معامله به قصد فرار از دین

معامله به قصد فرار از دین و ضمانت اجرای آن یکی از بحث برانگیزترین موضوعات حقوقی و محل مناقشه‌های بسیار بوده است.همچنین در مواردی دیده می‌شود که افراد تفاوتی میان معامله به قصد فرار از دین و معامله صوری قائل نمیشوند که اشتباهی فاحش است؛ چرا که این دو به وضوح منفک از یکدیگر هستند. معامله به قصد فرار از دین ممکن است صوری باشد یا واقعی.

در ادامه توضیحات بیشتری پیرامون این موارد ارائه خواهد شد.

معامله-به-قصد-فرار-از-دین
معامله به قصد فرار از دین

ماهیت معامله به قصد فرار از دین

معامله به قصد فرار از دین به معامله ای اطلاق میشود که مدیون برای فرار از پرداخت دین مسلم خود منعقد میکند.یکی از روش‌های داین ( طلبکار )  برای رسیدن به طلب خود توقیف اموال مدیون ( بدهکار )  است. به همین جهت گاهی اتفاق می‌افتد که برخی بدهکاران با انتقال مالکیت اموال خود، دست طلبکاران را از این اموال کوتاه میکنند و وثیقه عمومی تعهدات خود را از بین میبرند.

به عبارتی چنین معاملاتی، حیله بدهکار است برای فرار از ایفاء التزامات پولی و مالی.

تفاوت معامله به قصد فرار از دین با معامله صوری

معامله صوری معامله‌ای ست که در آن قصد واقعی برای ایجاد اثر حقوقی وجود نداشته باشد. از آنجا که قصد انشاء، رکن اساسی در انعقاد قرارداد است، معامله صوری محکوم به بطلان است ؛ ابطال معامله صوری را می توان ضمن تقدیم دادخواست از دادگاه مطالبه نمود .

تعریف معامله به قصد فرار از دین نیز در بند قبلی گفته شد. اما در باب تفاوت این دو باید گفت معامله به قصد فرار از دین ممکن است صوری باشد یا واقعی؛ که حسب مورد معامله باطل یا غیر قابل استناد خواهد بود.

همچنین معامله صوری نیز ممکن است به قصد فرار از دین باشد یا نباشد؛ که در هر صورت باطل خواهد بود. البته این بطلان مستند به صوری بودن معاملات است و ارتباطی به وجود یا فقدان قصد فرار از دین ندارد.

فلذا اختلاط این دو موضوع عموما ناشی از مسامحه و بی‌توجهی به تفاوت‌های اساسی آنهاست.

از منظر منطقی رابطه این دو عموم و خصوص من وجه است. برخی معاملات صوری، معامله به قصد فرار از دین هستند و برخی معاملات به قصد فرار از دین، معامله صوری میباشند.

شرایط تحقق معامله به قصد فرار از دین

برای احراز قصد فرار از دین در یک معامله و شمول مقررات خاص آن درمورد یک قرارداد، وجود شرایطی ضروری میباشد که در ذیل به آنها میپردازیم.

شایان ذکر است در صورت فقدان حتی یک مورد از این شروط، معامله با قصد فرار از دین احراز نخواهد شد.

1- وجود طلب محرز، قابل مطالبه و مقدم بر معامله : چنانچه اصل وجود طلب، محل اختلاف باشد نمیتواند موجب احراز قصد فرار از دین در معاملات بعدی بدهکار باشد. چون اصل وجود دین و مدیون بودن شخص، محل شک و تردید است.

علی رغم وجود اختلاف نظر در این زمینه به نظر میرسد تنها وجود طلب حال میتواند موجب عدم نفوذ معامله باشد؛ نه طلب موجل که هنوز موعد پرداخت آن نرسیده است.

همچنین ضروری ست انعقاد معامله موخر بر ایجاد طلب باشد تا بتوان قصد فرار از دین را محرز دانست.

2- ذی نغع بودن : مدعی وجود قصد فرار از دین باید نفعی در طرح این ادعا داشته باشد. مثلا اگر مدیون بتواند طلب مدعی را بپردازد یا اموالی وجود داشته باشد که طلب از محل آنها قابل وصول باشد ذی نفع بودن مدعی محرز نخواهد بود.

ذی نفع بودن به این معنی ست که در صورت صدور حکم درمورد ادعای خواهان، سودی عاید وی بشود.

3-ضرری بودن معامله : این شرط تقریبا به معنای همان ذی نفع بودن است. انعقاد قرارداد باید موجب ایراد ضرر به مدعی شده باشد. مثل اینکه مال موضوع معامله تنها دارایی مدیون بوده که از دسترس طبکاران خارج شده باشد.

4- لزوم احراز قصد فرار از دین : اثبات وجود چنین قصدی بر عهده طلبکار است. طلبکار برای اثبات این امر میتواند به ادله ای مثل شهادت شهود و … استناد کند. همچنین وجود برخی شواهد و قرائن میتوانند مثبت وجود قصد فرار از دین باشند؛ مثل اقتران زمانی انعقاد معامله با موعد پرداخت دین، عدم شناسایی اموال دیگری از مدیون و … .

تشخیص اینکه این امور واقعا دلالت بر وجود قصد فرار از دین میکنند یا نه بر عهده مقام قضایی ست.

ضمانت اجرای معامله به قصد فرار از دین

معامله به قصد فرار از دین اگر صوری باشد باطل است و این بطلان به دلیل صوری بودن معامله میباشد. در واقع هر معامله صوری باطل است؛ چه قصد فرار از دین وجود داشته باشد چه وجود نداشته باشد.

اما اگر معامله به قصد فرار از دین واقعی باشد، معامله بین طرفین صحیح و در برابر طلبکاران متضرر، غیر قابل استناد خواهد بود.

غیر قابل استناد بودن به این معنی میباشد که مدیون نمیتواند برای فرار از پرداخت بدهی خود به آن معامله استناد کند.

روش‌های اثبات معامله به قصد فرار از دین

مدعی میتواند به اسناد، شهادت شهود، تحقیق محلی، قرائن مثبته و … استناد کند. تشخیص ارش اثباتی این ادله با دادگاه است.

مرجع صالح به رسیدگی

برای رسیدگی به جرم معامله به قصد فرار از دین، در صورت احراز جنبه کیفری، دادسرای محل وقوع جرم ( محل وقوع معامله ) صالح به رسیدگی میباشد.

معامله به قصد فرار از دین کیفری

ماده 21 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی برای معامله به قصد فرار از دین مجازت تعیین کرده است. طبق مفاد این ماده انتقال مال با قصد فرار از دین به هر نحوی که باشد، در صورتی که باقیمانده اموال مدیون، کافی برای پرداخت دیونش نباشد مستوجب 6 ماه تا 2 سال حبس تعزیری یا جزای نقدی درجه6 یا جزای نقدی معادل نصف میزان بدهی یا هر دو مجازات خواهد بود.

طرف مقابل معامله به قصد فرار از دین، اگر با آگاهی از قصد مرتکب معامله کرده باشد شریک جرم خواهد بود و مجازات او، مجازات فاعل مستقل جرم میباشد.

در صورتی که طرف معامله آگاه به قصد فرار از دین باشد مال موضوع معامله نیز توقیف می‌شود و اگر عین مال در دسترس نباشد یا تلف شده باشد، مثل یا قیمت آن جهت وصول طلب قابل مطالبه خواهد بود.

آیا معامله قبل از محکومیت در دادگاه، معامله به قصد فرار از دین محسوب میشود؟

پرسش این است که اگر بدهکار با وجود اینکه میداند بدهکار است اما هنوز حکم محکومیتی علیه او صادر نشده و حتی قبل از تقدیم دادخواست به طرفیت وی، اموال خود را انتقال بدهد، قصد فرار از دین قابل احراز است یا خیر؟

تا چندی پیش پاسخ این پرسش محل اختلاف بود. اکثریت معتقد بودند اگر مستند دین، سند لازم الاجرا یا حکم دادگاه باشد میتوان معامله را با قصد فرار از دین دانست. در غیر این صورت موضوع صرفا جنبه حقوقی دارد.

( مجموعه نشست‌های قضایی، جلد 1، صفحه 25 ).

اما هیئت عمومی دیوان عالی کشور با صدور رای وحدت رویه شماره 774 به منازعات در این مورد خاتمه داد.

مطابق مفاد این رای، برای احراز قصد فرار از دین، صدور حکم محکومیت قطعی پیش از انعقاد معامله ضروری به نظر میرسد.

بنابراین چنانچه پیش از طرح دعوا و در حین رسیدگی و صدور حکم تا پیش از قطعی شدن آن، بدهکار اموال خود را منتقل کند، موضوع واجد جنبه کیفری نخواهد بود.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 5)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست