رایانه ای

جرایم رایانه ای

پیشرفت تکنولوژی و استفاده از رایانه و تجهیزات کامپیوتری، در کنار تسهیلاتی که به همراه خود دارد، خطراتی هم دارد و بستر بسیاری از جرایم را فراهم میکند، و گاه نیز ممکن است شخصی جرایم عادی و سنتی را از این طریق انجام دهند. همچنین قانون گذار نیز در نظام حقوقی ما تعریفی از این عنوان ها در قانون کشورمان ارائه نداده است.

جرم رایانه ای چیست؟

در تعریف جرم رایانه ای، با توجه به متقاوت بودن ابعاد متفاوتی که دارد، ارائه ی تعریف جرم رایانه ای را بسیار مشکل می کند. اگر چه سازمان های بین المللی متفاوتی، تعاریف گوناگونی در این خصوص در رابطه با تعریف جرایم رایانه ای ارائه داده اند، اما با توجه به عدم اجماع بین المللی در این خصوص، باز هم ابهام در خصوص تعیین تعریفی واحد در خصوص جرایم رایانه ای موجود است.

تعریف جرم رایانه ای از سه منظر و مکتب بررسی شده است که به اختصار به هر کدام از آنها، اشاره خواهیم کرد:

  • از منظر قانون گذار و جرم انگاری، جرایم رایانه ای صرفاً به آن دسته از جرایمی گفته می شود که بعد از پیدایش رایانه به وجود آمده اند، که منظور جرایم مدرن رایانه ای یا جرایم رایانه ای محض است. به طور کلی می توان گفت که: هر جرمی که به موجب حکم صریح قانون سیستم و داده رایانه ای به عنوان موضوع یا وسیله آن اعلام شده و در نتیجه از عناصر مادی آن باشد را گویند.
  • از منظر جرم شناسی، کمی عام تر از تعریف فوق می باشد، یعنی علاوه بر در بر گیری جرایم سنتی که در بالا گفته شد، با دید وسیع تری به این دسته از جرایم نگاه می کنند و می گویند: هر جرمی که از طریق و به وسیله سیستم و یا داده ی رایانه ای ارتکاب یافته باشد را می گویند.
  • اما گروه سوم، از دیدگاه آئین دادرسی کیفری به تعریف جرم رایانه ای می پردازند و تعریف بسیار موسعی ارائه داده اند؛

به این صورت که هر جرمی که رایانه به نحوی از انحاء به عنوان موضوع و یا ابزار حرم در آن نقش داشته باشد و یا دلایل یا اطلاعات مربوط به آن در رایانه، ذخیره، پردازش یا منتقل شود را جرم رایانه ای گویند.

جرایم مرتبط و مشابه با جرم رایانه ای

وجود مفاهیمی مانند جرایم سایبری، جرایم اینترنتی و… ممکن است باعث شود که آن ها را یکسان تلقی کنیم، در صورتی که در مواردی مترادف یک دیگر نسیتند و فقط از جرایم مرتبط با جرایم رایانه ای هستند.

  • جرایم اینترنتی:

اینترنت، فضا و شبکه ای جهانی با تعداد نا محدودی از شبکه های مختلف اعم از خصوصی، عمومی، تجاری و… می باشد که استفاده از زیر ساخت های ارتباطی به یک دیگر وصل می شوند و مجموعه ای از منابع اطلاعاتی و ارائه دهنده سرویس های متنوع برای کاربران می باشد.

با توجه به تعریف فوق می توان گفت که جرایم اینترنتی، جرایمی هستند که قاب ارتکاب توسط افراد در شبکه جهانی اینترنت باشد و با توجه به اینکه اینترنت از طریق رایانه یا کامپیوتر قابل بهره برداری است، جرایم اینترنتی نوعی خاص از انواع جرایم اینترنتی محسوب می شود.

  • جرایم سایبری:

کلمه ی سایبر در زبان فارسی، معادل مجاز و یا مجازی می باشد، اگر چه ترجمه ی صحیح و دقیقی از این واژه لاتین نمی باشد. علی ای حال، واژه ی فضای مجازی اگر چه به عنوان غلط مصطلح به عنوان معادل فارسی واژه Cyber Space استعمال می شود.

اما در تعریف این مفهوم می توان گفت که: تمامیت الکترونیکی که ارتباط جهانی مجموع وسایل تولید، ذخیره، پردازش و انتقال داده های الکترونیکی که ویژگی شبیه سازی و مجازی سازی به وجود آمده اند را گویند.

با این تفاسیر، مجدد ملاحظه می کنیم که بر خلاف طرز تفکر عامه، جرایم اینترنتی جزئی از جرائم سایبری محسوب می شوند، نه اینکه جرایم سایبری جزئی از جرایم اینترنتی محسوب شوند.

قوانین وضع شده در خصوص جرایم رایانه ای

اولین قانون در رابطه با این موضوع، قانون جرایم رایانه ای مصوب 5/3/88 که شامل 56 ماده و 25 تبصره می باشد، و در ثانی پس از آن قانون آئین دادرسی جرایم نیرو های مسلح و دادرسی الکترونیکی مصوب 8/7/1393 را داریم.

انواع جرایم رایانه ای

این نوع از جرایم، از لحاظ ماهوی، به 5 دسته می توان نقسیم کرد که هر کدام از آن 5 دسته، خود به زیر مجموعه هایی تقسیم می شود که در اینجا به ذکر دسته بندی فقط بسنده می کنیم.

  • جرایم علیه محرمانگی داده ها و سامانه های رایانه ای و مخابراتی
  1. دسترسی غیر مجاز
  2. شنود غیر مجاز
  3. جاسوسی رایانه ای
  • جرایم علیه صحت و تمامیت داده ها و سامانه های رایانه ای و مخابراتی
  1. جعل رایانه ای
  2. تخریب و اخلال در داده ها و یا سامانه های رایانه ای و مخابراتی
  • سرقت و کلاهبرداری
  1. سرقت داده ها
  2. کلاه برداری مربوط به امور رایانه
  • جرایم علیه عفت و اخلاق عمومی و شخصیت معنوی
  1. جرایم علیه عفت و اخلاق عمومی
  2. جرایم علیه شخصیت معنوی
  • جرایم متفرقه رایانه ای
  1. جرایم باز دارنده رایانه ای
  2. استفاده غیر مجاز از پهنای باند بین المللی برای برقراری ارتباط مخابراتی
  3. نقض حقوق پدیدآورندگان نرم افزار های رایانه ای
فهرست