خیانت در امانت

 خیانت در امانت ، جدای ازمذموم بودن این عمل از نظر اخلاقی و وجدانی ، به دلیل اهمیت موضوع ، مورد جرم انگاری قانون گذار نیز قرار گرفته است  و برای  آن  مجازات لحاظ شده است.

سوالات متداول در باب خیانت در امانت

در پی تماس های مکرر با موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی،در باب موضوع خیانت در امانت،کادر متخصص دعاوی کیفری این مجموعه بر آن شدند تا مقاله ای را تدارک ببینند تا با زبانی ساده، اهم مطالب خیانت در امانت را برایتان شرح دهند .از اهم سوالاتی که در این باب مطرح میشود،سوالات ذیل میباشند که توضیح هر کدام رامیتوانید در این مقاله بیابید. با ما همراه باشید….

  1. چه عناصری جهت تشکیل  جرم خیانت در امانت لازم است؟
  2. چه اموالی موضوع جرم خیانت در امانت قرار میگیرند؟
  3. چه شرایطی سبب میشود که جرم خیانت در امانت شکل بگیرد؟
  4. چنانچه امانت گذار مال دیگری را به امانت بگذارد و امین تخطی نماید،عنوان خیانت در امانت صادق است؟
  5. چه مجازاتی در انتظار فرد خائن در امانت است؟
  6. آیا تخفیف های قانونی شامل مرتکبان خیانت در امانت هم میشود؟

عناصرتشکیل دهنده جرم خیانت در امانت

جهت وقوع هر جرمی، بایستی عناصر تشکیل دهنده جرم جمع باشند تا بتوان فرد خاطی را محاکمه نمود. عناصر تشکیل دهنده همه جرایم 3عنصرمیباشد که عبارتند از:

  • عنصر قانونی .
  • عنصر مادی.
  • عنصر معنوی.

جرم خیانت در امانت هر3عنصر مذکور را دارا میباشد که در ادامه به بررسی هر کدام به تفصیل میپردازیم.

عنصر قانونی جرم خیانت در امانت

خیانت در امانت در ماده 674 قانون تعزیرات مصوب 1375 جرم انگاری شده است. در این ماده قانون گذار به صراحت اعلام داشته است که چنانچه افرادی مرتکب جرم مذبور  شوند، قانون برای آنها مجازات لحاظ کرده است. ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات چنین مقرر داشته است:

“هرگاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته های از قبیل سفته ،چک و قبض و نظایر آنها به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت و یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیا مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از ۶ ماه تا ۳ سال محکوم خواهد شد.”

عنصر مادی جرم خیانت در امانت

در کنار عنصر قانونی ،عنصر مادی نیز وجود دارد.عنصر مادی به معنای اعمالی است که انجام آنها سبب میشود تا عنوان خائن در امانت بر فرد خاطی صدق کند.

عنصر مادی این جرم ۴ مورد است :

  • استعمال، به معنای مورد استفاده قرار دادن که به صورت فعل صورت می گیرد.
  • تصاحب، به معنای صاحب مالی شدن ،میباشد.که می تواند به صورت فعل و ترک فعل انجام شود.
بیشتر بخوانید :  خیانت مستخدمین دولت در اموال و اسناد دولتی ( خیانت در امانت )

مثال:  چنانچه فردی مالی را که نزد او به امانت گذاشته شده است را بفروشد. یا نزد دیگری گرو بگذارد. و یا اینکه به آن مصرفی که امانت گذار مقرر داشته است ،نرساند ،فرد خائن در امانت است.

  • تلف کردن، به معنای از بین بردن و نابود کردن است .می تواند به صورت مباشرت یا تسبیب هم انجام شود. و به صورت فعل یا ترک فعل هم قابل وقوع است.
  • مفقود کردن، و یا به عبارتی گم کردن مال مورد امانت.

هرکدام ازاین اعمالی که نام برده شد بایستی در کنار عنصر دیگری،به نام عنصر معنوی قرار بگیرند تا جرم مذبور شکل بگیرد.

عنصر معنوی جرم خیانت در امانت

عنصر معنوی به معنای قصد و اراده ارتکاب عمل مجرمانه میباشد. به عبارت دیگر چنانچه فرد خاطی در انجام عمل مجرمانه دارای سوء نیت باشد،مجرم شناخته میشود. جرم خیانت در امانت یک جرم عمدی است. فلذا سوء نیت شرط تحقق آن است.

چنانچه فرد خاطی عناصر مادی جرم خیانت در امانت را آگاهانه و با قصد واراده انجام دهد عنوان خائن در امانت بر او صادق است و بر طبق ماده 674 قانون تعزیرات مصوب 1375 به مجازات محکوم میگردد.

چه اموالی موضوع جرم خیانت در امانت قرار میگیرند؟

موضوع جرم خیانت در امانت اموال اعم از منقول «قابل انتقال» و غیر منقول « غیر قابل انتقال» میباشد. همچنین وسیله تحصیل مال هم ، مثل سفته ،چک وقبض و… هم میتواند موضوع جرم مذبور باشد.فلذا اگرنسبت به هرکدام ازاین موضوعات خیانتی صورت بگیرد «تلف ،مفقود، تصاحب، استعمال» درصورت سوء نیت داشتن فرد خاطی، جرم خیانت در امانت محقق میشود.

چه شرایطی سبب میشود که جرم خیانت در امانت شکل بگیرد؟

برای اینکه خیانت در امانت با عناصری که عنوان شد محقق شود نیاز به وجود دو شرط  میباشد.این شروط عبارتند از:

  • سپردن: در ابتدا باید فردی مال خود را «اعم از عین مال یا وسیله تحصیل مال» به فرد دیگری که امین نامیده میشود بسپارد. سپردن در اینجا به معنای اعتماد کردن به امین است که مال به او داده می شود .این سپردن میتواند باعناوینی چون اجاره ، امانت ، رهن جهت وکالت و یا هر امر دیگری باشد. فرد امانت گذارممکن است برای فرد امین اجرت هم تعیین کند. یا اینکه اصلا انجام این امر بدون اجرت و بدلیل دوستی باشد. لازم است حتما سپردن با میل و رغبت باشد.

چنانچه فردی ،مال دیگری را بدون رضایت او ازدسترس  وی خارج کند وهرکدام ازاعمال «تلف، مفقود، تصاحب، استعمال » را هم نسبت به آن ها انجام دهد ، جرم خیانت در امانت نیست .و باید با عنوان مجرمانه دیگری فرد مواخذه شود.

  • عدم برگرداندن مال سپرده شده در صورت مطالبه امانت گذار:پس از سپردن فرد امانت گذار به امین، هرزمان که فرد امانتگذارمال خود را تقاضا کند،امین باید مال را به او مسترد نماید.در غیر اینصورت، با احراز سوء نیت فرد ،جرم خیانت درامانت شکل میگیرد. به عبارت دیگر چنانچه ،امین عنوان کند که مال تلف یا مفقود شده است و یا اینکه مال را برای خود تصاحب کرده و یا آن را استعمال کرده باشد، وسوء نیت او در این امر محرز گردد، جرم مزبوراتفاق می افتد.

گاهی نیز مالی به امین سپرده میشود که از آن نگهداری کند. البته به شرط آنکه در ازای نگهداری اجرتی را ازمالک دریافت کند.اما مالک از پرداخت اجرت خودداری میکند. امین هم متقابلا از رد مال امتناع میکند. در این مورد اگرچه امین از رد مال امتناع میکند اما جرم خیانت در امانتی شکل نگرفته است وعمل حقوقی میباشد وجرم نیست.

چنانچه امانت گذار مال دیگری را به امانت بگذارد و امین تخطی نماید،عنوان خیانت در امانت صادق است؟

امانت گذار یا سپارنده مال باید مالک یا متصرف قانونی مال باشد. به عبارت دیگر اگر غاصب یا سارقی مال دیگری را به امانت بگذارد. سپس آن را مطالبه کند وبا امتناع روبه روشود جرم خیانت در امانت شکل نمیگیرد. چراکه غاصب یا سارق هیچ کدام مالک یا متصرف قانونی نبوده اند.

بیشتر بخوانید :  جرم شهادت دروغ و افشای اسرار

ذکر این نکته نیزلازم است که سپردن مال نباید حتما به صورت مستقیم باشد و به صورت غیرمستقیم هم امکان پذیر است.

مثال: فردی به قصد مسافرت منزل را ترک میکند و کلید منزل خود را به یکی از آشنایان میسپارد.اگرچه فرد مزبور تک تک وسایل خانه رابه امین نسپرده است اما به صورت غیرمستقیم با سپردن کلید به او، این کاررا انجام داده است.و امین موظف است در نبود او،رسم امانت را به جا بیاورد .و از هرگونه عملی که عنوان جرم مذبور را داشته باشد، اجتناب کند.

چه مجازاتی در انتظار فرد خائن در امانت است؟

فرد خائن در امانت به جز مجازات اصلی به مجازات تکمیلی و تبعی هم محکوم میگردد.

مجازات  اصلی ،طبق ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات حبس از ۶ ماه تا ۳ سال است . با توجه به تبصره ۲ ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی درردیف حبس درجه ۵ قرار می گیرد .

مجازات تکمیلی هم با توجه به درجه مجازات اصلی که حبس درجه ۵ است ،شامل این جرم می شود. مجازات تکمیلی برای مرتکبان جرائم درجه ۱ تا ۶ است که شامل جرم خیانت در امانت که درجه 5 است هم میشود.دادگاه میتواند در صورتی که مجازات اصلی را کافی نداند برای مجازات تکمیلی هم اقدام کند.

مجازات تبعی هم درکنار مجازات اصلی و مجازات تکمیلی ،درقانون پیش بینی شده است .مجازات تبعی شامل محرومیت از برخی از حقوق اجتماعی پس از ارتکاب جرم میباشد و مختص جرائم عمدی است  و جرم مذکور نیز یک جرم عمدی است و خائن در امانت به تبع جرمی که انجام داده ، 2سال هم ازحقوق اجتماعی محروم میگردد.نمونه هایی ازمحرومیت از حقوق اجتماعی عبارتند از: داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری ، عضویت در شورای نگهبان،عضویت در هیات های منصفه ، اشتغال به سر دفتری و …

البته بعد از مدت فوق محرومیت ها بی اثر میشوند مگردر موارد خاص که محرومیت به طور دائم پابرجا هستند.

آیا تخفیف های قانونی شامل مرتکبان خیانت در امانت هم میشود؟

تخفیف در مجازات بدین معناست که مجازات جرمی تقلیل پیدا کند. تخفیف یکی ازسیاست های فردی کردن مجازات است تا بتوان افراد را با توجه به ویژگی های فردی آنها مورد محاکمه قرار داد. قانون گذار در قانون مصادیق تخفیف را عنوان کرده است.

بیشتر بخوانید :  جرم رشوه

برای مثال چنانچه فردی همکاری موثر با ماموران در کشف جرم داشته باشد میتواند از تخفیف در مجازات ، برای ارتکاب جرمی که درآن با ماموران همکاری کرده است بهره مند شود.

درهرحال ممکن است افراد خواسته یا ناخواسته وارد عرصه ای شوند که جرمی را انجام دهند. اگر چنین باشد که هیچ انعطافی ازطرف قانون برای محاکمه آنها نباشد، مسلما قانون،عنوان اصلاح کننده بودنش را ازدست میدهد. ازاین رو قانون گذار راهکارهایی را برای مجرمان لحاظ کرده تا برای اصلاح خود و جبران عمل ناشایست خود بکوشند. ،یکی از این موارد تخفیف مجازات میباشد.

تخفیف مجازات در جرائم تعزیری مجاز است و نوع تخفیف با توجه به مجازات متفاوت است.

مجازات جرم خیانت در امانت حبس است .درقانون برای تخفیف مجازات حبس چنین عنوان شده است که تقلیل حبس به یک تا ۳ درجه کمترازمجازات اصلی ،مجازاست.جرم خیانت در امانت حبس تعزیری درجه ۵ است . فلذا قاضی در صورت احراز جهات تخفیف میتواند مجازات این جرم را از ۱تا ۳درجه تخفیف دهد.

با جرم خیانت در امانت و نحوه شکل گیری آن آشنا شدید .امالازم به ذکراست که اگردقت کافی دراین مورد وجود نداشته باشد ممکن است مصادیقی رابه اشتباه جزء مصادیق این جرم محسوب نمود. گاهی افراد ،راه پرپیچ وخم شکایت را هم طی مینمایند ودرآخر متوجه میشوند ،که اصلا چنین جرمی رخ نداده است .البته ناگفته نماند که عکس این ماجرا نیزصادق است .یعنی  چه بسا این جرم رخ داده باشد و راه شکایت نیز بازباشد،اما  متاسفانه افراد به دلیل عدم اطلاعات دراین زمینه ازشکایت و اعاده حق خود صرف نظرنمایند.

اگر چه سعی بر این بود با زبانی ساده ،شما عزیزان را با جرم خیانت در امانت آشنا نماییم.اما موضوع به همین سادگی که به نظر می رسد نیست .و جرم مذکور ،مصادیق بی شماری را شامل می شود. ممکن است هم اکنون هم درذهنتان مصادیقی باشد اما درباره اینکه آیا ازمصادیق خیانت در امانت است یا نیست مرددباشید.

ازجمله سوالات شایع چنین مواردی است:

اگر مدیر تصفیه در حین تصفیه اموالی را حیف و میل کند ،آیا عمل او خیانت در امانت است ؟

اگر مستاجری نسبت به عین مستاجره مرتکب تعدی و تفریط شود، آیا خائن در امانت است؟

مسلما سوالات اینچنینی در ذهنتان وجود دارند که  به دنبال پاسخ آنها هستید. در مقاله مزبور به دلیل جلوگیری از اطاله کلام ،از ذکر آنها خودداری شده است.اما درصورتی که چنین مواردی درذهنتان است و برای اقدام مردد هستید،توصیه میشود حتما قبل از هراقدامی مشورت  با وکلای متخصص در این زمینه را فراموش نکنید.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی  دارای کادری متخصص و متبحر در دعاوی کیفری میباشد. وکلای مجرب این موسسه در زمینه دعاوی مزبوردر پاسخ گویی به شما عزیزان اعلام آمادگی مینمایند. با ما در تماس باشید….

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 5)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست