تصور کنید سالها در خارج از ایران زندگی کردهاید، ازدواج کردهاید و اکنون به هر دلیلی تصمیم به جدایی، زندگی مشترکتان را به سمت طلاق سوق داده است. شما در کشور محل اقامت خود اقدام به طلاق میکنید و دادگاه همان کشور نیز حکم طلاق را صادر میکند.
اما هنگام برگشت به ایران، مراجعه به سفارت یا دادگاههای ایران در کمال تعجب متوجه میشوید که آن حکم خارجی به خودی خود هیچ ارزش اداری و اثباتی در کشور ندارد و شما در شناسنامه و از نظر قوانین ایران، همچنان متأهل محسوب میشوید!
در چنین شرایطی، باید در محاکم ایران فرآیندی حقوقی با عنوان تنفیذ طلاق را طی کنید تا طلاق شما بهصورت رسمی و قانونی ثبت شده و اثر حقوقی پیدا کند.
تنفیذ طلاق چیست؟
پیش از هر چیز، باید ابتدا به این پرسش مهم پاسخ دهیم که تنفیذ طلاق یعنی چه؟
تنفیذ طلاق به معنای تأیید و رسمیت بخشیدن قانونی بر حکم طلاقی است که در دادگاه یک کشور خارجی برای زوجین ایرانی صادر شده است.
بدون اخذ حکم تنفیذ، طلاق ثبت شده در خارج از کشور در ایران هیچ اعتبار قانونی ندارد. در نتیجه زن و شوهر همچنان در برابر یکدیگر دارای حقوق و تکالیف زناشویی هستند. علّت اصلی نیاز به تنفیذ به قانون مدنی ایران برمیگردد:
بر اساس ماده ۷ قانون مدنی ایران، احوال شخصیه تبعه ایران (مانند ازدواج، طلاق و ارث) در هر کجایی که باشند، تابع قانون ایران است. به زبان سادهتر، تنفیذ طلاق یعنی تا زمانی که رای دادگاه خارجی توسط قاضی ایرانی تأیید نشده و به رسمیت شناخته نشود، حالت زوجیت بین زن و شوهر باقی است و تمام الزامات مالی و غیرمالی میان آنها به قوت خود استوار خواهد بود.
شرایط تنفیذ حکم طلاق صادره از دادگاه خارجی در ایران
برای اینکه تنفیذ طلاق خارجی در دادگاههای ایران مورد پذیرش قرار گیرد، رعایت شرایط زیر الزامی است:
- صلاحیت دادگاه صادرکننده: دادگاه خارجی باید صلاحیت رسیدگی به دعاوی خانوادگی را داشته باشد.
- عدم مغایرت ماهوی با قوانین ایران: متن و ماهیت حکم صادره نباید با قوانین آمره و اساسی ایران مغایرت داشته باشد. این بدان معناست که مراحل رسیدگی و صدور رای باید بر پایه اصول حقوقی ایران بوده و حقوق مالی و غیرمالی زوجه و همچنین نحوه جاریشدن صیغه شرعی طلاق در آن رعایت شده باشد.
- عدم مخالفت بانظم عمومی: حکم صادره نباید برخلاف اخلاق حسنه و نظم عمومی کشور باشد.
- قطعیت حکم: حکم صادرشده در کشور خارجی باید کاملاً قطعی و لازمالاجرا شده باشد.
فرایند رسیدگی به تنفیذ طلاق ایرانیان خارج از کشور چگونه انجام میشود؟
بزرگترین ترس ایرانیان مقیم خارج این است که آیا برای تنفیذ طلاق باید تمام مراحل دادگاه خانواده، اثبات دلایل طلاق و استرسهای آن را دوباره در ایران از صفر طی کنند؟
پاسخ کوتاه و روشن «خیر» است. دادگاههای ایران اصلاً وارد دلایل جدایی شما یا بررسی مجدد پرونده نمیشوند. نقش دادگاه ایران در فرآیند تنفیذ طلاق خارجی، صرفاً یک بررسی شکلی و اداری است. به این معنی که قاضی فقط مدارک شما را چک میکند تا مطمئن شود شروط اصلی رعایت شده است. از جمله این شروط میتوان به عدم مخالفت آن بانظم عمومی و اخلاق حسنه، قطعی و لازم الاجرا بودن حکم، رعایت تشریفات صیغه طلاق و عمل متقابل ایران و کشور صادرکننده حکم اشاره کرد.
نقش قوانین کشور محل اقامت در روند تنفیذ حکم طلاق
طبق قوانین ایران زوجین میتوانند در صورت بروز اختلاف، به نزدیکترین دادگاه محل اقامت خود مراجعه کنند. در نتیجه ازدواج، طلاق و رجوع ایرانیان خارج از کشور باید بهوسیله کنسولگریهای مربوطه در دفاتری که از طرف سازمان ثبتاحوال تهیه میشود، به ثبت برسد.
این دفاتر مکلفاند حداکثر هر یک ماه یکبار، وقایع ازدواج، طلاق و رجوع ثبتشده در دفاتر اسناد رسمی را روی نمونههای مخصوص تنظیم کرده و از طریق وزارت امور خارجه به سازمان ثبتاحوال کشور ارسال کنند.
از سوی دیگر، درصورتیکه امکان مراجعه به مراکز مذکور به هر دلیلی ممکن نباشد، قانون این حق را به اشخاص داده است که در صورت بروز اختلاف، به نزدیکترین دادگاه محل اقامت خود مراجعه کنند.
از همین رو، زوجین مقیم خارج از کشور نیز میتوانند در صورت بروز اختلاف و تصمیم بر جدایی، به دادگاه کشور محل اقامت خود مراجعه کرده و تقاضای طلاق کنند.
اما اینکه آیا حکم صادرشده در خصوص طلاق در محاکم ایران قابل پذیرش هست یا خیر، کاملاً بستگی به رعایت یکسری اصول و موارد دارد. دراینخصوص، ابتدا باید بررسی کرد که آیا کشوری که زوجین در آن اقامت دارند، جزو کشورهایی است که قانون کشور محل اقامت را صالح میدانند یا از جمله کشورهایی است که احوال شخصیه افراد را تابع قانون کشور متبوع شخص (ایران) میدانند.
الف) اگر قانون کشور متبوع شخص (ایران) صالح دانسته شود:
زوجین میبایست قوانین مربوط به ایران را بهصورت رسمی ترجمه کرده و به آن دادگاه ارائه دهند. در این صورت، حکم طلاق بر اساس قوانین ایران صادر میشود و فرآیند اجرای حکم طلاق در ایران بسیار آسانتر خواهد بود.
ب) اگر قانون کشور محل اقامت صالح دانسته شود:
حکم طلاق بر اساس قوانین همان کشور خارجی صادر میشود و در این صورت، اجرای آن حکم در محاکم ایران بسیار دشوار و دارای چالش خواهد بود.
الزامات شرعی و ثبت طلاق در کنسولگری (ماده ۱۵ قانون حمایت خانواده)
طبق قوانین ایران، جهت اجرای صحیح هر یک از انواع طلاق میبایست تشریفات ویژهای رعایت شود. از جمله این موارد میتوان به خواندهشدن صیغه طلاق و حضور دو مرد عادل بهعنوان شاهد و شونده صیغه طلاق اشاره کرد. در کشورهای خارجی، مسئولیت اجرای این صیغه بر عهده کنسولگریهای ایران در آن کشور است. لذا زوجین موظفاند پس از صدور حکم طلاق از دادگاه خارجی، به کنسولگری ایران در آن کشور مراجعه کرده و واقعه طلاق را به ثبت برسانند.
در بسیاری از موارد، ایرانیان مقیم خارج از کشور از این الزام قانونی اطلاعی ندارند و همین ناآگاهی باعث میشود به علت عدم مراجعه در مهلت مقرر قانونی، دریافت تأییدیه کنسولگری غیرممکن شود. در نتیجه ناچار میشوند مراحل را مجدداً از سر بگیرند و حتی به دلیل عدم رعایت این تشریفات، حکم طلاق آنها منتفی شده و در واقع از نظر قانون ایران هیچ طلاقی صورت نگرفته باشد. در چنین شرایطی، چنانچه زوجه اقدام به ازدواج مجدد کرده باشد، آن ازدواج نیز در ایران باطل خواهد بود. در تبصره ماده ۱۵ قانون حمایت خانواده قید شده است:
ثبت طلاق ایرانیان مقیم خارج از کشور در کنسولگریهای ایران، به درخواست کتبی زوجین یا زوج و با ارائه گواهی اجرای صیغه طلاق توسط اشخاص صلاحیتداری که به پیشنهاد وزارت امور خارجه و به تصویب رئیس قوه قضائیه به کنسولگریها معرفی میشوند، امکانپذیر است.
در نتیجه دانستیم که حکم طلاقی که توسط دادگاههای خارجی صادر میشود، حتماً باید به تأیید کنسولگری ایران برسد. ازاینرو توصیه میشود قبل از هرگونه اقدام حقوقی، با وکیل متخصص دعاوی خانواده در ایران مشورت کنید، تا از بروز مشکلات و تبعات بعدی پیشگیری شود.
دادخواست و نحوه طرح دعوای تنفیذ طلاق
طبق ماده ۱۵ قانون حمایت خانواده مصوب 01/12/1391 ، هرگاه ایرانیان مقیم خارج از کشور، امور و دعاوی خانوادگی خود را در محاکم و مراجع صلاحیتدار محل اقامت خود مطرح نمایند، احکام این محاکم یا مراجع در ایران اجرا نمیشود. مگر آن که دادگاه صلاحیتدار ایرانی این احکام را بررسی کرده و حکم تنفیذ آنها را صادر کند.
دعوای تنفیذ طلاق زمانی در دادگاههای ایران مطرح میشود که حکم طلاق از یک دادگاه خارجی صادر شده باشد. لذا اجرای قانونی و رسمی آن در داخل کشور، مستقیماً منوط به صدور حکم تنفیذ طلاق از سوی دادگاههای ایران است.
تا پیش از تصویب قانون حمایت خانواده در اسفند ۱۳۹۱، بسیاری از اشخاص مقیم خارج از کشور اطلاعی از این موضوع نداشتند که میبایست جهت اجرای صیغه شرعی طلاق به کنسولگری ایران در آن کشور مراجعه نمایند و به همین دلیل دچار مشکلات و چالشهای حقوقی فراوانی میگردیدند. اما با تصویب قانون مذکور، قانونگذار در تبصره ماده ۱۵ بهصراحت افراد را مکلف نموده است تا جهت ثبت رسمی طلاق خود به کنسولگریهای جمهوری اسلامی ایران مراجعه نمایند.
مدارک موردنیاز برای درخواست تنفیذ طلاق
در ماده ۱۷۳ قانون اجرای احکام مدنی، به مدارکی که جهت تنفیذ احکام خارجی و اجرای رسمی آنها در ایران میبایست ارائه شود، اشاره شده است. این مدارک عبارتاند از:
- رونوشت حکم دادگاه خارجی که به تأیید سفارت یا کنسولگری ایران در آن کشور رسیده باشد.
- ترجمه رسمی حکم صادرشده که تأییدیه مراجع ذیربط را داشته باشد.
- اصل سند ازدواج (عقدنامه) و ترجمه فارسی آن در صورت نیاز.
- مدارک هویتی کامل زوجین (شناسنامه و کارت ملی).
- مدارک و مستنداتی که نشاندهنده اجرای صحیح و شرعی صیغه طلاق باشد.
نحوه مطالبه حقوق مالی از طرف زوجه در صورت صدور حکم طلاق در کشور خارجی
قانون حمایت خانواده مصوب 01/12/1391 این مورد را نیز بهدقت پیشبینی نموده است. طبق تبصره ماده ۱۵ این قانون، در مواردی که طلاق به درخواست زوج در خارج از کشور ثبت میشود، زوجه این حق را دارد که با رعایت الزامات این قانون، برای مطالبه حقوق قانونی خود به دادگاههای ایران مراجعه کند.
بنابراین با توجه به این صراحت قانونی، حقوق مالی زوجه پایمال نخواهد شد. تا قبل از تصویب این قانون، به جهت سکوت قانونگذار در این زمینه، مشکلات و اجحافهای زیادی برای زوجه پیش میآمد. اما با تصویب قانون جدید، حقوق مالی زوجه کاملاً محفوظ بوده و ایشان میتواند پس از اجرای صیغه طلاق، در دادگاههای ایران نسبت به مطالبه مهریه، نفقه و اجرتالمثل ایام زوجیت خود اقدام نماید.
جمعبندی
همانطور که دیدیم، تنفیذ طلاق فرآیندی ضروری برای اعتبار بخشیدن به حکم طلاق صادرشده از دادگاههای خارجی است. این نهاد حقوقی ضمن تضمین اجرای صحیح موازین شرعی و قانونی، مانع از تضییع حقوق حقوقی و مالی زوجین و بلاتکلیفی آنها در برابر یکدیگر میشود.
برای تنفیذ طلاق در ایران، میتوانید با دردستداشتن مدارک موردنیاز و مراجعه به دادگاه صالح، حکم طلاق خود را بهصورت رسمی در ایران ثبت کنید.
دفتر حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بیش از ۲۰ سال سابقه فعالیت و با بهره گیری از وکلای متبحر و با تجربه در این زمینه، آماده ارائه خدمات تخصصی حقوقی و مشاوره در این حوزه به شما عزیزان است.
