نقض حق اختراع و طرح دعوا علیه نقض کننده حق اختراع

نقض حق اختراع به معنای نادیده گرفتن حقوق انحصاری صاحب گواهینامه حق اختراع می باشد .در صورتی که از نقض حق اختراع خسارتی به صاحب حق اختراع یا هر ذی نفع دیگری وارد شود وی می تواند از محکمه درخواست جبران خسارت نماید.

نقض حق اختراع

هر مخترعی تا زمانی که اختراع او به منصه ظهور برسد هزینه های مادی و معنوی فراوانی را متقبل می شود. فلذا حق طبیعی اوست که پس از ثبت اختراع و اخذ گواهینامه ثبت بتواند به صورت انحصاری از حق اختراع خود منتفع شود و از استفاده دیگر افراد سودجو که بدون اذن وی حق مزبور را مورد بهره برداری قرار می دهند ، جلوگیری نماید . لذا قانون گذار جهت حمایت از حقوق مخترع با اعطا گواهینامه ثبت اختراع ، حقوق انحصاری اختراع را در اختیار وی قرار داده است. و اگر در این میان افرادی باشند که قصد نقض حق مزبور را داشته باشند ، صاحب حق اختراع و ذینفعان حق مذبور، می توانند به صورت قانونی اقدام نمایند و قانون در این مورد ضمانت اجرا ، در نظر گرفته است.

  • سوالی که به ذهن متبادر می شود این است که چگونه نقض حق اختراع شکل می گیرد؟

پاسخ :به طور کلی می توان گفت طبق گواهینامه ثبت اختراع  استفاده از مزایای حق اختراع از حقوق انحصاری مخترع است و چنانچه شخص ثالثی  در آن چهارچوب، عملی را انجام دهد ، حق مخترع را نقض کرده است و مخترع می تواند از طریق مراجع صالح اقدام او را محکوم و مورد پیگیری قرار دهد.

البته این نکته حائز اهمیت است که موارد نقض در صورتی شکل می گیرد که گواهینامه ثبت اختراع صادر و یا اظهارنامه آن تسلیم شده باشد فلذا قبل از این مراحل جرمی بر مرتکب مترتب نیست .

نقض حق اختراع

نقض حق اختراع

 

و نکته دیگری که دانستن آن خالی از لطف نیست، این است که، حق اختراع تنها در کشورهایی مورد حمایت قرار می گیرد که ورقه اختراع در آن ها گرفته شده است و در دیگر کشورها قابل حمایت نیست. مگر در برخی از کشورها که دارای مرزهای مشترک و بهم پیوسته می باشند.

مصادیق نقض حق اختراع

نقض حق اختراع دارای مصادیقی است که در ذیل به بررسی آنها پرداخته می شود .

تولید غیر مجاز

ساخت و تولید اختراع بعد از اخذ گواهینامه ثبت اختراع حق انحصاری و مسلم مخترع است. اختراع می تواند به صورت یک فرآورده یا یک فرآیند باشد که در صورتی که به صورت فرآورده باشد تکثیر و تولید آن ناقض حقوق مخترع است. و در صورتی که به شکل یک فرآیند باشد استفاده از آن و ساخت محصولاتی که مستقیما از آن  فرآیند به دست می آیند ناقض حقوق مخترع محسوب می شود.

تغییر یا اصلاح را در صورتی که ساخت جدید محصول تلقی نشود نمی توان ناقض حقوق مخترع دانست. ساخت شامل تعمیر یا اصلاح نمی شود. البته تعمیر و اصلاح هم نباید به نحوی باشد که ساخت  تلقی شود . به عبارت دیگر به خریدار محصول اختراعی تا به آنجا اجازه تعمیر یا اصلاح داده می شود که ساخت محصول جدید تلقی نشود.

چنانچه چنین اتفاقی رخ دهد و مخترع ، مدعی ساخت باشد و شکایت مطرح نماید، موضوع در محکمه به کارشناس ارجاع می شود و اگر نظر او نیز مبنی بر ساخت یا تعمیر و اصلاح باشد ، مطابق هرکدام به دعوی رسیدگی می گردد.

 البته قصد متخلف هم اهمیت دارد بدین صورت که اگر فردی به قصد و نیت فروش ، کالاهای اختراعی را بسازد حتی در صورتی هم که بلافاصله به فروش نرساند باز هم عنوان ساخت ،صادق است و می توان متخلف را تحت پیگرد قانونی قرار داد. چنانچه فردی جهت آزمایش و تجربه اندوزی از کالای اختراعی برای چنین اموری استفاده نماید ، عنوان متخلف ندارد و قابل پیگرد نیست .

بیشتر بخوانید :  واگذاری و انتقال حق اختراع

نگه داری ، فروش و عرضه برای فروش غیر مجاز

نگه داری ، فروش و عرضه برای فروش هم از حقوق انحصاری مخترع است. چرا که این مخترع بوده است که برای به منصه ظهور رسیدن اختراع ، متحمل هزینه هایی شده است. فلذا در این موارد هم حق خود اوست که از مزایای اختراعش منتفع شود.این مورد را در بند الف ماده ۱۵ قانون ثبت اختراعات ،طرح های صنعتی و علائم تجاری  هم بیان کرده است.

واردات غیر مجاز

صدور گواهینامه حق اختراع سرزمینی است . بدین معنا که در هر کشوری که برای آن اختراع، گواهینامه اخذ می شود ، همان کشور کالا را مورد حمایت قرار می دهد وباقی کشورها ملزم به حمایت از مخترع دارای گواهینامه مزبور نمی باشند . اما واردات غیر مجاز بدین معناست که افرادی سودجو با توجه به اینکه ساخت فلان اختراع در کشور دیگر ،با پیگیری قانونی همراه نیست، اختراع مزبور را در خارج از مرزهای سرزمینی که مخترع برای آن گواهینامه اخذ کرده است ، می سازند و بعد وارد کشور می کنند . بدیهی است که در چنین مواردی ضرر هنگفتی به مخترع وارد می شود. اگر واردات این چنینی شکل بگیرد، در واقع این حق مسلم مخترع است که، از واردات کالای مشابه اختراع خود جلوگیری کند.

  • البته در قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری سابق ماده ای که دقیقا این حق را برای مخترع لحاظ کرده باشد موجود نبود اما در ماده ۱۵ قانون ثبت اختراعات ، طرحهای صنعتی و علائم تجاری این حق برای مخترع لحاظ شده است .

استفاده غیر مجاز

در صورتی که اختراع یک فرآیند باشد ، استفاده از آن ،از حقوق انحصاری صاحب گواهینامه حق اختراع است.فلذا اگر فردی بدون اجازه مخترع از فرآیند او استفاده نماید ، استفاده غیر مجاز تلقی می شود و مخترع می تواند از فردی که چنین اقدامی را انجام داده است شکایت کند.این مورد هم به صراحت در ماده ۱۵ قانون مذکور بیان شده و از حقوق انحصاری مخترع است.

البته این نکته را هم نباید از نظر دور کرد که استعمال کنندگان بدون قصد و اطلاع از تخلف بودن ،و یا استفاده جهت آزمایشات و تجربه اندوزی، از شمول متخلفین خارج می باشند و بر آن ها تعقیب و شکایت امکان پذیر نیست.

اما لازم به ذکر است که…

استفاده تجاری به هر نحو و شکلی که باشد و به هر طریقی که اثبات شود را نمی توان در قالب استفاده با اهداف آزمایشی جای داد و از تعقیب مبری دانست. لذا چنین امری تخلف است و قابل تعقیب نیز می باشد.

مطالبه خسارت ناشی از نقض حق اختراع

چنانچه حقوق انحصاری صاحب گواهینامه حق اختراع نقض گردد، وی یا هر فرد ذی النفع دیگری می تواند از محکمه تقاضای جبران خسارت کند. در قوانین سابق حقوق اختراعات هم به مطالبه خسارت و نحوه دستیابی به آن اشاره شده است . اما طبق جدیدترین قانون در حال حاضر مواد ۶۰ و ۶۱ قانون اختراعات و طرح های صنعتی و علائم تجاری ، ذی النفع می تواند از محکمه درخواست جبران خسارت از نقض حق اختراع خود را بنماید.

قانونگذار در ماده ۶۰ قانون فوق الذکر ، چنین بیان می کند :

“نقض حقوق مندرج در این قانون ،عبارت است از ، معنای انجام هرگونه فعالیتی در ایران که توسط اشخاصی غیر از مالک حقوق تحت حمایت این قانون و بدون موافقت او انجام می گیرد.علاوه بر مالک حقوق تحت حمایت این قانون ، هرگاه ثابت شود دارنده اجازه استفاده ، از مالک درخواست کرده است تا برای خواسته معینی به دادگاه دادخواست بدهد و مالک امتناع کرده یا نتوانسته آن را انجام دهد ، دادگاه می تواند علاوه بر صدور دستور جلوگیری از نقض حقوق یا نقض قریب الوقوع حقوق ، به جبران خسارت مربوط نیز حکم صادر کند و یا تصمیم دیگری جهت احقاق حق اتخاذ نماید.”

مطالبه خسارت ناشی از حق اختراع

مطالبه خسارت ناشی از نقض حق اختراع

 

بیشتر بخوانید :  اخذ دستور موقت در دعوای نقض حق اختراع

آنچه از ماده استنباط می شود این است که  استفاده بدون اجازه از حق اختراع توسط غیر  ، در صورت اثبات در محکمه ، مشمول مجازات می شود.  مفاد مجازات در ماده 61  قانون فوق الذکر آمده است .بر طبق ماده مذبور هرکس با علم و عمد دست به چنین اقدامی بزند مجرم شناخته می شود و مجازاتی همچون جزای نقدی ، حبس تعزیری یا هر دو مجازات در انتظار چنین فردی است.

از طرف دیگر در ماده ۵۱۵ ق. آئین دادرسی مدنی که عام و کلی است به خسارت و نحوه پرداخت آن اشاره شده است . مورد حائز اهمیتی که در این ماده به صراحت بیان شده است پرداخت عدم النفع است که قانون گذار آن را منع کرده است.

و البته در ماده ۱۸۱ آیین نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات و طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۷۸ هم چنین آورده است:

“در مورد خساراتی که خواه از مجرای حقوقی و خواه از مجرای کیفری در دعاوی مربوط به اختراعات ، طرح های صنعتی ، علائم و نام های تجاری مطالبه شود، خسارت شامل ضررهای وارده خواهد بود.”

همان طور که از متن ماده هم مبرهن است ، در این ماده نیز ،قانونگذار خسارت را فقط  شامل ضررهای وارده می داند و عدم النفع را لحاظ نکرده است.

چه کسانی حق طرح شکایت از نقض حق اختراع را دارند؟

مسلما افرادی در وهله اول ذی الحق شناخته می شوند که مالک باشند. و طرف اصلی دعوا قرار گیرند. در این مورد هم صاحب ورقه اختراع یا مالک اختراع ثبت شده ذی الحق شناخته می شود. و در صورت نقض حق اختراع ، می توانند طرح دعوا نماید. البته ذکر این نکته هم لازم است که وظیفه نظارت و یا پیش اختراع ثبت شده با خود مالک اختراع است و وی می تواند در بازار بر روی اختراع خود، نظارت نماید و در صورت مشاهده نقض، برای طرح دعوی علیه نقض کنندگان اقدام کند.به جز مالک اختراع، افراد دیگری هم در طرح دعوی محق شناخته می شوند از جمله وکیل ، قائم مقام یا نماینده قانونی که از طرف مالک اختراع مجاز به طرح دعوا هستند .

البته به موجب قراردادی که جهت بهره برداری از اختراع به دیگران اعطا می شود، حق طرح دعوا در صورت نقض حق اختراع به این افراد داده میشود. که در این مواقع به صورت اختیاری این حق به بهره مندان از حق اختراع اعطا میگردد. اما در برخی از موارد هم ،افرادی که با مجوز بهره برداری اجباری ، مالک حق اختراع می شوند ذی النفع تلقی می گردند و اجازه طرح دعوی را دارند.

نحوه اثبات ادعای نقض حق اختراع

افراد ذی الحق، که ادعای نقض حق اختراع را دارند باید بتوانند ادعای خود را ثابت نمایند. بار اثبات دعوی نقض به عهده دارنده گواهینامه اختراع است.

دارنده گواهی اختراع که مدعی است دیگری یا دیگران حقوق او را نقض کرده اند باید این امر را با دلیل و مدارک اثبات کند تا بتواند حکم دادگاه را به نفع خود تصاحب کند .

که البته دست یابی به این دلایل و مدارک همیشه به سهولت امکان پذیر نیست.از جمله مواردی که با آن ها در دعاوی برخورد میشود مواقعی است که اختراع مربوط به یک فرآورده است که اثبات آن بسیار دشوار است و مشقت بسیاری را می طلبد. چرا که اقدامات نقض کننده این گونه دعاوی با توجه به اینکه در محیط های در بسته ، همچون کارخانه ها ، کارگاههای شخصی صورت می گیرد دسترسی به اطلاعات را با مشکل روبه رو مینماید.اما جای بسی امیدواری است که در چنین مواردی قانون گذار ریزبینی به خرج داده است و تدبیری را اندیشیده است.

بیشتر بخوانید :  زوال حق اختراع

قانون گذار به دلیل دشواری چنین اثباتی ، بار اثبات را از دوش خواهان برداشته است و بردوش خوانده قرارداده است .و این مورد دقیقا برخلاف قانون مدنی است که بار اثبات برعهده خواهان است .

چه بسا افرادی به دلیل عدم آگاهی از این حق قانونی که بار اثبات در این گونه دعاوی با خوانده است ، به علت عاجز شدن از جمع آوری دلایل دعوی خود را پیگیری ننموده اند و از حق خود می گذرند. در حالیکه قانون در این موارد از این افراد حمایت مینماید، فلذا داشتن اطلاعات کافی و مهم تر از آن استفاده به موقع از این اطلاعات، می تواند نتایج خوبی را در برداشته باشد.

شکایت کیفری علیه نقض کننده حق ثبت اختراع

شکایت کیفری علیه نقض کننده حق ثبت اختراع

ضمانت اجرای نقض حق اختراع

ضمانت اجرای کیفری در کنار سایر ضمانت اجراها از شدت و  حدت بیشتری برخوردار است. و از این رو پیش بینی می شود که نقشی بازدارنده از ارتکاب جرم داشته باشد. چرا که اگر مرتکب بداند با انجام عملی خاص مورد عتاب و خطاب کیفری قانون قرار می گیرد، محتاط تر عمل می کند و بی گدار به آب نمی زند.
از این رو قانون گذار ضمانت اجرای کیفری را برای مرتکبین برخی از جرائم که به نحوی به حقوق عمومی و منافع جامعه تجاوز می نمایند لحاظ کرده است. در مورد نقض کنندگان حق ثبت اختراع هم در اکثر کشورها ضمانت اجراهایی لحاظ شده است که جهت جلوگیری از اطاله کلام از آن ها می گذریم.

در حقوق ایران در قانون مجازات اسلامی امکان شکایت کیفری برای علیه نقض کننده حق اختراع ضمانت اجرای کیفری لحلظ نشده است و این امر،این نمونه ای از یک خلا قانونی است.اما از آنجایی که حق اختراع حقی است که به مخترع تعلق دارد و این حق مورد حمایت قانونگذار واقع شده است،  چنانچه فردی قصد سوءاستفاده از حق مذبور را داشته باشد ، قانونگذار برای نقض کننده این حق،در قوانین متفرقه ضمانت اجرا در نظر گرفته است.

اگرچه در قوانین متفرقه ضمانت اجراهایی لحاظ شده است. اما همیشه و در همه موارد کاربرد ندارد و باید دید، در مورد موضوع مطرح شده آیا می توان از آن ضمانت اجرای قانونی بهره برد یا خیر؟
بر اساس ماده ۱۳ قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای : هرکس حقوق مورد حمایت این قانون را نقض نماید به جز جبران خسارت ،جزای نقدی هم برای وی لحاظ شده است .
در تبصره ماده فوق هم خسارت شاکی خصوصی از اموال شخصی مرتکب جبران می شود.

چه کسانی حق طرح شکایت از نقض حق اختراع را دارند؟

چه کسانی حق طرح شکایت از نقض حق اختراع را دارند؟

آنچه از ماده استدلال می شود ، این است که ماده مذبور شامل نقض حق اختراع مربوط به نرم افزار نیز خواهد بود چرا که اگر نرم افزار هم واجد ویژگی های اختراع باشد ، قابلیت ثبت به عنوان اختراع را دارد.
ماده دیگری که در آن نیز ضمانت اجرا لحاظ شده است ، ماده ۶۱ قانون جدیدالتصویب ثبت علائم تجاری و اختراعات است که به صراحت بیان کرده است :
“هرگاه فردی به عمد و با آگاهی اقدام به عملی کند که ناقض حقوق مخترع باشد به حبس یا جزای نقدی و یا هر دو مجازات محکوم می شود.”
با توجه به میزان مجازاتی که در ماده ۶۱ برای ناقضین حق اختراع لحاظ شده است و ماده ۳۴۰ آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ که اعلام کرده است جرائم تعزیری هفت و هشت باید مستقیم در دادگاه مطرح شود و البته با توجه به رای وحدت رویه به شماره  744 تاریخ 1394/08/19 هیات عمومی دیوان عالی کشور ، رسیدگی به این دسته از پرونده های نقض حقوق ثبت حق اختراع و طرح های صنعتی و علائم تجاری، باید به طور مستقیم در دادگاه های کیفری مطرح شود.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 5)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست