جرم ربا

ربا به معنای سود بیش از اندازه گرفتن وگاهی به معنای هرسودی عنوان شده است. اما سود نامتعارف را مدنظر قرارداده است. برای مثال فردی از فرد دیگر مبلغی را قرض میکند که در سررسید معین چند برابر آن را پس بدهد.این معامله ، ربا و حرام است و اکثر ادیان آن را مزموم دانسته اند. در اسلام هم بارها و بارها از معاملات ربوی با عنوان جنگ با خدا نام برده شده است.

سوالات متداول در ربا

در پی تماس های مکرر با موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی،ومطرح نمودن سوالات مشابه در باب ربا ، کادر متخصص دعاوی کیفری موسسه بر آن شدند تا مقاله ای را با این مضمون برای شما فراهم آورند وهمه سعی و اهتمام خود را به کار گرفتند تا جدای از تعاریف عامه که اکثر افراد با آنها آشنا هستند،موضوع را به صورت تخصصی مورد بحث قرار دهند و موضوعاتی را برایتان شرح دهند که شاید تا به حال با آنها برخورد نکرده باشید و شاید هم مدت هاست به دنبال پاسخ سوالات ذهنی خود ،در این باره هستید.به هر حال در این مقاله هر آنچه لازم است را بیان نموده ایم و به اهم سوالات متقاضیان نیز،در مقاله مزبور پاسخ کامل داده شده است.مطمئنا پاسخ سوالات ذیل، بسیاری از گره های ذهنی شما را حل خواهد نمود. با ما همراه باشید….

  • در چه صورتی فردی که وجه نقدی را از دیگر قرض می نماید به عمل او عنوان ربا تعلق می گیرد ؟
  • ربای قرضی و معاملی چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟
  •  آیا در معاملات رهنی ، امکان ربوی بودن وجود دارد ؟
  • در چه صورتی عقد اجاره ممکن است ربوی تلقی شود؟
  •  آیا قرض دهنده میتواند در ازای تمدید مهلت بازپرداخت قرض خود،از قرض گیرنده درخواست مبلغ مازادی را بنماید؟
  • آیا دریافت جریمه تاخیروام در بانک مصداق جرم ربا تلقی میشود؟
  • چه شرایطی سبب می شود تا جرم ربا تحقق یابد ؟
  • اگر معاملات را در قالب مضاربه منعقد نماییم ، آیا باز هم عنوان ربا را به خود می گیرد؟
  • آیا دریافت سود بانکی مصداق جرم ربا تلقی میشود؟
  • چه مجازاتی برای مرتکبین جرم ربا در قانون در نظر گرفته شده است؟

در چه صورتی فردی که وجه نقدی را از دیگر قرض می نماید به عمل او عنوان ربا تعلق می گیرد ؟

در گذشته ها بانک ها به معنای امروزی وجود نداشتند. افرادی که سرمایه داشتند پول خود را در اختیار دیگران قرار میدادند. درمقابل قرضی که به فرد قرض گیرنده میدادند ،چند برابر و درکل مبلغ بیشتری رامطالبه میکردند. امروزه نه تنها بازهم ازبرخی از افراد سرمایه دار، این عمل سرمیزند بلکه درسیستم بانکی هم راه پیدا کرده است. البته سیستم بانکی درتلاش است با راه حل هایی که در ادامه توضیح میدهیم از این مورد جلوگیری کند.
قرض دادن عمل نیکویی است وبه این معناست که فردی به خاطررضای خدا ازسود خود میگذرد ،تا مشکل فرد دیگری حل شود. اما در ربا درحقیقت فرد صاحب سرمایه، از نیاز فرد دیگری سوء استفاده میکند. در ازای پولی که برای حل مشکلش به او میدهد مبلغ بیشتری را مطالبه میکند. فرد محتاج هم از آنجایی که احتمالا به پول نیاز دارد چنین شرطی را میپذیرد. اینگونه میشود که چرخه اقتصادی متوقف میشود. سرمایه دار روز به روز غنی تر وفرد نیازمندی که به ربا روی آورده است روز به روز فقیرتر میشود.

ربا گرفتن پول اضافی بدون انجام هیچ گونه کارمفید و یا مشارکت درتولید است. و باعث میشود که سرمایه ها به جای اینکه درراه هایی همچون تجارت ،صنعت ،زراعت و درکل اعمال اقتصادی استفاده شوند، دریکجا” در نزد سرمایه دار “ متمرکزشوند. بدین وسیله نظم جامعه را بر هم میزند وباعث دو قطبی شدن جامعه میشود.

افرادی که جرم ربا را شکل میدهند عبارتند از:
1) ربا دهنده: فردی که مالی را به عنوان قرض به دیگری میدهد تادر سررسید مبلغ بیشتری دریافت نمایند. ربا دهنده نامیده میشود.
2)ربا گیرنده: فردی که این توافق را می پذیرد و پول را دریافت می کند ربا گیرنده نامیده می شود .
3) واسطه بین ربا دهنده و ربا گیرنده: فردی که واسطه بین ربا دهنده و ربا گیرنده می شود،یعنی این دو را به هم معرفی میکند.چنین فردی از این رو که ارتکاب جرم را تسهیل میکند معاون جرم گفته میشود.

بیشتر بخوانید :  جرم معامله معارض

ربای قرضی و معاملی چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟

ربا را از یک جهت می توان به دو دسته  ربای قرضی و ربای معاملی تقسیم نمود:

ربای قرضی

ربای قرضی به معنای این است که فردی از دیگری مبلغی را قرض کند که در فلان تاریخ مبلغ بیشتری را پرداخت کند. به این نوع ربا ، ربای واقعی هم گفته می شود.

ربای معاملی

ربای معاملی یا ربای حکمی به ربایی گفته میشود که در آن داد و ستد انجام می گیرد. همراه با اجناسی که مکیل و موزون هستند. ربای معاملی آن بهره ای است که طرفین معامله زائد بر عوض یا معوض از طرف دیگر دریافت کند. شرط این نوع معامله این است که دو جنسی که مورد معامله قرار میگیرند از جنس واحد باشند.

در حقیقت مکیل بودن به چیزی گفته می شود که با پیمانه اندازه گیری می شود. و موزون بودن هم آن است که با وزن و کشیدن مشخص میگردد. در مقایل مکیل و موزون بودن معدود را داریم که مواردی را شامل می شود که صرفا با شمارش تعین می گردد.در ربای معاملی یا نقدی در مکیل بودن حرمت وجود دارد اما در مواردی که با شمارش مورد داد و ستد قرار می گیرند اضافه گرفتن مشکلی ندارد.

ذکر یک مثال:
فرض کنید بناست یک کیلو پنیر در مقابل ۶ کیلو شیر معامله شود، مسلما مشتقات هر دو این دو مورد یکی است از ۶ کیلو شیر همان ۱ کیلو پنیر تهیه می شود هر دو شیر و پنیر مثلی هستند. شرع  این مورد را از این جهت که تفاضل در مثلیان است ربا  و حرام میداند و اما از نظر عرفی مشکلی نیست. و عرف آن را جایز می داند.
موارد قابل شمارش اگر بیشتر از قیمت هم مورد معامله قرار بگیرند مشکلی نیست و ربا تلقی نمی شود.

آیا ممکن است انعقاد عقد اجاره و یا رهن هم ربوی گردد؟

مسلما برایتان جالب خواهد بود اگر بعضی از مواردی را که تاکنون اصلا به آن ها توجه نکرده اید را برایتان بیان کنیم که این موارد هم جزء معاملات ربوی محسوب میشوند.
قرض ربوی در، رهن و اجاره ،هم گاهی جای خود را پیدا می کند . البته این در صورتی است که ،ارکان این عقود به درستی رعایت نشود پس لازم است در این عقود هم احتیاط لازم انجام گیرد.
برای مثال فرض کنید مستاجر ملک شما ،به شما به عنوان مالک میگوید: فلان مبلغ را به شما قرض میدهم به شرط اینکه فلان مبلغ را از اجاره خانه ات کم کنی . در این روش ، در برابر دادن وام ” قرض” شرط گذاشته شده است و ربای قرضی شکل گرفته است .در حالیکه اگر طبق عرف موجر یا صاحب خانه می گفت ملکم را به شما در مقابل ماهانه فلان مبلغ اجاره میدهم ، این معامله از نظر قانونی و شرعی هیچ موردی پیدا نمیکرد.

آیا قرض دهنده میتواند در ازای تمدید مهلت بازپرداخت قرض خود،از قرض گیرنده درخواست مبلغ مازادی را بنماید؟

در برخی از موارد به وفور مشاهده میشود، زمانی که موعد سررسید بدهی فرد قرض گیرنده فرا میرسد ،قرض گیرنده تقاضای مهلت جهت بازپرداخت قرض خویش را از فرد مقابل مینماید،اما قرض دهنده ،در مقابل تمدید مهلت برای پرداخت بدهی ازقرض گیرنده درخواست اضافه مبلغی را میکند که این درخواست مبلغ مازاد،ربا و البته جرم است.و به همین دلیل هم هست که در بانکداری بدون ربا ، فروش اقساطی تمدید نمیگردد تا از ربوی شدن آن جلوگیری شود.

آیا دریافت جریمه تاخیر وام در بانک مصداق جرم ربا تلقی میشود؟

جریمه تاخیروام که در بانک ها مشاهده میشود،چنانچه از ابتدا در قرارداد باشد و مشتری بداند که در مقابل عدم پرداخت باید مبلغی به عنوان جریمه پرداخت کند و التزام مشتری به پرداخت به موقع مدنظر باشد از نظر فقهای شورای نگهبان و برخی از مرجع تقلید بی اشکال است .اما اگر چنین نباشد یعنی برای سود بردن باشد همان ربا تلق می شود.

چه شرایطی سبب می شود تا جرم ربا تحقق یابد ؟

برای اینکه ربا محقق شود مانند هرجرم دیگری شرایطی نیاز است. که اگر شرایط نباشد جرمی هم اتفاق نمی افتد.این شرایط عبارت است از:

  • مالی بودن در ربا اهمیت دارد ، حتما باید مالی داده شود. اگر برای مثال فردی به دیگری بگوید که در مقابل انجام فلان کار، این مبلغ را به شما قرض می دهم، از مصادیق ربا نیست .
  • توافق طرفین باید حاصل شود ، یعنی بین ربا دهنده و ربا گیرنده توافق و تراضی برای دادن و گرفتن ربا شکل بگیرد.
  • قبض و اقباض باید حتما انجام شود. در صورتی که قبض و اقباضی در کار نباشد این جرم شکل نمی گیرد.
  • مرتکب در جرم  ربا شخص حقیقی است. مواردی که بیان میشود که قرارداد ربا بین دو شرکت منعقد میگردد باز هم ربا بین دو شخص حقیقی است.چراکه منظور دو شرکت ” مدیران دو شرکت است که باز هم شخص حقیقی است”.
  • شرط نمودن اضافه ارزش باید قبل از تسلیم یا در هنگام تسلیم مال باشد.
  • در مال مشاع ربا مصداق پیدا نمی کند، چرا که مال مشاع مالی است که همه دارندگان در جزء به جزء آن شریک هستند.
بیشتر بخوانید :  سرقت مستوجب حد

اگر معاملات را در قالب مضاربه یا بیع منعقد نماییم ، آیا باز هم عنوان ربا را به خود می گیرد؟

ربا عملی است که در قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات هم لحاظ شده است. اما بیع و مضاربه مواردی است که در قانون کاملا قانونی و شرعی هستند. البته بسیاری از افراد سودجو ، برای خلاصی خود از جرم ربا تلاش می کنند معامله ربوی خود را درقالب بیع ومضاربه صحیح و قانونی جلوه دهند.

مضاربه در قانون مدنی بدین معناست که قراردادی بین دو فرد عامل و مضارب بسته می شود مضارب به کسی می گویند که صاحب سرمایه است و عامل به کسی می گویند که با سرمایه مضارب ،تجارتی را آغاز می کند و این دو با هم توافق می کنند که در سود و زیان معامله با هم شریک باشند ،بدین صورت که اگر احیانا بدون تعدی و تفریط عامل ،مال مورد مضاربه تلف شود از مال مضارب است .و هیچ خسارتی از جانب عامل پرداخت نمی شود.

در مضاربه سود ثابتی مقرر نشده است و عامل و مضارب با هم شریک می شوند و این عقد باعث می شودکه مضارب با خیال راحت به تجارت خود مشغول باشد و عجله ای برای باز پرداخت پول ندارد.از این رو با ذهن بازتری می تواند فعالیت خود را سامان بدهد در حالیکه در معاملات ربوی، ربا گیرنده فقط به دنبال بازپرداخت پول ربا دهنده است. و به این دلیل به هرکاری ولو کارهای غیر قانونی هم دست می زند و در حقیقت آزادی عمل ندارد و فقط به دنبال این است که پول قرض گرفته را برای جلوگیری از زیادتر شدن آن پرداخت کند.در بیع هم به همین شکل است ،فرد در مقابل چیزی پول پرداخت می کند که ارزش دارد و یک عامل سازنده است اما ربا عنصری فاسد کننده میباشد

.البته بسیاری از افراد برای جلوگیری از ربوی   شدن معامله دست به اقداماتی می زنند تا از ربا خلاصی جویند.مثل اینکه :

  • دو جنس را بدون اینکه زیادتی در بین باشد با هم معامله مینمایند اما طرف مقابل زیاده را به دیگری صلح می کند ، هبه می کند و … البته بدون اینکه این بخشیدن شرط شده باشد.
  • هر یک از طرفین جنس خود را به دیگری قرض می دهد  و سپس ذمه او را ابراء می کند.” او را معاف می کند” البته این ابراء نباید شرط شده باشد.

این موارد جزء مواردی است که اغلب افراد از آنها برای اینکه معامله خود را صحیح و قانونی جلوه دهند استفاده می کنند تا بتوانند قانون را دور بزنند.

آیا دریافت سود بانکی مصداق جرم ربا تلقی میشود؟

بسیاری از افرادی که از ربا و نوع  آن مطلع هستند، به بانک ها خرده میگیرند. که اگر ربا اینقدر در قرآن مزموم شناخته شده است و حتی در قانون هم برای آن مجازات در نظر گرفته شده است چرا درعملیات بانکی که باید اسلامی باشد، بانک ها در مقابل قرض دادن وام به مشتریان از آن ها سود می گیرند.

بیشتر بخوانید :  جرم تخریب اموال عمومی و دولتی

برای توجیه این مورد مواردی را بیان شده است که هرچند این موارد، بسیاری از افراد را راضی نمینماید. اما به هر حال ما این موارد را بیان مینماییم و قضاوت درستی یا نادرستی آن را بر دوش خودتان می گذاریم .

  • یکی از مواردی که برای توجیه این مسئله بیان میشود این است که بانک در مقابل سودی که به سرمایه گذارانی که سرمایه خود را در بانک گذاشته اند می دهد ، این است که وقتی افراد پول خود را به بانک میسپارند ،بانک ها این وجوه را در چرخه اقتصادی روانه کرده و با آن ها کار می کنند. و در ازای کاری که با پول سرمایه گذاران انجام می دهند به آنها سود می دهند. و این مورد را با عنوان مضاربه می شناسند و از طرف دیگر،از افرادی که به آن ها وام داده شده یا میشود،در ازای وام پرداختی، هم سودی دریافت میگردد. و این سود هم بابت حق الزحمه ای است که بانک بابت نگهداری و کارهایی که انجام می دهد دریافت می کند.
  • مورد دیگر اینکه ،بانک ها برای سودگیری و سوددهی از ابتدا به وجود نیامده اند و هدف اولیه از تاسیس بانک ها امردیگری بوده است. از این رو هدف اولیه آن ها سامان دادن به فعالیت اقتصادی بوده،فلذا  نمی توان به صراحت عنوان ربا را بر آن ها حمل کرد. چرا که مفاسد ربا را هم در آن ها نمی بینیم حداقل در بانک های دولتی که سرمایه آن ها از بیت المال است . گذاشتن عنوان ربوی از نظر خیلی از افراد بی مورد است اما باز هم همین توجیهات از دیدگاه خیلی از افراد صرفا توجیه است و گرفتن هر نوع اضافه قیمتی تحت هر عنوان همان مصادیق رباست.

چه مجازاتی برای مرتکبین جرم ربا در قانون در نظر گرفته شده است؟

مجازات جرم ربا در ماده ۵۹۵ قانون مجازات اسلامی ،بیان شده است که برای ربا دهنده ، ربا گیرنده ، و واسطه آن ها مجازات تعیین کرده است این مجازات علاوه بر رد اضافه به صاحب مال ،به ۶ ماه تا ۳ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق و نیز معادل مال مورد ربا به عنوان جزای نقدی مشخص شده است .

و اگر صاحب مال ” مال مورد ربا ” برای پرداخت مال به او مشخص نباشد، مال مورد ربا از مصادیق اموال مجهول المالک “اموالی که مالک آن ها مشخص نیست ” محسوب می شود و در اختیار ولی فقیه قرار می گیرد.

آیا فردی هم که در گرفتن ربا مضطر باشد، مشمول مجازات ربا قرار میگیرد؟

ممکن است فردی در تنگنا باشد و نیاز مبرم به پول داشته باشد برای مثال فرزندش در بیمارستان بستری باشد و به پول احتیاج داشته باشد و به این علت مجبور به گرفتن ربا شود.در این مواقع به چنین فردی مضطر گفته میشود.
قانون گذار چنین فردی را از مجازات معاف کرده است چرا که این فرد مضطر بوده است و چاره ای جز ربا نداشته است به همین جهت بار کردن مجازات بر او به دور از انصاف است.

به جز موردی که توضیح آن گذشت ،جالب است بدانید که…

قانون گذار در بعضی از موارد ربا را بین بعضی از افراد اصلا ربا ندانسته است مثل ،ربا بین پدر و فرزند یا زن و شوهر و یا اینکه مسلمان از کافر ربا دریافت کند. این موارد اصلا مشمول مجازات نیستند.

در این مقاله تعریف ربا، شرایط و ارکان ،مجازات ها و… بیان شد و شاید در برخی مواقع، معاملاتی را ربوی می دانستید که ربا نبوده اند ویا بلعکس.اماهم ا کنون با خواندن این مقاله این اشتباهات برایتان برطرف شده است. سعی بر این بود که اطلاعات دقیقی را به شما ارائه دهیم و سوالات احتمالی شما را پاسخ دهیم اما به هر حال ممکن است باز هم سوالاتی در ذهنتان باشد که پاسخ آن هارا نگرفته باشید ،از این رو گروه وکلای موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بیش از ده سال سابقه فعالیت موفق، این امکان را برای شما فراهم آورده است تا بتوانید با تماس تلفنی یا حضوری ،پاسخ سوالات خود را دریافت نمایید. با ما در تماس باشید

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: امتیاز: )

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست