انفساخ یکی از اشکال انحلال قرارداد است که به صورت قهری و بدون نیاز به اعلام اراده اشخاص سبب انحلال قرارداد می شود. سبب انفساخ معامله ممکن است قانونی یا قراردادی باشد. در بسیاری از موارد در قراردادها شرطی درج می شود که در صورت عدم پرداخت ثمن معامله در تاریخ مشخص شده، قرارداد منفسخ می گردد. افراد گمان می کنند منظور از این بند، همان فسخ است در حالی این دو عبارت تفاوت های اساسی با یکدیگر دارند و درج آن در قرارداد، بدون آگاهی می تواند مشکلاتی را ایجاد نماید. به دلیل اهمیت این موضوع در این مقاله توضیحاتی را در خصوص تایید انفساخ قرارداد، شرایط طرح دعوا و آثار انفساخ ارائه نمودهایم تا با آگاهی کامل قرادادهای خود را تنظیم کنید.
در صورت نیاز به راهنمایی بیشتر در این زمینه و یا مشاوره تخصصی (آنلاین، تلفنی، حضوری) از طریق شمارههای زیر با ما در ارتباط باشید.
انفساخ قرارداد چیست؟
انفساخ به معنای منحل شدن عقد به صورت قهری و خود به خود است بدون اینکه نیازی به اداره طرفین باشد. انفساخ می تواند به دو صورت قراردادی یا قانونی باشد که در خصوص هر یک به شرح ذیل توضیح خواهیم داد:
انفساخ ناشی از قرارداد
در این حالت طرفین با توافق یکدیگر، شرطی را در قرارداد درج می کنند که در صورت وقوع یک رویداد یا حادثه احتمالی در آینده، عقد خود به خود منفسخ شود. برای مثال بابت ثمن معامله چند فقره چک ارائه می شود و در قرارداد توافق می نمایند، چنانچه هر یک از چک ها برگشت بخورد، قرارداد منفسخ می شود.
انفساخ ناشی از قانون
در قانون دو مورد پیش بینی شده که در صورت وقوع هر یک، قرارداد منفسخ می شود. یکی از این موارد، تلف مبیع پیش از قبض می باشد که در ماده ۳۸۷ قانون مدنی به آن اشاره شده و مقرر گردیده چنانچه مبیع پیش از تسلیم بدون اهمال و تقصیر از طرف بایع تلف شود، بیع منفسخ و ثمن باید به مشتری مسترد گردد.
مورد دوم در صورت فوت یا حجر یکی از طرفین در عقود جایز می باشد. در ماده ۹۵۴ قانون مدنی مقرر گردیده، کلیه عقود جایز با موت یکی از طرفین منفسخ می شود.
ماده قانونی انفساخ قرارداد
ماده قانونی که می توان جهت انفساخ به آن استناد نمود، مواد ۱۰،۲۱۹،۲۲۱،۲۲۴،۲۳۴ قانون مدنی و رای وحدت رویه ۸۱۰ هیات عمومی دیوان عالی کشور می باشد.
تائید انفساخ به چه معناست؟
تائید انفساخ دعوایی است که از سوی یکی از طرفین قرارداد منفسخ، مطرح می شود تا از طریق تائید دادگاه رسمیت یافته و بتوان آثار ناشی از آن را اعمال نمود. با توجه به اینکه انفساخ، انحلال قهری عقد می باشد، نیازی به اعلام آن نیست اما در صورت تحقق آن و درخواست خواهان، تائید می شود.
تفاوت های میان فسخ و انفساخ قرارداد
همانگونه که گفته شد، فسخ قرارداد و انفساخ قرارداد تفاوت های اساسی با یکدیگر دارند، که به شرح ذیل توضیح خواهیم داد:
- حق فسخ ایقاع می باشد و به یک اراده نیاز دارد اما انفساخ به صورت خود به خود صورت می گیرد و نیازی به اعمال اراده ندارد.
- حق فسخ باید به طرف مقابل اعلام شود اما انفساخ نیازی به اعلام ندارد.
- در هر دو اینها، نیازی به تائید طرف مقابل نیست.
- اثر فسخ و انفساخ نسبت به آینده است.
پیشنهاد مطالعه: متعاملین (طرفین قرارداد) در چه صورت حق فسخ معامله را دارند؟
با توجه به اینکه این دو اصطلاح حقوقی هر یک آثار خاص خود را دارد، بهتر است در زمان تنظیم قرارداد با وکیل متخصص و با تجربه در امور ملکی مشاوره نمائید.
برای ثبت درخواست مشاوره حقوقی با وکیل متخصص، فرم زیر را تکمیل نمایید. وکلای متخصص دادپویان حامی بعد از دریافت اطلاعات در اسرع وقت با شما تماس خواهند گرفت.
دعوای تایید انفساخ قرارداد
آیا انفساخ نیاز به تایید دادگاه دارد؟ اصولا انفساخ معامله نیازمند اثبات در دادگاه نیست. طرفی که ذی نفع انفساخ محسوب می شود، در صورت استناد طرف دیگر به قرارداد می تواند در مقام دفاع به انفساخ استناد نماید و این امر مستلزم تقدیم دادخواست نیست. البته در صورتی که شخص به هر دلیلی بخواهد مراتب انفساخ معامله را نزد مراجع رسمی اثبات نموده و از آثار آن بهره مند شود، می تواند مبادرت به طرح دعوای مستقل نماید.
در نتیجه در فرض استناد به معامله منفسخ شده، طرف دیگر می تواند بدون طرح دعوا به انفساخ معامله استناد نماید و دادگاه می تواند به این ادعا رسیدگی کند.
برای طرح دعوای تائید انفساخ قرارداد باید شرایط ذیل وجود داشته باشد:
- احراز وجود قرارداد
- در شرط فاسخ در قرارداد
- به وقوع پیوستن رویدادی که به عنوان شرط فاسخ آمده است.
جهات قانونی انفساخ معامله
همانطور که قبلا مورد اشاره قرار گرفت انفساخ معامله ممکن است در نتیجه قانون یا قرارداد باشد. به عبارتی متعاهدین می توانند با تراضی و توافق یکدیگر، شرط فاسخی را در قرارداد بگنجانند و از طرف دیگر قانون نیز حدوث برخی عوامل را موجب انفساخ معامله دانسته است.
به وسیله درج شرط فاسخ، طرفین توافق می کنند تحقق امری در خارج، انجام عمل یا ترک عملی بدون نیاز به عامل دیگری سبب انفساخ معامله شود. در واقع در این مورد ایجاد سبب انفساخ ارادی است اما نتیجه (انفساخ معامله) قهرا واقع می شود و نیازمند دخالت اراده اشخاص نیست.
لازم به تذکر است که امکان درج شرط فاسخ در کلیه قراردادها وجود ندارد و اشخاص در صورتی مجاز به قید چنین شرطی هستند که انحلال معامله قانونا منوط به رعایت تشریفات خاصی نباشد؛ برای مثال شرط فاسخ در عقد نکاح باطل است اما متبایعین می توانند در قرارداد بیع، شرط فاسخی را بگنجانند.
از جمله مواردی که در قانون به عنوان جهات انفساخ معامله در نظر گرفته شده می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
- انفساخ بیع به جهت تلف مبیع پیش از تسلیم بدون تقصیر و اهمال از سوی فروشنده
- انفساخ اجاره به جهت تلف عین مستاجره در اثناء مدت اجاره
- انفساخ مزارعه به جهت خروج زمین از قابلیت انتفاع
- انفساخ مضاربه به جهت ورشکستگی مالک، تلف کل سرمایه و سود یا ممنوع شدن تجارت مدنظر طرفین
- انفساخ کلیه عقود جایز نظیر عاریه، ودیعه و وکالت به جهت فوت یا سفه یکی از طرفین
- انفساخ وکالت به جهت بلا موضوع شدن عقد وکالت
دعوای تائید انفساخ مالی است یا غیرمالی؟
دعوای تائید انفساخ قرارداد از دعاوی مالی محسوب می شود که حسب مورد به مالی منقول و مالی یرمنقول تقسیم می شود. اگر مال مورد دعوا منقول باشد، خواسته باید تقویم و هزینه دادرسی بر همان اساس پرداخت شود. ولی اگر دعوا مال غیرمنقول باشد، هزینه دادرسی بر مبنای ارزش منطقه ای ملک محاسبه و پرداخت می گردد.
دادگاه صالح رسیدگی به دعوای تائید انفساخ قرارداد
در صورتی که مال منقول باشد، دادگاه محل سکونت خوانده یا محل انعقاد قرارداد یا محل اجرای تعهد صلاحیت رسیدگی دارند ولی اگر مال غیرمنقول باشد، دادگاه محل وقوع ملک صالح به رسیدگی است.
آثار انفساخ قرارداد
انفساخ معامله ناظر بر آتیه است و اثر آن به گذشته سرایت نمی کند. در واقع تا زمان وقوع انفساخ، قرارداد واجد کلیه آثار خود خواهد بود و از لحظه انفساخ، معامله پایان می یابد. یعنی تا زمانی که عقد منفسخ نشده، مالک مال (خریدار) حق همه گونه دخل و تصرف در آن را دارد.
اظهارنامه تایید انفساخ قرارداد
در انفساخ قرارداد، نیازی به اعلام ندارد بنابراین لزومی بر ارسال اظهارنامه وجود ندارد و به محض تحقق شرایط، قرارداد منفسخ می شود و طرف مقابل می تواند از دادگاه درخواست تائید انفساخ را بنماید.
صلاحیت داور در انفساخ قرارداد
داور باید طبق حدود اختیارات خود اقدام به رسیدگی و صدور رای نماید. اگر در شرط داوری به داور، اختیار رسیدگی به انفساخ و انحلال قرارداد داده شود، ممنوعیتی نداشته و داور می تواند وارد رسیدگی شود. اما در صورتی که این اختیار داده نشود و داور اقدام به رسیدگی نسبت به تائید انفساخ قرارداد نماید، می توان ابطال رای داوری را از دادگاه درخواست نمود.
البته برخی نیز عقیده دارند با توجه به اینکه با انفساخ قرارداد، شروط آن نیز منحل می شود، بنابراین شرط داوری از بین می رود و دادگاه صلاحیت رسیدگی به دعوای تائید انفساخ قرارداد را دارد.
همانگونه که گفته شد انفساخ قرارداد ناشی از شرط فاسخ مندرج در قرارداد می باشد بنابراین آگاهی و اشراف و آثار آن در آینده می تواند از بروز بسیاری از مشکلات بکاهد. همچنین در صورتی که این شرط محقق شود و پیرو آن قرارداد منفسخ گردد نیز، برای تائید انفساخ قرارداد نیازمند اخذ مشاوره حقوقی تخصصی با وکیل می باشید. دفتر حقوقی دادپویان حامی با بیش از ۲۰ سال سابقه فعالیت در حوزه دعاوی ملکی و قراردادها و با تیمی متشکل از وکلای با تجربه و متخصص، آماده ارائه خدمات حقوقی تخصصی خویش به شما عزیزان می باشد. جهت بهره مندی از خدمات حقوقی این مجموعه می توانید از طریق شماره های مندرج در وب سایت با ما در تماس باشید.
سوالات متداول
