شروط قراردادی چیست؟

طرفین قرارداد ممکن است علاوه بر متن و اصل قرارداد بر شرط هایی نیز توافق نمایند که این می توانند قبل یا همزمان یا بعد از عقد باشد.

رابطه ی عقد و قرارداد با شرط ضمن قرارداد مثل رابطه ی اصل و فرع است. اعتبار شرط به اعتبار قرارداد بستگی دارد پس هر گاه قرارداد باطل باشد شرط نیز باطل است و مادامی که قرارداد اعتبار دارد و اقاله یا فسخ نشده یا باطل نگردیده است شرط نیز دارای اعتبار است.

در واقع اگر قرارداد منحل شود (به فسخ یا اقاله یا انفساخ یا اعلام بطلان)، شروط هم جایگاهی نخواهد داشت، مگر در موارد خاص مثل شرط داوری در قراردادهای تجاری، یا تشریفات خاص ذکر شده در ماده ی 47 شرایط عمومی پیمان که اگر قرارداد هم باطل باشد براساس آن عمل می شود.

اما در مقابل، از بین رفتن شرط، ضرورتاً باعث انحلال قرارداد نمی شود و در اصطلاح حقوقی «انحلال شرط ضرورتاً سبب انحلال قرارداد نمی شود» به علاوه بطلان شرط نیز ضرورتاً موجب بطلان قرارداد نمی شود فقط گاهی بطلان شرط، موجب بطلان قرارداد می شود.

شروط صحیح قرارداد

شروط صحیح قرارداد شروطی هستند که قانونگذار آنها را به رسمیت می شناسد و برای آنها ضمانت اجرا قائل است. شروط صحیح در مقابل شروط باطل قرار دارند، شروط باطل هم یا باطلند و موجب بطلان قرارداد نمی شوند و یا جزء شروطی اند که نه تنها خود باطلند بلکه موجب بطلان قرارداد نیز می گردند.

با توجه به ماده ی 234 قانون مدنی شروط صحیح به اعتبار ماهیتشان به سه دسته تقسیم می شوند:

بیشتر بخوانید :  شرایط عزل وکیل

1- شرط صفت  2- شرط نتیجه  3- شرط فعل

شرط صفت

با توجه به قانون مدنی شرط مربوط به کمیت و کیفیت موضوع قرارداد را شرط صفت می گویند. وصف مورد معامله گاهی به صورت شرط نمود پیدا می کند و گاهی از وصف که تعیین کننده ی کمیت است برای تعیین موضوع قرارداد استفاده می شود.

گاهی وصف هم به عنوان شرط و هم به عنوان مورد معامله مورد استفاده قرار می گیرد.

در بیشتر موارد ذکر مقدار برای تعیین مورد معامله است. اگر اختلاف حاصل شد که مقدار مورد معامله جنبه ی  اصلی دارد و موضوع تعهد طرف و مورد معامله را تعیین می کند یا صرفاً جنبه ی فرعی دارد باید به قصد مشترک طرفین و در صورت اختلاف به اوضاع و احوال متوسل شد.

شرط نتیجه

بند دوم ماده ی 234 قانون مدنی عنوان کرده است که شرط نتیجه آن است که تحقق امری در خارج شرط شود هر گاه در یک قرارداد، کسب نتیجه ی  یک عمل حقوقی در عالم خارج مورد نظر باشد شرط نتیجه در آن گنجانده می شود. مثل اینکه در یک عقد پیمانکاری، کارفرما به پیمانکار وکالت برای انتقال یک دستگاه لودر بدهد یا مقررشود ماشین آلات دیگری که در اجاره ی پیمانکار بوده است به مالکیت پیمانکار درآید.

شرط فعل

با توجه به ماده ی 234 قانون مدنی شرط فعل آن است که اقدام یا عدم اقدام به فعلی بر یکی از طرفین قرارداد یا بر شخص خارجی شرط شود.

پس شرط فعل ممکن است اجرای عمل حقوقی (عقد- ایقاع) یا عمل مادی (فعل مثبت) یا خودداری از انجام عمل حقوقی یا مادی (فعل منفی) باشد.

شروط باطل قرارداد

شروط باطل یک قرارداد شروطی اند که قانون آنها را به رسمیت نمی شناسد و ضمانت اجرا برای آنها قائل نیست. این شروط باطل هم مثل قراردادهای باطل غیرقابل پذیرش است و ضمانت اجرایی نیز ندارد.

بیشتر بخوانید :  وکیل دعاوی تجاری و بازرگانی

شروط باطل خود به دو دسته تقسیم می شوند: 1- شروط باطلی که موجب بطلان عقد نمی شوند  2- شروط باطلی که نه تنها خودشان باطلند بلکه قرارداد را نیز باطل می کنند.

شروط باطلی که باعث بطلان قرارداد نمی شوند

با توجه به ماده ی 233 قانون مدنی شروطی که خودشان باطلند ولی موجب بطلان قرارداد نمی شوند به شرح ذیل می باشند:

1- شرطی که انجام آن مقدور نیست 2- شرطی که در آن نفع و فایده نباشد  3- شرطی که نامشروع باشد

نکته قابل ذکر اینکه هر چند قانونگذار سه شرط مذکور را به عنوان شروط باطل شمارش کرده است اما شمارش آنها انحصاری نبوده و می توان شروط دیگری را نیز در زمره شروط باطل آورد. مثل موردی که جهت نامشروع است.

شروط باطلی که باعث بطلان قرارداد می شوند

برخی از شروط ضمن قرارداد هستند که نه تنها خودشان باطلند بلکه موجب بطلان قرارداد هم می شوند.

براساس ماده ی 233 قانون مدنی: «شروط مفصله ی ذیل باطل و موجب بطلان قرارداد هستند: 1- شرط خلاف مقتضای عقد  2- شرط مجهولی که موجب جهل به عوضین می شود.

شرط خلاف مقتضای ذات قرارداد

با توجه به قوانین و مقررات موجود، شرط خلاف مقتضای ذات عقد قرارداد خود باطل و نیز باطل کننده ی قرارداد است ولی درج شرط خلاف مقتضای اطلاق قرارداد نه تنها عقد را باطل نمی کند بلکه خودش هم باطل نیست.

برای مثال در قرارداد خرید و فروش ملک که مالکیت ذات آن است نمی توان شرط کرد که ملکی فروخته شده است مالکیت آن از آن خریدار نگردد ولی برای مثال می توان شرط کرد که موضوع قرارداد به خریدار فروخته شده است ولی مخارج پرداخت ثمن که به طور معمول به عهده ی مشتری است با فروشنده باشد.

بیشتر بخوانید :  وکیل دعاوی اراضی زمین شهری

به شرط اول در مثال فوق که هم خود باطل است و هم موجب بطلان قرارداد می گردد شرط خلاف ذات و به شرط دوم که تنها خود باطل ولی موجب بطلان قرارداد نمی شود شرط خلاف اطلاق عقد گفته می شود.

شرط مجهولی که موجب مجهول شدن موضوع قرارداد می شود

در برخی از قراردادها شرط مجهول که جهل آن موجب مجهول شدن موضوع و مورد قرارداد می شود موجب بطلان شرط و بطلان قرارداد می شود ولی برای مثال در عقود تجاری و نفتی اگر یکی از طرفین قرارداد جاهل به عوض یا ثمن قرارداد باشد بنابر رویه ی تجاری نه تنها قرارداد باطل نیست بلکه شرط ضمن آن نیز صحیح و درست است.

نفت یا گاز برای چند ماه یا حتی چند سال بعد فروخته می شود و قیمت آن هم در زمان تحویل براساس بازار مشخص می شود. پس اگر گفته شود که پانصد هزار بشکه نفت برای 6 ماه دیگر فروخته شد به شرطی که خریدار مبلغ روز تحویل (قیمت بازار) را پرداخت کند، این معامله صحیح است.

موسسه حقوقی بین المللی دادپویان حامی با در اختیار داشتن حقوقدانان و وکلای پایه یک متخصص و مجرب در زمینه ی تنظیم قراردادهای داخلی و بین المللی آماده ارائه ی هر گونه خدمات حقوقی به شما شهروندان گرامی می باشد.

ممکن است در قراردادها شرط گذاشته شود که رابطه ی این قراردادها با شروط ضمن آن مثل رابطه ی اصل و فرع است اعتبار شرط به اعتبار قرارداد بستگی دارد و هر گاه قرارداد باطل باشد شرط نیز باطل است.

به این مقاله چه امتیازی می دهید؟
(رای: امتیاز: )
فهرست