هرگاه هرکدام از عیوب فوق، در هر یک از طرفین، زن و یا شوهر رؤیت شود، می توانند ازدواج را فسخ کنند و همانگونه که قبلاً گفته شد مطابق ماده 1132 قانون مدنی نیاز به رعایت تشریفات طلاق هم ندارد.

نحوه طرح دعوی فسخ نکاح

در ابتدا به خاطر داشته باشید که فسخ نکاح با طلاق متفاوت است و حق فسخ نکاح در اثر تاخیر از بین می رود چرا که خیار فسخ فوری است.

نکته حائز اهمیت آن است که فسخ نکاح، نیاز به حکم دادگاه دارد و برای طرح دعوی فسخ نکاح نیاز به تقدیم مدارک هویتی و اثباتی به دادگاه است که در ادامه به آن می‌پردازیم.

مدارک مورد نیاز برای دادخواست فسخ نکاح

• رونوشت شناسنامه و کارت ملّی طرفین
• رونوشت سند ازدواج
• مدارک اثبات عیب و تدلیس (گواهی پزشکی قانونی،هرگونه مدرک اثبات فریب،شهادت شهود و…)

برای ثبت دادخواست فسخ نکاح ابتدا با در دست داشتن مدارک هویتی به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده  و دادخواست خود را ثبت نمایید.سپس دادخواست شما به دادگاه خانواده صالح ارسال خواهد شد. دادگاه پرونده را بررسی می کند و با توجه به مدارک و در صورت احراز دلایل ، دادگاه حکم به فسخ نکاح را صادر می کند که با مراجعه به دفترخانه می توانید اقدام به ثبت آن کنید.

آیا در فسخ نکاح مهریه به زن تعلق میگیرد؟

اگر قبل از شروع زندگي زناشويي فسخ نکاح اتفاق بیفتد، مهریه ای به زن تعلق نمی گیرد، در غير اين صورت، مهريه به زن تعلق مي‌گيرد، مگر اين كه علت آن، تدلیس باشد یعنی مانند فرض عدم انجام عمل زناشویی، مهریه ای به زن تعلق نمی‌گیرد.

پیشنهاد مطالعه: مطالبه مهریه به نرخ روز

ثبت فسخ نکاح

پیش تر گفتيم که برای فسخ نکاح برخلاف طلاق، نیازمند رعايت تشريفات خاصی نيستیم و صرف گفتن الفاظ يا انجام عملی که دال بر این عمل باشد، رخ می دهد. دقت داشته باشیم که ثبت فسخ نکاح پس از صدور حکم مربوطه از سوي دادگاه صالح الزامی است چرا که عدم ثبت آن به صورت رسمی، منجر به جزاي نقدی درجه پنج و حبس تعزيری درجه هفت برای متخلف مي‌شود.

فسخ نکاح چه تفاوتی با طلاق دارد؟

1. ماده 1132 قانون مدنی: طلاق منوط به تشریفات خاصی است، مثل اجرای صیغه مخصوص و حضور دو شاهد عادل (مرد). ولی فسخ نکاح تنها به اراده صاحب حق انجام می‌پذیرد  و تنها کافیست به اطلاع طرف مقابل برسد.
2. طلاق در صورتی درست است که شرایط خاصی در زن موجود باشد ولی رعایت این ترتیب در فسخ نکاح شرط نیست (ماده۱۱۳۲ قانون مدنی)، به عنوان مثال فسخ نکاح در دوران عادت زنانگی ممکن است در حالی که مطابق ماده 1140 قانون مدنی طلاق زن در این دوران درست نیست.
3. پیش از وقوع طلاق باید از دادگاه حکم یا اذن گرفته شود، ولی فسخ نکاح نیاز به این اقدام ندارد و رسیدگی دادگاه محدود به احراز وجود حق فسخ است و تکلیفی در باب اصلاح زوجین و ارجاع به داوری ندارد.
4. بر اساس مواد 1152 و 1153 قانون مدنی طلاق مخصوص نکاح دائم است ولی موارد فسخ نکاح در دائم و منقطع یکسان است.
5. طلاق از جانب شوهر صورت می گیرد، در حالی که فسخ نکاح ممکن است از جانب زن هم واقع شود.
6. در طلاق رجعی شوهر می‌تواند در زمان عده به همسر خود رجوع کند، اما در فسخ نکاح امکان رجوع وجود ندارد و تشکیل دوباره خانواده جز با نکاح جدید امکان پذیر نیست.
7. ماده 1092 قانون مدنی (نصف مهریه قبل از نزدیکی): در صورتی که مرد پیش از نزدیکی زن خود را طلاق دهد، زن مستحق نصف مهریه است ولی در فسخ نکاح زن حق مهریه ندارد، مگر در صورتی که موجب فسخ عنن باشد که زن مستحق نصف مهریه است.
8. اگر بین زوجین سه بار طلاق اتفاق بیفتد آنها دیگر نمی‌توانند با یکدیگر ازدواج کنند مگر با آمدن محلل. اما فسخ هرچند بار که بین زن و مرد اتفاق افتد ایجاد حرمت نمی‌کند.

مطابق ماده 1120 قانون مدنی، عقد نکاح به فسخ، طلاق و یا بذل مدت در عقد موقت منحل می شود؛ که البته موارد دیگری نیز مانند انقضای مدت در عقد موقت، فوت زن و یا شوهر و یا تغییر جنسیت هر یک از زوجین، لعان و ارتداد نیز شامل فسخ خواهند بود.

به خاطر داشته باشیم که که اگر هر یک از عیوب گفته شده در ذیل، در صورتی برای هر یک از زن یا شوهر ایجاد حق فسخ میکند که قبل از عقد، زن و یا شوهر از آن عیوب اطلاعی نداشته باشند.

شما می توانید با مراجعه به مقاله انواع طلاق به مطالعه دقیق قوانین خاصه نهاد طلاق بپردازید.

کلام پایانی

فسخ نکاح یکی از حساس‌ترین نهاد‌های حقوق خانواده در ایران است. به خاطر داشته باشید که در این حق، برخلاف طلاق که با اراده زوج صورت می‌پذیرد، فسخ راهی قانونی است برای زن و مرد تا در صورت وجود عیوب قانونی بتوانند پیوندی که با تدلیس و فریب شکل گرفته است را منحل کنند. همچنین آثار آن بر مهریه و عده متفاوت است و بهتر است که در این نوع از دعاوی از مشاوره و تجربیات وکلای باتجربه استفاده کرده تا از تضییع حقوق خود جلوگیری نمایید.