اختراعات قابل ثبت و غیر قابل ثبت

اختراعات قابل ثبت ،اختراعاتی هستند که ابتکاری و جدید و همچنین کاربردی می باشند.چنانچه اختراعی ثبت گردد ، مخترع می تواند از منافع ثبت اختراع خویش منتفع گردد و اختراع مذبور نیز در حمایت قانون قرار می گیرد.اما قانونگذار برخی از اختراعات را نیز با وجود ابتکاری و جدید بودن از دسته اختراعات قابل ثبت خارج ساخته است

اختراعات قابل ثبت

اختراع با توجه به معنای لغوی آن به معنای ساختن و به وجود آوردن است .شاید به زبان ساده تر بتوان اینگونه گفت که خلق وسیله ای که تا به حال وجود نداشته است. و از ذهن و فکر فرد یا افرادی نشات می گیرد و این مورد در ماده ۱ قانون ثبت اختراعات ،طرح های صنعتی و علائم تجاری به وضوح اشاره شده است .

ثبت اختراع باعث حمایت قانون از مخترع می گردد و مخترع می تواند از مزایای اختراع خود منتفع شود. اما قبل از ثبت باید عنوان اختراع بر وسیله مزبور صدق نماید و گرنه چنین وسیله ای قابلیت ثبت شدن ندارد و زمانی هم که ثبت نشود از حمایت قانون بهره مند نمی گردد.

قانون گذار برای اینکه اختراعی قابلیت ثبت داشته باشد شرایطی را لحاظ کرده است و آن ها را در ماده 2 قانون ثبت اختراعات ،طرح های صنعتی و علائم تجاری بیان کرده است :

“اختراعی قابل ثبت است که حاوی ابتکار جدید و دارای کاربرد صنعتی باشد. ابتکار جدید عبارت است از آنچه که فن یا صنعت قبلی وجود نداشته و برای دارنده مهارت عادی در فن مذکور معلوم و آشکار نباشد و از نظر صنعتی ، اختراعی کاربردی محسوب می شود که در رشته ای از صنعت قابل ساخت یا استفاده باشد.مراد از صنعت ، معنای گسترده آن است و شامل مواردی نظیر صنایع دستی ، کشاورزی ، ماهیگیری و خدمات نیز می شود.”

اختراعات قابل ثبت

اختراعات قابل ثبت

اختراع جهت ثبت باید واجد چه شرایطی باشد؟

در مواد ۱ و ۲ قانون ثبت اختراعات ،طرح های صنعتی و علائم تجاری ، ۳ شرط را برای ثبت یک اختراع لازم دانسته است :

  • ارائه برای نخستین بار : اولین شرط در ماده 1 قانون ثبت اختراعات ،طرح های صنعتی و علائم تجاری به این نکته اشاره می کند که فرآورده یا فرآیند برای اولین بار باید توسط فردی ارائه گردد.

در ماده 2 قانون ثبت اختراعات ،طرح های صنعتی و علائم تجاری دو شرط دیگر را لحاظ کرده است:

  • از جمله جدید بودن و ابتکاری بودن
  • کاربرد صنعتی داشتن

فلذا اینگونه می توان توضیح داد که به هر ابداعی ،بدون لحاظ کردن دو ماده فوق نمی توان عنوان اختراع را داد بلکه وجود ۳ شرط بالا ضروری است گاهی اوقات وسیله ای ساخته می شود اما دارای هر ۳ شرط فوق نیست. باید بدانید که هر ۳ شرط فوق در کنار یکدیگر است که می تواند اختراع را شکل دهد.

جدید بودن بدین معناست که در سابق چنین اختراعی در فن یا صنعت قبلی وجود نداشته باشد . البته مراد از فن و صنعت قبلی هم، به معنای این است که در هیچ نقطه ای از جهان افشاء نشده باشد نوع افشاء کتبی ، شفاهی ، اظهارنامه ، حق تقدم یا … اهمیت ندارد .این افشاء از هر طریقی می تواند  باشد از جمله محافل دانشگاهی ، تسلیم اظهارنامه و …

بیشتر بخوانید :  مرجع صالح به رسیدگی در دعاوی حق اختراع

نکته مهم دیگر، در مورد تازگی اختراع این است که…

اختراع باید برای عموم تازگی داشته باشد و صرف تازگی داشتن آن برای عده ای کفایت نمی کند.اگر اختراعی قابلیت ثبت داشته باشد باید از طریق دادن اظهارنامه به مرجع صلاحیت دار اقدام صورت گیرد. اما گاهی اتفاق می افتد که ساخته ای توسط چند نفر به طور مستقل ساخته می شود. در این صورت هرکس که زودتر اقدام به تسلیم اظهارنامه کرده باشد ، گواهینامه به نام او ثبت می شود.

مورد بعدی که در ماده تاکید زیادی به آن شده است و وجه تمایز اختراع و طرح صنعتی هم می باشد، کاربرد صنعتی داشتن است.در کل در اختراع بدین شکل است که ابتدا مخترع نیاز یک وسیله را برای یک صنعت خاص حس می کند و بعد دست به خلق آن می زند تا در همان صنعت ، فن ، حرفه و … مورد استفاده قرار بگیرد.

اگر این ویژگی وجود نداشته باشد نمی توان به وسیله مزبور عنوان اختراع را داد. اما همین ویژگی کاربردی بودن وجه تمایز طرح و اختراع است . در اختراع نیاز به کاربردی بودن است اما در طرح نیازی به کاربردی بودن نیست.

در ادامه ماده ۲  قانون اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری ، صنعت را به صورت عام به کار برده است و معنای گسترده آن منظور است و شامل مواردی نظیر صنایع دستی ، کشاورزی ،ماهیگیری و خدمات نیز می شود.

اما چگونگی تشخیص کاربرد صنعتی اختراع ، افشاء اطلاعات مربوط به وسیله ساخته شده ،توسط خود مخترع است .چرا که از خود اختراع نمی توان چنین خصوصیاتی را احراز نمود و حمایت قانون از مخترع هم به میزان افشاگری او از اختراع خود بر می گردد.

اختراعات غیر قابل ثبت

همانطور که در اختراعات قابل ثبت توضیح داده شد ،اگر وسیله ای که ساخته می شود ویژگی های مورد نظر قانون گذار را داشته باشد ثبت می شود و پس از ثبت مورد حمایت قانون قرار می گیرد و می تواند از مزایای گواهینامه ثبت اختراع خود استفاده کند.

مسلم است اگر اختراعی فاقد ویژگی های مورد نظر قانون گذار که در مواد ۱و ۲ ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری عنوان شده است باشد ، اختراع مزبور قابل ثبت نیست .

اختراعات غیر قابل ثبت

اختراعات غیر قابل ثبت

قانونگذار چه اختراعاتی را غیر قابل ثبت می داند؟

قانون گذار در ماده ۴ قانون اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری مواردی را احصا نموده است و صراحتا آن ها را از حمایت قانون خارج ساخته است .

بیشتر بخوانید :  اخذ دستور موقت در دعوای نقض حق اختراع

“موارد زیر از حیطه حمایت از اختراع خارج است :

الف ) کشفیات ، نظریه های علمی ، روش های ریاضی و آثار هنری.

ب) طرح ها و قواعد یا روش های انجام کار تجاری و سایر فعالیت های ذهنی و اجتماعی.

ج) روش های تشخیص و معالجه بیماری های انسان و حیوان ،این بند شامل فرآورده های منطبق با تعریف اختراع و مورد استفاده در روش های مزبور نمی شود .

د) منابع ژنتیک و اجزاء ژنتیک تشکیل دهنده آن ها و همچنین فرآورده های بیولوژیک تولید آن ها

ه) آنچه قبلا در فنون و صنایع پیش بینی شده است.

فن یا صنعت قبلی عبارت است از هر چیزی که در نقطه ای از جهان از طریق انتشار کتبی یا شفاهی یا از طریق استفاده عملی و یا هر طریق دیگر قبل از تقاضا و یا در موارد حق تقدم ناشی از اظهارنامه ثبت اختراع افشا شده باشد.

در صورتی که افشا اختراع ظرف مدت ۶ ماه قبل از تاریخ تقاضا یا در موارد مقتضی ، قبل از تاریخ حق تقدم اختراع صورت گرفته باشد مانع ثبت نخواهد بود.

و)اختراعاتی که بهره برداری از آن ها خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی و اخلاق حسنه باشد.”

کشفیات : بند اول ماده 4 قانون مذبور به کشفیات اشاره کرده است .کشفیات از قبل وجود داشته اند اما به دلیل ناشناخته بودن مورد استفاده قرار نگرفته اند در حالیکه اختراع از قبل وجود نداشته است و ابداعی است. از این رو قانون از اکتشافات به عنوان اختراع حمایت نمی کند. نظریه های علمی و روش های ریاضی هم، چون در صنعت کاربرد ندارند قابل حمایت تلقی نشده اند. و همچنین آثار هنری را هم قانون گذار مورد حمایت قرار نداده است چرا که این مورد هم در مبحث کپی رایت یا حق مولف قرار می گیرد و به اختراع ارتباط پیدا نمی کند .

طرح و قواعد روش کار : بند ب ماده مذبور، از طرح و قواعد روش کار و در کل فعالیت های ذهنی صحبت کرده است که این مورد هم به دلیل غیر مرتبط بودن با صنعت از دایره اختراع خارج است و مورد حمایت قانون گذار قرار نگرفته است.

بیشتر بخوانید :  نقض حق اختراع و طرح دعوا علیه نقض کننده حق اختراع

 روش های تشخیص و معالجه بیماری های انسان یا حیوان :بند ج به روش های تشخیص و معالجه بیماری های انسان یا حیوان اشاره دارد و قانونگذار ،این موارد را هم از دسته اختراعات خارج ساخته است . شاید اینگونه به ذهن متبادر شود که این روش ها جدید است اما لازم به ذکر است که اگر چه روش های فوق جدید است اما در حوزه صنعت کاربردی ندارد. از این رو از دایره اختراعات خارج می شود .

البته در صورت دارا بودن شرایط ماهوی اختراع ، عنوان اختراع صادق است .اما  در صورتی که به شکل گفته شده در این بند آورده شود، از دایره اختراع خارج است .

منابع ژنتیک و اجزاء ژنتیک تشکیل دهنده آن ها و همچنین فرآورده های بیولوژیک تولید آن ها : بند د ماده ۴ هم مورد دیگری را از حمایت قانون خارج کرده است که البته این مورد در طرح اولیه سازمان ثبت وجود نداشته است و در کمیسیون قضایی مجلس و با اصرار وزارت کشاورزی به طرح اضافه شده است و آن منابع ژنتیک و اجزاء ژنتیک تشکیل دهنده آن هاست.

آنچه قبلا در فنون و صنایع پیش بینی شده است :مورد دیگری که از حمایت قانون خارج شده است مواردی است که سابقا در فنون و صنایع پیش بینی شده است.

این مورد شامل هر اختراعی می شود که به نحوی در سابق پیش بینی شده باشد ، حال این پیش بینی می تواند در گردهمایی ، سخنرانی ، اظهارنامه یا هرقید دیگری نمود داشته باشد.

اختراعاتی که بهره برداری از آن ها خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی و اخلاق حسنه باشد : آخرین و البته مهم ترین موردی که از حمایت قانون خارج می شود در صورتی است که بهره برداری از اختراعی بر خلاف موازین شرعی باشد.

این مورد آخر با توجه به اینکه شرع در کشور ما در کنار قانون قرار دارد و از اهمیت بالایی هم برخوردار است، قانون به هیچ وجه از چنین اختراعاتی حتی در صورتی که شرایط کامل اختراع را داشته باشند حمایت نمی کند.

 قانون گذار مواردی را که بیان شد، از حیطه حمایت خود خارج کرده است و البته دلیل منطقی خود را هم برای این موارد دارا می باشد .فلذا در صورتی که اختراعی در شمول این ماده قرار بگیرد حتی در صورت نو و جدید بودن باز هم از حمایت قانون برخوردار نمی شود.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: امتیاز: )

4 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • علی صفازاده
    دسامبر 25, 2019 4:04 ب.ظ

    با سلام.
    بنده ایده ای برای ساخت یک نوع ماشین در سر دارم که سوخت آن با ماشین های دیگر متفاوت است اما بیم این را دارم که قبل از اینکه اختراعم ثبت شود،فرد دیگری این ایده را هم داشته داشته باشد و قبل از بنده اختراع خود راثبت کند،آیا امکان این وجود دارد که ایده خود را ثبت نمایم و با آرامش خاطر به کارم مشغول شوم و اختراعم را به پایان برسانم؟

    پاسخ
    • با سلام، متاسفانه چنین امکانی وجود ندارد تا زمانیکه ایده خود را به مرحله عمل نرسانده اید امکان ثبت ایده برای شما وجود نخواهد داشت و شما زمانی می توانید ایده خود را ثبت نمایید که به صورت اجرایی درآمده باشد.

      پاسخ
  • سلام وخسته نباشید
    اینجانب مخترعی هستم که هرسال مبلغی بابت حق الثبت به صندوق ثبت میپردازم،چنانچه از پرداخت این مبلغ به صندوق خودداری نمایم چه میشود؟

    پاسخ
    • با سلام. پرداخت حق الثبت به صندوق ثبت نشان دهنده علاقه شما به ادامه انحصاری بودن اختراعتان می باشد ، شما بدین وسیله اعلام می نمایید که تمایل دارید که حق انحصاری خود را در مورد اختراع حفظ نمایید و چنانچه از پرداخت امتناع نمایید به منزله انصراف شما از حق مزبور می باشد و پس از این مرحله همه افراد می توانند از اختراع شما استفاده نمایند.البته موعدی برای این موضوع در نظرگرفته شده است و به محض عدم پرداخت حق انحصاری اختراع از شما سلب نمی گردد.

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست