مطالبه وجه چک

دعوای مطالبه وجه چک زمانی باید طرح گردد که دارنده ی چک با مراجعه به بانک و عدم دریافت تمام یا قسمتی از وجه آن به علت نبودن محل یا به هر علت دیگری که منتهی به برگشت چک و عدم پرداخت شده، بخواهد وجه چک را طبق قوانین و آئین نامه های مربوط به اجرای اسناد رسمی با طرح دعوای کیفری یا حقوقی علیه صادر کننده به جهت صدور چک بلامحل ، وصول نماید.

برای پرداخت وجه چک به چه شخصی باید مراجعه کرد؟

پس از اینکه چک برگشت خورد دارنده می تواند علیه کلیه مسولین چک اعم از صادر کننده، صاحب حساب، ضامن و ظهرنویس اقامه دعوا نماید که در ادامه نحوه طرح دعوا علیه هر یک را بیان می نماییم.

مطالبه وجه چک
مطالبه وجه چک

طرق طرح دعوای مطالبه وجه چک علیه صادر کننده

دارنده چک از سه طریق ذیل می تواند علیه صادرکننده برای مطالبه مبلغ چک، دعوا اقامه نماید:

  • شکایت کیفری
  • از طریق اجرای ثبت
  • از طریق اقامه دعوا در دادگاه حقوقی

1.شکایت کیفری

شکایت کیفری علیه صادر کننده هنگامی امکان پذیر است که دارنده چک نزد مراجع قضایی، علیه صادر کننده شکایت نماید و این شکایت باید در مهلت های ذکر شده در ماده 11 قانون صدور چک به عمل آید برابر با این ماده: در صورتی که دارنده چک تا شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه ننماید یا ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شکایت ننماید دیگر حق شکایت کیفری نخواهد داشت لازم به ذکر است که چک وعده دار و چک امانی قابلیت شکایت کیفری را ندارند. برای تشخیص اینکه چه کسی اولین بار برای وصول وجه چک به بانک مراجعه کرده است بانک ها مکلفند به محض مراجعه دارنده ی چک، هویت کامل و دقیق او را در ثبت چک با ذکر تاریخ قید نمایند لذا کسی که چک پس از برگشت از بانک به وی منتقل گردیده حق شکایت کیفری نخواهد داشت مگر آن که انتقال آن قهری باشد.

برای شکایت کیفری نیازی نیست که دارنده ی چک شخصاً به بانک مراجعه نماید. هرگاه دارنده چک بخواهد چک را به وسیله ی وکیل دادگستری یا شخص دیگری وصول نماید و در عین حال بخواهد حق شکایت کیفری او در صورت بی محل بودن چک محفوظ بماند باید هویت و نشانی خود را با تصریح به نمایندگی وکیل دادگستری در ظهر چک قید نماید در این صورت حق شکایت کیفری وی محفوظ است.

لازم به ذکر است که ارائه گواهینامه عدم پرداخت موضوع ماده 4 و 5 قانون جدید صدور چک، وسیله اثبات ادعای عدم موجودی یا کسر موجودی و شرط لازم تعقیب کیفری است. هر گاه گواهینامه مزبور ارائه نگردد تعقیب صادر کننده مجاز نخواهد بود. البته صرف ارائه گواهینامه برای تعقیب کافی نیست بلکه دارنده باید گواهینامه مزبور را به موقع از بانک درخواست کند و به موقع نیز آن را به مرجع قضائی ارائه دهد

پس از صدور کیفر خواست در دادگاه کیفری دو، به شکایت دارنده ی چک رسیدگی می شود.

نحوه رسیدگی به شکایت کیفری برای دعوای مطالبه وجه

نحوه ی رسیدگی تابع مقررات ویژه نیست و همان مقررات آئین دادرسی کیفری در مورد رسیدگی به جرم صدور چک بلا محل نیز قابل اعمال است. با این حال ماده 16 قانون صدور چک تاکید می کند در مورد این نوع جرائم، رسیدگی در دادسرا و دادگاه فوری و خارج از نوبت به عمل خواهد آمد قانون گذار علاوه بر این قواعد خاصی در مورد اخذ تامین از شخصی که متهم به صدور چک بلا محل است و همچنین نحوه ی احضار او پیش بینی کرده است.

در سایت به طور کامل در خصوص تامین خواسته چک بیان گردیده است.

در مورد اخذ تامین ماده 18 قانون صدور چک مقرر می دارد: در صورتی که وجه چک در بانک تامین نشده باشد مرجع رسیدگی مکلف است وجه الضمان نقدی یا ضمانت نامه بانکی ( که تا تعیین تکلیف نهایی معتبر باشد) معادل وجه چک یا قسمتی از آن که مورد شکایت واقع شده از متهم اخذ نماید.

  1. از طریق اجرای ثبت

دارنده برای وصول وجه چک می تواند از طریق اداره ثبت اسناد نیز اقدام نماید چرا که مطابق قانون صدور چک، چک های صادر شده اسناد لازم الاجرا محسوب می گردند، بنابراین می توان بدون مراجعه به دادگاه، تقاضای رسیدگی به وجه چک پرداخت نشده را به اداره ثبت اسناد ارائه داد.

طابق ماده 2 قانون صدور چک ، شرط اولیه و اساسی وصول چک به شیوه ثبتی ، این است که چک باید عهده یکی از بانک های مجاز کشور صادر شده باشد . یعنی تنها چک هایی را می توان به شیوه ثبتی استرداد نمود که وجه چک توسط بانک پرداخت گردد(نه موسسات مالی اعتباری و صندوق های قرض الحسنه).

در صورت وجود شرط مذکور، می توان به ادارات ثبتی مراجعه و صدور اجراییه چک را تقاضا نمود.

مدارک لازم برای صدور اجراییه چک برای مطالبه وجه چک از طریق ثبت اسناد

  • اصل و فتوکپی برابر با اصل شده چک برگشتی و گواهی عدم پرداختآن
  • مدارک هویتی متقاضی
  • بایستی مطابقت امضای صادرکننده با نمونه آن ، توسط بانک در گواهی عدم پرداخت قید گردد
  • دریافتفرمتقاضای صدور اجراییه چک از اداره ثبت و تکمیل آن

مدارک فوق را می بایست به اداره ثبت اسناد محلی که بانک صادر کننده گواهی عدم پرداخت در آن قرار دارد ارائه داد. به محض آن که برای چک اجراییه صادر شد، اجراییه مذکور به بدهکار ابلاغ می گردد و او را موظف می کند ظرف مدت 10 روز نسبت به پرداخت مبلغ مندرج در چک ، فراهم نمودن ترتیبات پرداخت و یا معرفی اموال اقدام نماید. در صورتی که صادر کننده ظرف مدت 10 روز اقدامات لازم را انجام ندهد، دارنده چک این اجازه را دارد که برای توقیف اموال صادرکننده چک تقاضای توقیف اموال او را به اداره ثبت ارایه نماید .

  1. از طریق طرح دعوای مدنی (مراجعه به دادگاه حقوقی)

اقامه ی دعوای مدنی در دادگاه به تبعیت دعوی جزایی ممکن و میسر است هر گاه به علتی اقامه دعوی تبعی در دادگاه ممکن نباشد دارنده می تواند مستقلا، در دادگاه اقامه دعوای حقوقی را اقامه نماید. ماده 15 قانون صدور چک به دارنده حق داده است که وجه چک و ضرر و زیان خود را در دادگاه کیفری مطالبه کند. در چنین صورتی دادگاه کیفری صلاحیت رسیدگی و صدور حکم را خواهد داشت بدون آن که میزان مبلغ چک تاثیری در صلاحیت دادگاه بگذارد. رسیدگی به این دعوی مطابق مقررات عام قانون آیین دادرسی کیفری و مدنی خواهد بود در صورتی که مرجع کیفری قبلاً تامین لازم را به صورت وجه الضمان یا ضمانت نامه بانکی موضوع ماده 18 قانون صدور چک اخذ کرده باشد تامین خواسته چک از اموال متهم جایز نیست.

اقامه ی دعوی حقوقی به صورت مستقل در یک صورت نیز میسر است و آن در صورتی است که چک پس از رسیدگی کیفری قابلیت تعقیب جزایی را نداشته باشد و قرار موقوف یا منع تعقیب جزایی متهم صادر شده باشد و یا اینکه مهلت های قانونی سایر شرایط مذکور در قانون صدور چک از طرف دارنده رعایت نشده باشد اما چون اقامه دعوای جزایی و صدور اجرائیه فقط علیه صادر کننده میسر است دعوای مدنی معمولاً هنگامی اقامه می شود که دارنده بخواهد برای وصول وجه چک سایر مسئولان چک (ظهرنویس و ضامن) را مورد تعقیب قرار دهد.

دارنده برای طرح دعوای مطالبه وجه چک به کدام دادگاه باید مراجعه نماید؟

از آنجا که دعوای مطالبه وجه یک دعوای مالی منقول بشمار می رود بنابراین جهت ارائه دادخواست مطالبه وجه چک ، دارنده می تواند به هر یک از دادگاه های محل وقوع عقد یا قرارداد، یعنی محل صدور چک، یا دادگاه محل انجام تعهد، یعنی محل استقرار بانک محال علیه (صادرکننده چک) و یا دادگاه محل اقامتگاه خوانده که صالح به رسیدگی می باشند، مراجعه نماید.

طلبکاران در چه صورتی حق توقیف وجه چک را ندارند؟

طلبکاران صادر کننده نیز در صورتی که چک به نفع دیگری صادر یا پشت نویسی شده باشد، حق توقیف وجه این نوع چک را ندارند.

دعوای مطالبه وجه علیه وکیل یا نماینده

در مواردی ممکن است چک به نمایندگی یا به وکالت صادر می شود. در این صورت صاحب حساب شخصی غیر از صادر کننده چک است که مطابق ماده 19 قانون صدور چک در صورتیکه چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب اعم از شخصی حقیقی یا حقوقی صادر شده باشد، علاوه بر صادرکننده چک ،‌ صاحب حساب نیز مسئول پرداخت وجه چک است.صدور چک به نمایندگی بیشتر در شرکتهای تجاری صورت می گیرد. زمانی که مدیران به نمایندگی از شرکت و از حساب شرکت چک صادر می نمایند.

دعوای مطالبه وجه چک علیه ضامن چک

هرگاه پس از مراجعه به بانک چک برگشت خورد، می توانیم برای پرداخت وجه چک به ضامن هم مراجعه نماییم. هرگاه چند نفر مسئول پرداخت وجه چک باشند، همه مسئولین چک در مقابل دارنده چک مسئولیت تضامنی دارند.(منظور از مسئولیت تضامنی این است که دارنده حق دارد دریافت مبلغ چک برگشت خورده، به همه یا هریک از مسئولین چک مراجعه نماید.
برای این منظور بهتر است در صورت نیاز به طرح دعوی، همه مسئولین چک را به عنوان خوانده دعوی معرفی کند و از دادگاه محکومیت تضامنی آنان به پرداخت وجه چک را بخواهد.

آنچه در مورد مسئولیت تضامنی گفته شد مربوط به پیگیری به صورت حقوقی چک است. در مورد مسئولیت کیفری و شکایت در دادسرا و گرفتن حکم جلب کیفری و مانند آن، صرفا صادر کننده چک مسئولیت دارد.
بنابراین هر چند نفر هم که مسئول پرداخت وجه چک باشند، شکایت کیفری فقط علیه صادر کننده چک بی محل قابل طرح است. آن هم در صورتی که شرایط لازم برای شکایت کیفری از صادر کننده وجود داشته باشد.

دعوای مطالبه وجه چک علیه ظهرنویس چک

منظور از ظهرنویسی چک و سفته در قانون جدید ، پشت نویسی چک است. معمولاً به شخصی ظهرنویس می گویند، که ابتدا چک در وجه او صادر شده و او اصطلاحاً چک را نقد کرده است. یعنی با امضای پشت برگه چک ، آن را به دیگری منتقل کرده است. البته ضامن هم پشت چک را امضا می نماید اما به شخصی که پشت چک را به عنوان ضامن امضا کرده است ، ضامن می گویند نه ظهرنویس.
یک چک ممکن است چند بار ظهر نویسی شود. یعنی چند بار با ظهر نویسی از یکی به دیگری منتقل شود.
در این صورت دارنده چک می تواند برای پرداخت ( دریافت ) وجه چک (پس از برگشت) به هریک از ظهرنویسان نیز مراجعه نماید.

اصلاحیه جدید قانون صدور چک در مورد مراحل مطالبه وجه چک

در صورتی که موجودی حساب صادرکننده چک نزد بانک کمتر از مبلغ چک باشد، به تقاضای دارنده چک بانک مکلف است مبلغ موجودی در حساب را به دارنده چک بپردازد و دارنده با قید مبلغ دریافت‌ شده پشت چک، آن را به بانک تسلیم نماید. بانک مکلف است بنابه درخواست دارنده چک فوراَ کسری مبلغ چک را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی وارد نماید و با دریافت کد رهگیری و درج آن در گواهینام‌های با مشخصات مذکور در ماده قبل، آن را به متقاضی تحویل دهد. به گواهینامه فاقد کد رهگیری در مراجع قضائی و ثبتی ترتیب اثر داده نمی‌شود.

چک مزبور نسبت به مبلغی که پرداخت نگردیده، بی‌محل محسوب و گواهینامه بانک در این مورد برای دارنده چک، جانشین اصل چک می‌شود. در مورد این ماده نیز بانک مکلف است اعلامیه مذکور در ماده قبل را برای صاحب حساب ارسال نماید.

بعد از ثبت غیرقابل پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، این سامانه مراتب را به صورت برخط به تمام بانک‌‌ها و مؤسسات اعتباری اطلاع می‌دهد. پس از گذشت 24 ساعت کلیه بانک‌‌ها و مؤسسات اعتباری حسب مورد مکلفند تا هنگام رفع سوء اثر از چک، اقدامات زیر را نسبت به صاحب حساب اعمال نمایند:

الف – عدم افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید؛

ب – مسدود کردن وجوه کلیه حساب‌‌ها و کارت‌‌های بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده که تحت هر عنوان نزد بانک یا مؤسسه اعتباری دارد به میزان کسری مبلغ چک به ترتیب اعلامی از سوی بانک مرکزی؛

ج – عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت نامه‌‌های ارزی یا ریالی

د – عدم گشایش اعتبارات اسنادی ارزی یا ریالی .

جهت تسریع در روند رسیدگی به دعاوی چک، هرگونه اقدام در خصوص دعاوی مذکور نیازمند تسلط کامل بر قوانین بروز چک در کشور است.

درصورت نیاز به اطلاعات بیشتر در زمینه دعاوی چک و در صورت تمایل به پیگیری دعوای مطالبه وجه چک به صورت جدی و اقامه دعوا به صورت تخصصی می توانید با موسسه حقوقی بین المللی داپویان حامی تماس حاصل فرمایید.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: 4 امتیاز: 5)

6 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

  • سلام و عرض ادب
    چکی در وجه بنده صادر شده تاریخ سررسید در آن قید شده اما تاریخ صدور نامشخص است آیا می توانم از طریق کیفری شکایت کنم؟

    پاسخ
    • ملاک طرح دعوای کیفری همان تاریخ سررسید است و چنانچه وجه چک را در همان تاریخ سررسید دریافت کرده باشید با عدم پرداخت، چک حال می شود و قابلیت شکایت در دادگاه کیفری را دارد چرا که چک باید به تاریخ روز باشد و تاریخ صدور موخر بر تاریخ سررسید باشد تا بتوان به صورت کیفری اقدام نمود.اگر تاریخ صدور قبل از تاریخ سررسید باشد چک وعده دار بحساب می آید بنابراین نمی توان از طریق کیفری اقدام نمود و صرفا به صورت حقوقی می توانید به دادگاه حقوقی برای مطالبه وجه و خسارات حاصله مراجعه نمایید و یا تقاضای صدور قرار تامین برای توقیف اموال صادر کننده را داشته باشید.دقت داشته باشید که در شکایت کیفری صرفا می توانید دعوا را علیه صادر کننده چک اقامه نمایید در صورتی که در دعوای حقوقی کلیه امضا کنندگان در مقابل شما به عنوان دارنده چک مسئولیت دارند

      پاسخ
  • سلام
    ببخشید آیا می توان بدون صدور گواهی عدم پرداخت، علیه صادر کننده چک دعوای حقوقی مطرح کرد؟

    پاسخ
  • سلام وقت بخیر
    شخصی به عنوان بدهی مبلغ بالایی چک کشیده برای من و اکنون که وقت سررسید چک رسیده است به بانک مراجعه کردم حسابش مسدود بود و خالی و گوشی همراه خود را خاموش کرده است من میتوانم به دادگاه مراجعه کنم و از دادگاه مطالبه وجه کنم ممنون میشم راهنمایی کنید

    پاسخ
    • سلام بله طبق قانون جدید نیازی به مراجعه به دادگاه نیست وصرفا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی میتوانید مستقیما درخواست صدور اجرائیه و سپس تقاضای بازداشت اموال وی را نمایید

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست