حق اختراع و مزایای ثبت اختراع

حق اختراع حقی است که به فرد یا افرادی که برای نخستین بار فرآیند و یا آورده ای خاص را ارائه می دهند اعطا می شود و بدین وسیله مشکلی را در حرفه ، فن ،فناوری ،صنعت و مانند اینها حل می نماید .اولین گام مخترعین پس از اختراع ، ثبت آن می باشد که با این امر می توانند از مزایای ثبت اختراع منتفع گردند.

اختراع و چگونگی اعطای حق اختراع

از جمله حقوقی که کم تر در مباحث حقوقی مورد کنکاش قرار گرفته است بحث حمایت از طرح های صنعتی ، اختراعات ، و علائم تجاری است . البته در حال حاضر با توجه به رشد تکنولوژی و ضرورت های جامعه نیاز به بحث و بررسی و حمایت های قانون بیشتری احساس می شود.یکی از حقوقی که در گذشته مورد توجه نبود اما امروزه جای بحث و بررسی فراوانی دارد ، حق اختراع است.

اختراع در لغت به معنای آفریدن ، از نو ساختن ، ایجاد کردن ، خلق کردن و … آمده است . و در معنای اصطلاحی بدین گونه تعبیر می شود که: ایده و فکر کسی است که راه حل علمی برای یک مشکل مشخص در زمینه تکنولوژی را ارائه می دهد.

در قانون ثبت علائم و  اختراعات ایران مصوب ۱۳۱۰ صراحتا از حق اختراع تعریفی ارائه نشده بود و به شدت نیاز به یک تعریف جامع و کامل در قانون احساس می شد .

مزایای ثبت اختراع

در نهایت قانون گذار در ماده ۱۰ قانون ثبت طرح های صنعتی، اختراعات وعلائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ تعریف حق اختراع را اینگونه بیان کرده است :

“اختراع نتیجه فکر فرد یا افراد است که برای اولین بار فرآیند یا فرآورده ای خاص را ارائه می کنند و مشکلی را در یک حرفه ، فن ، فناوری صنعت و مانند آن ها حل می نماید.”

اختراع حاصل فکر و اندیشه فرد است ، بدین سان که مخترع در وهله اول کمبود یک وسیله را در صنعت ،حرفه،فن ومانند آنها کشف می کند و سپس برای حل مشکل ، دست به اقدام می زند و وسیله ای را خلق می کند که در زمینه های مزبور آنها نظر کاربرد داشته باشد.

اختراع چه ویژگی هایی را باید دارا باشد؟

  • کاربردی بودن اختراع : اختراع (خلق وسیله) باید کاربردی باشد و اگر اینگونه نباشد عنوان اختراع بر آن صدق نمینماید. این مورد دقیقا فرق بین اختراع و طرح صنعتی است. چرا که در طرح صنعتی کاربردی بودن اهمیتی ندارد و صرف تغییراتی در ظاهر یک کالا آن را به یک طرح صنعتی تبدیل می کند .
  • اختراع بایستی حل مشکل نماید: اختراع باید بتواند در صنعت مشکلی را مرتفع کند . واژه صنعت در این ماده به صورت عام به کار رفته است و منحصر به صنعت به صورت صرف نیست بلکه شامل کلیه رشته های صنعتی از جمله بازرگانی ، کشاورزی ،استخراجی و … هم می شود.

اختراع حتما باید کاربردی باشد و حل مشکل کند.

تفاوت اختراع و عناوین مشابه

گاها دیده می شود که برخی از واژه ها، در کنار اختراع استعمال می شوند و مترادف اختراع قلمداد می گردند ، در حالیکه در واقع با یکدیگر متفاوت میباشند.

تفاوت اختراع و اکتشاف: اکتشاف ،در کنار اختراع استعمال می شود. اما در حقیقت این دو واژه تفاوت اساسی با همدیگر دارند . اختراع از ساخت یک وسیله برای اولین بار سخن می گوید اما اکتشاف از قبل موجود بوده است که در زمان خاصی شناسایی شده است اما اختراع از قبل موجود نبوده است و خلق شده است .

تفاوت اختراع با طرح صنعتی: اختراع و طرح های صنعتی ،دارای تفاوت میباشند. اگرچه اختراع و طرح صنعتی ،هردو برای اولین بار ساخته می شوند اما کاربردی بودن در اختراع اهمیت دارد وچنانچه اختراعی کاربردی نباشد قانون از آن حمایت نمی کند در حالیکه در طرح صنعتی چنین موردی اهمیت ندارد و حتی اگر طرحی کاربردی هم نباشد مورد حمایت این قانون قرار می گیرد.

تفاوت اختراع و نوآوری:اختراع با نوآوری متفاوت است ، در حقیقت می توان چنین گفت که نوآوری ، تجاری کردن موفقیت آمیز یک اختراع برای بازار فروش بهتر و استفاده بهتر از آن است . در حقیقت برای اینکه بتوان یک کالا را بهتر عرضه کرد و بهبود ساخت ، به نوآوری نیاز است.

تفاوت اختراع و حق مولف:حق اختراع و حق مولف، گاها اشتباه گرفته می شوند اما در حقیقت این دو با یکدیگر متفاوتند. .در حق اختراع، زمانیکه فردی وسیله ای را خلق می کند و گواهی ثبت را میگیرد، فرد دیگری اجازه ندارد که برای همان وسیله گواهی ثبت اخذ کند. اما در حق مولف هرگاه فردی اقدام به نوشتن یک اثرنماید، این حق اوست اما چنانچه فرد دیگری بعدها اثری کامل تر ارائه کند ، حق پدیدآورنده اول را نقض نمی کند و حق هردو پا برجاست .و در تفاوت حق اختراع و حق مولفان می توان اینگونه گفت که حق اختراع مفهومی گسترده تر دارد و با منع بیشتری افراد را رو به رو میکند.

گواهینامه ثبت اختراع

گواهینامه ثبت اختراع ، از اصلی ترین حقوق مخترع میباشد .پس از اینکه فردی وسیله ای را با شرایط مندرج در ماده ۱ قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری میسازد،باید جهت ثبت وسیله مزبور اقدام کند تا بتواند از حقوق انحصاری که در قانون برای او در نظر گرفته شده است استفاده کند. و این امر مستلزم اخذ گواهینامه از اداره مالکیت صنعتی است .

قانون گذار در ماده ۳قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری، حمایت خود را منوط به اخذ گواهینامه مزبوربیان نموده است .و مقرر داشته است که پس از اخذ گواهینامه ، مخترع می تواند از حقوق انحصاری خود بهره مند گردد و دیگران را از ساخت ، استفاده ،عرضه برای فروش،فروش یا واردات و اقدامات دیگر در مورد کالای خود منع کند. و این حق را هیچ کس نمی تواند از وی سلب نماید.

انواع اختراع

اختراع و ورقه اختراع با توجه به عوامل و فاکتورهایی همچون اداره یا موسسه ای که به صدور ورقه اختراع مبادرت می نماید یا براساس موضوع و صنعتی که اختراع در آن حوزه صورت گرفته است و موارد دیگر،مورد تقسیم بندی قرار می گیرد که در ذیل به این تقسیم بندی پرداخته میشود.

  • اختراع ملی :همان طور که از نام این نوع اختراع به ذهن متبادر میگردد، ورقه اختراعی است که مرجع صدور آن ، مرجع صلاحیت دار ملی است.
  • اختراع منطقه ای : ورقه اختراعی از طرف مرجع ملی و یا یک مرجع بین دولت ها که اختیار برای صدور ورقه اختراع را در بیش از یک کشور داشته باشد صادر شود اختراع منطقه ای نام می گیرد.
  • اختراع الحاقی :گاهی اختراعی ثبت می گردد و پس از ثبت آن ، اضافاتی متعاقبا به آن الحاق می گردد که برای آن ها هم ورقه اختراع صادر می شود که عنوان اختراع الحاقی را به خود می گیرد. البته ذکر این نکته لازم است که لازم نیست اختراع الحاقی همچون ،اختراع تکمیلی موجب بهبود اختراع قبلی شود.
  • اختراع تکمیلی:گاها اختراعی ثبت می شود اما بعد از ثبت ، مخترع در جهت تکمیل آن بر می آید و آن را بهبود می بخشد . در این صورت مجددا اقدام به گرفتن ورقه اختراع مینماید، اما به این دلیل که در جهت تکمیل اختراع قبلی است ، اختراع تکمیلی نام می گیرد. اما ازجهت مدت و پرداخت هزینه تمدید اعتبار ، دارای ویژگی و مقررات خاصی است.
  • اختراع وارداتی:این ورقه اختراع برای یک دوره کوتاه ، به اختراعاتی که در کشور خارجی به ثبت رسیده اند اعطا می شود و با این ورقه ، صاحب ورقه اختراع می تواند در نمایشگاه شرکت کند.
  • اختراع سری:به اختراعی گفته میشود که فاش شدن آن برای امنیت یک کشور اخلال ایجاد کند. از این رو در قوانین برخی از کشورها اینگونه بیان شده است که در صورتی که افشا و انتشار اختراع از طریق اظهارنامه یا ورقه اختراع با توجه به نظر اداره صلاحیت دار دولتی مربوطه، که آن را ثبت مینماید، مضر امنیت ملی باشد می توان به دستور مقام ذی الاصلاح اختراع را محرمانه تلقی کرد و از انتشار اظهارنامه یا ورقه اختراع خودداری کرد. البته دولت برای جلوگیری از متضرر شدن صاحب حق اختراع می تواند خسارتی را که از محرمانه ماندن اختراع به مخترع می رسد را جبران کند.
  • اختراع طرح :طرح با اختراع متفاوت است ، اختراع خلق جدید یک وسیله کاربردی است که احساس نیاز می شود اما طرح ، تغییر شکل و ظاهر یک وسیله است .و کاربردی بودن آن هم اهمیت ندارد اما گاهی طرح آنقدر بکر و جدید است که با دارا بودن شرایط و ویژگی هایی می تواند به عنوان اختراع ثبت شود.
  • اختراع گزینشی یا انتخابی :از این نوع اختراع در قوانین ایران صحبتی به میان نیامده است اما می توان آن را اینگونه شرح داد که بیشتر مربوط به ترکیبات شیمیایی است .برای مثال یک شیمی دان و داروساز زمانی که دارویی را تهیه می کند،ممکن است در حین آزمایشات خود به این امر پی ببرد که از این مواد می توان استفاده های مطلوب تری هم انجام داد یا ترکیبات دیگری را هم می توان ساخت. اما رسیدن به این مطلوب نیازمند زمان و تجزیه و تحلیل است از این رو به فرصت نیاز است .به عبارت دیگر می توان گفت : انتخاب موارد مفید از میان یک گروه بزرگ که قبلا شناخته شده اند، گزینش نامیده می شود.

چه افرادی می توانند اختراع خود را ثبت کنند؟

اولین و اصلی ترین حقی که میتوان به یک مخترع و سازنده اعطا کرد ، حق استفاده از مزایای اختراعی است که انجام داده است و استفاده از این مزایا محقق نمی شود مگر با ثبت اختراع.
بدیهی است که حق ثبت اختراع متعلق به کسی است که آن اختراع حاصل تلاش اوست . زمانی که فرد واحدی سازنده باشد مشکلی ایجاد نمی شود اما گاهی ممکن است اختراعی حاصل تلاش افرادی باشد که به صورت مشترک دست به ساخت می زنند. و البته در مواردی هم ممکن است چند نفر به طور همزمان اقدام به ساخت اختراعی کرده باشند در این مواقع اینکه گواهی ثبت به چه کسی تعلق دارد جای بحث دارد.

بیشتر بخوانید :  زوال حق اختراع

طبق بند ج ماده ۵ قانون ثبت اختراعات طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۸۶ چنین بیان شده است:

“هرگاه دو یا چند نفر مستقل از دیگری اختراع واحدی کرده باشند ،شخصی که اظهارنامه اختراع خود را زودتر تسلیم کرده و یا در صورت ادعای حق تقدم هرکدام بتوانند اثبات کنند که در تاریخ مقدم اظهارنامه خود را به صورت معتبر تسلیم کرده اند مشروط بر اینکه اظهارنامه مذکور مسترد یا رد نگردیده یا مسکوک گذاشته نشده باشد حق ثبت اختراع را خواهند داشت”

با توجه به نص صریح ماده مزبور تاریخ تسلیم اظهارنامه ملاک قرار گرفته است .فلذا عقلایی است که پس از اختراع ، برای ثبت فورا اقدام شود تا از چنین مواردی جلوگیری به عمل بیاید .چرا که گاهی افراد سود جو فکر و اندیشه مخترع را می دزدند  و با تسلیم اظهارنامه در موعد نزدیک تر این حق را از آن خود می نمایند.

ثبت اختراع در صورتی که افرادی به صورت مشترک، اختراع واحدی داشته باشند

قانون گذار دربند ب ماده ۵ قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری بیان می دارد:

“اگر افرادی به صورت مشترک اختراعی کرده باشند حقوق ناشی از اختراع مشترک به آنها تعلق می گیرد”.

قانونگذار دراین بند ماده ، فرض اشتراکی بودن اختراع را بررسی نموده است است. بدین صورت که افرادی با یکدیگر دست به ساخت وسیله ای  می زنند همچون افراد یک تیم رباتیک ،در چنین مواقعی حقوق ناشی از اختراع به کل تیم تعلق می گیرد، و همه از آن منتفع می شوند و اما در کنار این بند ، ماده ۳۴ آئین نامه اجرایی قانون مذکور مصوب ۱۳۸۷، در مورد اختراع اشتراکی صحبت کرده است .و بیان کرده است که اگر افراد بخواهند می توانند تقاضا نمایند که در گواهی صادره میزان سهم هریک تفکیک شود و در غیراینصورت حقوق فوق به صورت مساوی به همه افراد تعلق می گیرد.

بیشتر بخوانید :  دعوای ابطال اظهارنامه و گواهی نامه ثبت اختراع

ثبت اختراع در صورتی که اختراع ناشی از استخدام یا قرارداد باشد

قانون گذار در بند ه ماده ۵ قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری چنین بیان داشته است:

“در صورتی که اختراع ناشی از استخدام یا قرارداد باشد ، حقوق مادی آن متعلق به کارفرما خواهد مگر آنکه خلاف آن در قرارداد شرط شده باشد.”

در این بند ماده به دو مورد اشاره کرده است که به توضیح هرکدام می پردازیم .اختراع ناشی از استخدام و اختراع ناشی از قرارداد.

شاید کمی عجیب به نظر برسد که چرا باید حقوق مادی اختراع ناشی از استخدام به کارفرما تعلق بگیرد . در پاسخ می توان اینگونه بیان کرد که از آنجایی که برای هر اختراعی هزینه و تسهیلاتی لازم است و هر فردی که این موارد را در دسترس ندارد و حال اگر کارفرمایی موارد سهولت کار را برای مستخدم خود فراهم کند به عبارتی او را در این امر یاری رسانده است .فلذا دور از ذهن نیست که حقوق مادی آن را تصاحب کند.

گاهی ممکن است کلا هدف از استخدام یا قراردادی که منعقد می شود پدید آوردن نرم افزاری باشد که در این صورت حقوق انحصاری ناشی از اختراع متعلق به کارفرماست. و گاهی ممکن است ساخت اختراع جزء موضوع قرارداد باشد که چون در قرارداد قید شده است پس متعلق به کارفرماست. اما فرض مخالف هم امکان پذیر است ، یعنی ممکن است اختراع ناشی از استخدام یا قرارداد باشد. اما در قراردادی که منعقد می شود بین مستخدم و کارفرما خلاف آن قید شود که در این صورت حقوق مادی به کارفرما تعلق نمی گیرد.

مزایای ثبت اختراع

هر فردی که با قدرت ذهن و فکر و خلاقیت خود وسیله ای را می سازد و آن را در صنعت، حرفه ومانند اینها به کارمیگیرد، به پاس تلاشی که در جهت پیشرفت و حل مشکلات صنعتی وحرفه ای ومانند اینها انجام داده است لایق تقدیر است .و باید بتواند مزایای صرف وقت ، هزینه ، صبر خود را که در خلق وسیله مزبورخرج نموده است به دست بیاورد. از این رو قانون گذار راه حل ثبت اختراع را روبه روی مخترع قرارداده است تا از این طریق بتواند از مزایای اختراع خود منتفع شود. فلذا ذکر این نکته لازم است که ثبت اختراع نوعی راه حل حمایتی از مخترع است تا به طور انحصاری بتواند از مزایای خلاقیت خود استفاده کند.

  • انحصاری شدن اختراع :پس از ثبت، مالک اختراع می تواند دیگران را از استفاده تجاری از اختراع مزبور منع کند و این گونه دست بسیاری از جاعلین و متقلبان کوتاه می شود.
    مثال :چنانچه شرکتی دارای یک اختراع با ارزش باشد یا اجازه بهره برداری از آن را کسب کرده باشد می تواند برای استفاده سایرین مانع ایجاد کند و این کار به شرکت دارای حق اختراع، این امکان را می دهد تا بتواند فعالیت خود را در زمینه مزبور توسعه بدهد.
  • سود دهی و جبران هزینه ها:مسلما یک مخترع در حین تحقیقات و اکتشافات خود هزینه هایی را صرف کرده است که با ثبت اختراع و به دست آوردن حقوق انحصاری آن می توان به جبران هزینه ها و سود دهی برسد.
  • واگذاری حق اختراع در قالب لیسانس: گاهی هم مخترع می تواند با واگذاری حق استفاده از اختراع خود در قالب لیسانس به شرکت ها یا افراد ، حق امتیاز دریافت کند و در آمد بیشتری عاید او شود.
  • لیسانس های دو جانبه : لیسانس های دو جانبه بدین معناست که گاهی یک شرکت صاحب یک اختراع است ، شرکت مزبور می تواند با شرکت های دیگر قراردادی منعقد کنند و لیسانس اختراع شرکت دیگر را بگیرند و لیسانس شرکت خود را اعطا کنند. با این تعامل هر دو شرکت می توانند از اختراع همدیگر استفاده کنند و سود دهی بالاتری داشته باشند.
  • دسترسی به بازارهای جدید: با اخذ گواهینامه ثبت اختراع دسترسی به بازارهای جدید امکان پذیر میگردد. و حتی می توانند زمینه حمایت از اختراع را در بازارهای خارجی مربوط فراهم نماید.
  • عدم نگرانی از نقض حق اختراع پس از ثبت: زمانی که اختراعی ثبت شود مالک دیگر نگران نقض حقوق خود نیست وسایرین نمی توانند با ادعای اینکه اختراع مزبور متعلق به آن هاست به ناحق اختراع را مورد استفاده قرار دهند ویا اینکه درصدد ثبت اختراعات مشابه برآیند.
  • اخذ وام و تسهیلات:پس از ثبت اختراع ، مخترع می تواند با اخذ وام و سایر تسهیلاتی که به وی اعطا می شود زمینه عرضه محصول خود را به بازار فراهم نماید.
  • دفاع از حق اختراع در برابر ناقضین حق اختراع: با ثبت اختراع ، مخترع می تواند در صورت سوء استفاده از حقش علیه سوء استفاده کنندگان و ناقضین حق اختراع متعلق به خود،از طرق قانونی اقدام کند.
  • درج در سوابق کاری: ثبت اختراع جزء رزومه هر شرکت ویاهر فردی می تواند لحاظ شود. و بدین وسیله ،مشتریان ،سهامداران و … را به سوی خود جذب نماید.از این رو بسیاری از شرکت ها اختراعات ثبت شده خود را در آگهی های خود نیز منتشر می نمایند، چرا که اعتبار شرکت را از نظر مهارت و کارایی بالا می برد. و مخترعین نیز در سوابق کاری خود این موضوع را قید مینمایند.

اصلی ترین دلیلی که ثبت شدن یک اختراع اهمیت دارد،این است که تا قبل از ثبت اختراع ، قانون نمی تواند از مخترع حمایت نماید. اما پس از ثبت ، قانون حامی مخترع میگردد و حقوق انحصاری او را محترم می شمارد. و این حمایت قانون مزایای فوق الذکر را در بر خواهد داشت که اگر چنین نباشد افراد به تحقیق و بررسی کمتر توجه می نمایند و قدرت رشد و پیشرفت از جامعه گرفته می شود که مضرات زیادی را دربرخواهد داشت.

چنانچه شما نیز اختراعی را به سر انجام رسانده اید،توصیه میگردد فورا نسبت به ثبت اختراع خویش اقدام نمایید،چراکه انتفاع از مزایای اختراع تنها در صورتی به شما تعلق میگیرد که اختراع خویش را ثبت نموده باشید.

بیشتر بخوانید :  نقض حق اختراع و طرح دعوا علیه نقض کننده حق اختراع

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 1 امتیاز: 5)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست