وقف و اقسام آن

وقف عبارت است از اینکه عین مال به طور دائم حبس و منافع آن تسبیل شود به بیان ساده تر اصل یک مال و منافع حاصل از آن را که شخصی برای خدمات عمومی یا اختصاصی در جهت خیر و رضای الهی هدیه می کند وقـف می گویند.

اقسام وقف

از نظر برخی از فقها وقف به پنج نوع تقسیم می شود که عبارتند از :

  • وقف به جهت عبارات و اقامه شعائر مذهبی
  • وقف بر عموم مردم
  • وقف بر جهت خاص
  • وقف خاص مانند وقف بر خویشان یا اشخاص معین
  • وقف بر موقوفات

برخی دیگر از فقها وقف را به سه نوع تقسیم کرده اند که عبارتند از:

  • وقف بر جهت عام مانند وقف بر مساجد، پلها، قنوات، مدارس
  • وقف بر عنوان های عام که مصادیق آن محصور باشند مانند وقف بر فقراء، طلاب، دانشجویان و …
  • وقف خاص که بر اشخاص محصور وقف شده مانند وقف بر اولاد واقف، کارگران کارخانه معین.

در ماده 56 قانون مدنی وقف را به دو قسم وقف عام و وقف خاص تقسیم می نماید که وقف خاص خود بر دو قسم است:

الف) وقف بر اشخاص غیر محصور

ب) وقف بر اشخاص محصور

قانون تشکیلات اوقاف و آئین نامه اجرایی آن وقف را بر دو قسم تقسیم نموده است:

  • وقف عام
  • وقف خاص که هر کدام ممکن است متصرفی یا غیرمتصرفی باشند.

موقوفه متصرفی، موقوفاتی است که متولی خاص نداشته و اداره آنها بر عهده سازمان اوقاف و امور خیریه است .

بیشتر بخوانید :  عدم امکان وقف جنگل ها و مراتع و وضعیت معادن موجود در ملک وقفی

موقوفه غیرمتصرفی موقوفاتی است که متولی خاص داشته و اداره اوقاف صرفاً بر آن نظارت دارد.

وقف عام

وقفی است که در جهت و مصلحت عمومی و عناوین عامه باشد، در وقف عام، موقوف علیه جامعه یا بخش معینی از آن است که غیرمحصور و قابل زیاد و کم شدن هستند. مانند وقف بر زائران خانه خدا یا وقف بر طلاب حوزه علمیه، وقف بر مساجد، پل ها، مدارس و…

وقف خاص

وقفی که بر شخص یا اشخاص معین و محصور شده باشد مانند وقف بر اولاد اوقاف.

وقف خاص ممکن است بر خویشان واقف یا بر سایر اشخاص محصور دیگر غیر از خویشان وی باشد.

  • وقف بر خویشان واقف

زمانی که واقف، وقفی را بر خویشان خود می نماید می تواند آن را مختص به اولاد ذکور یا اناث کرده یا سهم هر یک را برابر یا به تفاوت قرار دهد. اگر واقف مالی را بر اولاد خود بدون ذکر اینکه برای پسران است یا دختران وقف نماید شامل هر دو آنها خواهد شد و سهم هر یک از آنها از منافع موقوفه به تساوی است و قواعد تقسیم ارث، در اینجا رعایت نخواهد شد.

  • وقف خاص بر اشخاص محصور غیر از خویشان واقف

واقف ممکن است مال خود را برای اشخاص معین و معلوم که غیر از خویشاوندان او باشد وقف نماید مثلاً برای کارگران مزرعه معین یا معلمان مدرسه ای خاص.

وقف مرکب یا مشترک

وقف مرکب بر دو گونه است:

  1. وقفی که مدت معینی منافع موقوفه خاص باشد سپس وقف اختصاص به عام داشته باشد مثل اینکه واقف بگوید مال خود را وقف کردم بر اولاد خود سپس بر فقراء شهر معین
  2. وقفی که قسمتی از منافع موقوفه وقف خاص و قسمتی دیگر از آن صرف وقف عام باشد مثلاً واقف مال خود را بر اولاد خود و فقراء شهر مشترکاً وقف نماید و سهم هر یک از منافع موقوفه را مشخص کند.
بیشتر بخوانید :  تعمیر و نگهداری وقف

مقصود از حبس در وقف

در وقف مقصود از حبس نگهداری از عین مال و جلوگیری از نقل و انتقال آن می باشد. در واقع وقـف کردن عین مال موجب از بین رفتن مالکیت می شود یعنی مالک سابق هیچ حقی نسبت به مال موقوفه نخواهد داشت حتی نمی تواند عین مال را نگهداری کند و منافع را برای خود وقـف نماید و موقوف علیهم هم نمی تواند عین مال را منتقل نماید جزء در موارد استثنایی که این استثنائات در ماده های 88 و 89 قانون مدنی و ماده 349 قانون اشاره شده است.

شخصیت حقوقی وقف

در رابطه با این مسئله که آیا وقف دارای شخصیت حقوقی است یا خیر قبلاً اختلاف نظر بوده است اما در مجموع با توجه به ماده 3 قانون اوقاف مصوب سال 1354 و ماده 3 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب 1363 و با توجه به قانون مدنی می توان گفت مال موقوفه دارای شخصیت حقوقی است و خود به تنهایی می تواند خواهان دعوا یا خوانده ی پرونده های حقوقی در دادگستری قرار بگیرد. نماینده این شخصیت حقوقی وقـف نیز خود متولی می باشد که می تواند از طرف مال موقوفه اعاده حق کند.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی با بهره گیری از وکیل وقف متخصص که تجربه بالایی در زمینه ی دعاوی وقفی را دارد ، آمادگی ارائه خدمات حقوقی تخصصی خویش که در بخش اوقاف و امور وقفی توضیح داده شده است می باشد جهت بهره مندی از این خدمات می توانید با موسسه تماس حاصل فرمائید.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 3)
فهرست