محجور شخصی است که به دلیل سن، اختلالات فکری یا ضعف شدید در قوه ادراک، اهلیت لازم برای اداره امور حقوقی و معاملات را ندارند. به منظور حفظ منافع این اشخاص، دادگاه میتواند حکم حجر صادر کند و اداره امور مالی و حقوقی آنها را به قیم یا ولي واگذار نماید. حال اگر محجور معامله ای نماید، چه وضعیتی دارد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت، داشتن اهلیت یکی از شروط اساسی برای صحت قراردادها و اعتبار معاملات محسوب میشود. اما زمانی که یکی از طرفین معامله در زمان انعقاد عقد، محجور باشد، وضعیت حقوقی آن معامله پیچیده میشود و صرفاً به سادگی نمیتوان حکم به بطلان معامله داد.
در این مقاله انواع حجر، نحوه صدور حکم حجر در دادگاه و پزشکی قانونی و ابطال معاملات محجور قبل و بعد از صدور حکم بررسی و به این پرسش ها که آیا معامله با سفیه، صغیر (چه ممیز و چه غیرممیز) یا مجنون همگی یک حکم دارند؟ وضعیت معاملات ورشکسته چگونه است؟ پاسخ خواهیم داد. با توجه به پیچیدگی های حقوقی ناشی از این معاملات، اخذ مشاوره حقوقی تخصصی با وکیل میتواند بهترین راهکار برای تضمین منافع شما باشد.
ابطال معاملات محجور قبل از صدور حکم، دشوارترین بخش پرونده های امور حسبی است. برای اینکه بدانید مدارک پزشکی و شواهد شما تا چه حد در دادگاه قابل استناد است، همین حالا با وکلای ما تماس بگیرید.
مشاوره تخصصی جهت ابطال معاملات محجور (آنلاین، تلفنی، حضوری)
محجور به چه معناست؟
حجر به معنای ممنوع بودن شخص از تصرف در اموال و حقوق مالی خود از طرف قانون می باشد. محجور نیز به شخصی گفته میشود که فاقد اهلیت استیفا (اهلیت انجام اعمال حقوقی و تصرف در اموال خود) باشد. به عبارت دیگر، این شخص به دلیل ناتوانی قانونی (ناشی از سن، وضعیت روانی یا وضعیت مالی خاص) نمیتواند به تنهایی و مستقلاً در امور مالی و حقوقی خود تصمیمگیری و تصرف کند.
انواع حجر در حقوق مدنی
طبق ماده ۱۲۰۷ قانون مدنی، اشخاص ذیل محجور و از تصرف در اموال خود ممنوع هستند:
- صغار: به کسی گفته می شود که از نظر سن به رشد و نمو جسمی و روحی نرسیده باشد. صغیر خد به دو نوع ممیز و غیرممیز تقسیم می شود. صغیر غیر ممیز به افرادی گفته می شود که سن آنها یک تا ۷ سال باشد. صغیر ممیز نیز به افرادی گفته می شود که بین ۸ تا ۱۵ سال داشته باشند.
- اشخاص غیررشید: غیر رشید کسی است که تصرف او در اموال و حقوق مالی خود عقلایی نباشد.
نکته: افراد کهنسال درست است که سن رشد را رد کرده و زمانی رشید بوده اند اما در صورتی که هوشیاری و توانایی لازم برای اداره امور مالی خود را از دست بدهند می توانند در زمره اشخاص غیررشید قرار گرفته و نسبت به آنها حکم حجر صادر شود.
- مجانین: به اشخاصی گفته می شود که دارای اختلال مغز و اعصاب بوده تا جایی که از خود قصد و اراده ای نداشته باشند. مجانین به دو دسته مجنون دائمی و مجنون ادواری تقسیم می شوند.
حکم حجر چیست؟
حکم حجر، حکمی است که توسط دادگاه صادر می شود و در آن محجوریت شخص محزر شده و سبب ممانعت محجور از اداره امور خود به صورت مستقل می شود.
چه کسانی می توانند تقاضای صدور حکم حجر نمایند؟
دادگاه برای رسیدگی و صدور حکم حجر نیاز به درخواست افراد ذینفع یا مدعی العموم دارد و بدون درخواست نمی تواند خود مستقیما به این دعوا رسیدگی کند. اشخاصی که می توانند تقاضای صدور حکم حجر نمایند عبارتند از:
- پدر و مادر محجور
- اقربا در صورتی که ابوین نباشند یا اطلاع نداشته باشند.
- شهرداری و اداره ثبت احوال، بخشداری و دهبانی
- زن یا شوهر محجور
- هر یک از دادگاه ها که در جریان دعوا مطلع به وجود محجوری شود که ولی یا وصی یا قیم نداشته باشد.
- قیم منصوبی که قیمومتش بر محجوری است که به سن رشد رسیده، اما سفه و جنونش باقی است.
- ورثه کبیر قیم بعد از فوت قیم
- سازمان بهزیستی کشور
نحوه اثبات حجر
برای اینکه محجوریت شخصی به اثبات برسد و مرجع قضایی بتواند نسبت به صدور حکم حجر اقدام نماید می بایست دلایلی ارائه شود که محجور بودن آن شخص را اثبات نماید.
از جمله دلایل اثبات حجر می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
- شهادت شهود
- تحقیقات محلی
- مصاحبه از شخص
- معرفی به پزشکی قانونی
اثبات حجر دارای پیچییدگی هایی است که نیازمند داشتن تجربه و دانش حقوقی در این زمینه می باشد بنابراین داشتن وکیل متخصص و با تجربه در این حوزه می تواند بسیار موثر باشد.
جهت مشاوره تخصصی با بهترین وکیل امور حسبی در تهران کلیک کنید.
رسیدگی به دعوای حجر در صلاحیت کدام دادگاه است؟
طبق ماده ۴۸ قانون امور حسبی و ماده ۴ قانون حمایت خانواده، رسیدگی به دعوای حجر در صلاحیت دادگاه خانواده محل اقامت محجور می باشد.
برای جلوگیری از رد دعوا و اطمینان از صحت مدارک پزشکی پیش از ارائه به دادگاه، از مشاوره وکلای مجرب امور حسبی بهرهمند شوید. جهت ثبت درخواست مشاوره حقوقی با وکیل متخصص، فرم زیر را تکمیل نمایید. وکلای متخصص دادپویان حامی بعد از دریافت اطلاعات در اسرع وقت با شما تماس خواهند گرفت.
چگونه حکم حجر بگیریم؟
برای گرفتن حکم حجر باید مراحل ذیل را طی نمود:
- ارائه درخواست و اعلام محجور بودن فرد به صورت کتبی به دادستان محل
- تشکیل پرونده در اداره امور سرپرستی
- انجام تحقیقات توسط اداره امور سرپرستی از جمله، استماع شهادت شهود، دستور به کلانتری برای تحقیقات محلی، مصاحبه با محجور و معرفی فرد به پزشکی قانونی
- در صورت احراز محجوریت توسط اداره سرپرستی، پرونده برای صدور حکم حر به دادگاه خانواده ارسال می شود.
- دادگاه در وقت خارج از نوبت به موضوع رسیدگی و حکم حجر را صادر می نماید.
- در رای دادگاه باید نوع حجر و تاریخ شروع محجوریت مشخص شود.
- می توان از حکم صادره در مهلت مقرر تجدیدنظرخواهی نمود.
آثار صدور حکم حجر
در صورت صدور حکم حجر آثار ذیل به وقوع می پیوندد:
- ممنوعیت و عدم استقلال در اداره امور اموال برای محجور
- تعیین قیم برای محجور
- معاملات نسبت به اموال محجور تحت نظارت دادستان صورت خواهد گرفت.
- طرح دعوا باید علیه قیم صورت گیرد.
نکته: نصب قیم برای مجنون یا غیر رشید در صورتی انجام می شود که جنون و یا سفه متصل به رشد نباشد و یا اینکه با وجود اتصال به صغر، برای مجنون یا سفیه ولی خاص و یا وصی وجود نداشته باشد.
پیشنهاد مطالعه: ابطال معاملات قیم
رای وحدت رویه در خصوص درخواست صدور حکم حجر
طبق رای وحدت رویه شماره ۷۲ مورخ ۱۳۵۳/۹/۴، افراد ذینفع می توانند مستقیما از دادگاه خانواده درخواست صدور حکم حجر نمایند و ضرورتی ندارد که این درخواست حتما از جانب دادستان (اداره امور سرپرستی) برای دادگاه خانواده ارسال شود.
معامله با محجورین چه شرایطی دارد؟
در صورتی که یکی از طرفین معامله محجور باشد، معامله باید توسط ولی قهری یا قیم انجام شود، چرا که خود آنها توانایی قانونی برای تصرف حقوقی در اموال و اعمال خود را ندارند. بنابراین چنانچه در زمان معامله از محجور بودن طرف خود اطلاع دارید حتما مدارک طرف معامله را رویت نمائید تا مطمئن شوید وی صلاحیت انجام معامله را دارد در غیر اینصورت با طرح دعاویی نظیر ابطال معامله فضولی مواجه خواهید شد.
معامله با محجورین چه حکمی دارد؟
معاملات معامله با محجورین حسب مورد می تواند باطل یا غیر نافذ باشد که به شرح ذیل در خصوص هر یک توضیح خواهیم داد:
-
معاملات صغیر
در صورتی که معامله ای انجام شود و طرف معامله صغیر غیرممیز باشد، معامله قطعا باطل است اما اگر معامله با صغیر ممیز باشد، غیر نافذ است و نفوذ یا ابطال آن بستگی به تائید یا رد ولی قهری یا قیم دارد.
– نکته مهم: تملک بلاعوض صغیر غیرممیز صحیح است. برای مثال اگر هبه یا صلح رایگان به وی شود، صحیح بوده و اشکالی ندارد.
– نکته مهم: تملیکات بلاعوض صغیر ممیز باطل است برای مثال مالی را به دیگری هبه نماید.
-
معاملات غیر رشید
معاملات غیر رشید غیر نافذ است و ولی قهری یا قیم باید رد یا تنفیذ نماید. اما تملیکات بلاعوض غیر رشید باطل است برای مثال اگر مالی را به دیگری هبه نماید. در دو مورد ذیل معاملات وی صحیح می باشد:
- عقود غیر مالی مانند نکاح
- تملکات بلاعوض برای مثال هبه یا صلح غیر معوض که به نام غیررشید می شود.
-
معاملات مجنون
اگر شخصی که معامله می کند مجنون باشد و جنون وی از نوع دائمی باشد، کلیه معاملات وی باطل است. اما اگر از نوع جنون ادواری باشد، معاملاتی که در زمان بهبود انجام میدهد صحیح بوده و معاملات در دوران جنون باطل است. البته در جنون ادواری اصل بر ابطال معامله است مگر اینکه ثابت شود فرد در آن دوران سالم بوده است.
آیا ورشکسته محجور محسوب می شود؟
ورشکسته محجور محسوب می شود اما از نوع قانونی، یعنی با توجه به قانون از تصرف در اموال خود ممنوع می باشد و آن هم بنا به رعایت مصلحت طلبکاران است. لذا ورشکسته مشمول اشخاص محجور که در قانون مدنی نام برده شده نمی باشد.
یکی از آثار حکم ورشکستگی بر تاجر ورشکسته، ممنوعیت او از مداخله در اموال خود می باشد. فلذا ورشکسته پس از صدور حکم ورشکستگی ممنوع المعامله محسوب می شود.
- اگر معامله ورشکسته قبل از توقف باشد صحیح است مگر اینکه معامله به قصد فرار از دین بوده باشد.
- معاملات بعد از تاریخ توقف تا زمان صدور حکم، علی الاصول صحیح است مگر در موارد صلح محاباتی، هبه یا پرداخت دین یا در رهن قرار دادن مال که باطل است.
- معاملات بعد از صدور حکم ورشکستگی به طور کل باطل است.
نحوه طرح دعوای ابطال معامله به دلیل حجر
برای اینکه بتوان دعوای ابطال معامله به علت حجر را مطرح کرد باید شرایط ذیل وجود داشته باشد:
- انعقاد عقد توسط محجور صورت گرفته باشد.
- محجور بودن وی توسط دادگاه خانواده محرز شده باشد.
- معامله توسط ولی قهری یا قیم تنفیذه نگردیده باشد.
چه کسانی می توانند دعوای ابطال معامله به دلیل حجر را مطرح نمایند؟
طرف معامله با محجور، ولی، قیم یا دادستان می توانند نسبت به اقامه دعوای ابطال معامله به دلیل حجر اقدام نمایند و در خصوص معاملات باطل شخص ورشکسته، هر یک از طلبکاران و مدیر تصفیه اختیار طرح چنین دعوایی را دارد.
مرجع صالح به رسیدگی به دعوای ابطال معامله به دلیل حجر
چنانچه موضوع معامله، ملک بوده، دادگاه محل وقوع ملک صالح به رسیدگی است؛ در غیر این صورت دادگاه محل اقامت خوانده صلاحیت رسیدگی به موضوع را دارد. تایید بطلان معاملات تاجر ورشکسته در صلاحیت دادگاهی قرار دارد که حکم ورشکستگی را صادر نموده است.
نحوه اجرای رای ابطال معامله به دلیل حجر
حکم تایید بطلان معاملات محجورین و تاجر ورشکسته جنبه اعلامی داشته و نیازمند صدور اجرائیه نیست.
آیا پس از فوت محجور می توان درخواست صدور حکم حجر نمود؟
ممکن است شخصی که محجور بوده است در زمان حیاتش معاملاتی را انجام داده باشد و به این واسطه ضرری به اموالش وارد شده باشد در این صورت سوال این است که آیا وراث چنین شخصی می توانند با استناد به محجوریت متوفی در زمان انجام معاملات با دریافت حکم حجر پس از فوت وی نسبت به بطلان آنها اقدام نمایند؟
پاسخ این است که صدور حکم حجر فقط مختص به زمان حیات اشخاص نیست و وراث نیز می توانند پس از فوت محجور نسبت به اخذ حکم محجوریت اقدام نموده و به این واسطه معاملات سابق را باطل نموده و حقوق از دست رفته خود را بازیابند.
وضعیت معاملات محجور قبل از صدور حکم حجر
در صورتی که محجور قبل از صدور حکم حجر معامله ای نماید و پس از اطلاع، بستگان یا ذینفعان اقدام به اخذ حکم حجر نمایند و محجور بودن وی در زمان معامله محرز شود، بر اساس نوع محجوریت آن معامله غیر نافذ یا باطل می باشد. همانگونه که گفتی در حکم حجر یکی از مواردی که باید مشخص شود، تاریخ شروع محجوریت است بنابراین بر اساس آن، هر معامله ای که پس از تاریخ حجر انجام شده در صورت عدم تنفیذ قیم یا ولی قهری، محکوم به بطلان است.
حکم حجر در چه صورتی رفع می شود؟
محجوریت اشخاص به جز صغیر بودن به موجب حکم دادگاه صورت می گیرد به این معنا که مجنون و سفیه با صدور حکم حجر توسط دادگاه خانواده اهلیت استیفا خود را تحت نظارت و سلطه ولی یا قیم انجام می دهند و در صورتی که مستقلا در این خصوص مبادرت نموده باشند اعمال انجام شده غیرنافذ و یا باطل خواهد بود.
محجوریت در موارد ذیل رفع می شود:
- صغیری به سن بلوغ که همان ۹ سال قمری برای دختران و ۱۵ سال قمری برای پسران است برسد.
- بالغی به سن رشد یعنی ۱۸ سال تمام برسد.
- بالغی قبل از رسیدن به سن رشد بتواند رشد خود را به اثبات برساند.
- مجنونی که افاقه یافته و سلامت عقلی خود را به دست بیاورد.
صدور حکم خروج از حجر
در صورتی که شخصی مدعی رفع محجوریت خود باشد می تواند با طرح دادخواست رفع حجر به طرفیت دادستان، قیم یا ولی قهری ارائه نموده و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به ثبت برساند و پس از ثبت دادخواست با ارائه ادله و مستنداتی از قبیل نظر پرشک متخصص، استشهادیه از براساس بند ۱۲ ماده ۴ قانون حمایت خانواده از طریق دادگاه خانواده محل اقامت خود پرونده مطروحه را پیگیری نماید. ریاست دادگاه خانواده پس از بررسی ادله و مستندات خواهان، همچنین جلب نظر پزشکی قانونی، کارشناس متخصص در این زمینه و طرح سوال از شخص محجور در صورت تایید اهلیت خواهان اقدام به صدور رأی خروج از حجر می نماید.
لازم به ذکر است که علاوه بر شخص محجور، قیم ، ولی یا سرپرست محجور و همچنین دادستان در صورتی که متوجه افاقه و خروج از حجر شوند می توانند نسبت به طرح دادخواست رفع حجر و پیگیری قضایی در این خصوص اقدام نمایند.
سخن پایانی
موضوع حجر و نحوه اثبات آن و ابطال معاملاتی که توسط محجورین صورت گرفته از پیچیدگی های حقوقی بسیاری برخوردار است لذا ضرورت داشتن وکیل متخصص در این حوزه بیشتر از سایر حوزه ها احساس می شود. دفتر حقوقی بین المللی دادپویان حامی با تیمی متشکل از وکلای با تجربه و متخصص در حوزه ملکی و امور حسبی آماده ارائه خدمات حقوقی تخصصی خویش در این زمینه به شما عزیزان می باشد. جهت بهره مندی از خدمات تخصصی این مجموعه می توانید با شماره های مندرج در وب سایت با ما در تماس باشید.
سوالات متداول
سلام. از طرف دادگاه خانواده یک ابلاغیه اومده برای من مبنی بر رسیدگی حجر که همسر من ادعا کرده. لطفا یه توضیح مختصر بدین که همسر بنده میخواد چکار کنه با این ادعا.
با سلام احتمالا تقاضای حجر شمارا خواسته است
سلام. همسر بنده به دادگاه خانواده شکایت مبنی بر حجر رو کرده. حالا سوال من این هست که این طرح دعوا که همسر من کرده به چه صورت هست.
با سلام احتمالا تقاضای حجر شمارا خواسته است
سلام یک سوال داشتم لطفا راهنمایی بفرمایید شخصی محجوریتش احراز شده ومن بر اساس حکم دادگاه امور حسبی قیمش میباشم می خواهم دادخواستی در خصوص بطلان معاملات محجور بدهم خواهان چه کسی است ایا اسم محجور را به عنوان خواهان قلمداد کنم دوما جایگاه من به عنوان قیم هم جزء خواهان است به قیمومت محجور؟
با سلام. اسم محجور خواهان و اسم قیم به عنوان نماینده قانونی در دادخواست بیاید.
سلام برای گرفتن حکم که پدرم محجور چه کاری باید انجام بدم و مراحل قانونیشو میشه راهنمایی کنید کجا باید اقدام کنم تا املاک به دست پدرم نباشه و به مادرم انتقال پیدا کنه؟
با سلام. برای اخذ حکم حجر باید از طریق اداره سرپرستی اقدام نمائید و در صورت صدور حکم حجر، برای پدر شما قیم تعیین می شود. لذا در نظر داشته باشید با حکم حجر نمی توانید اموال را به نام مادر خود منتقل نمائید.
سلام روز بخیر
عمو بنده دچار تومور مغزی شده و الان فلج شده است و حرکتی ندارد چگونه می توان حکم محجوریت گرفت ؟
درخواست صدور حکم حجر میتوانید مطرح نمایید
پدرم زوال عقلی داشته و برادرم در زمان زنده بودن پدرم خانه پدرم رو به نام خودش زده آیا می تونیم شکایت کنیم
بله اگر بتونید محجور بودن پدرتون رو ثابت کنید می تونید .